Βαριά άρρωστα είναι τα δύο βασικότερα ισοζύγια της ελληνικής οικονομίας, καθώς το δημοσιονομικό έλλειμμα έφτασε το 5% του ΑΕΠ, ενώ το έλλειμμα τρεχουσών συναλλαγών άγγιξε το 16% του ΑΕΠ και είναι το υψηλότερο στην Ευρώπη.

Το μέγεθος του πρώτου προβλήματος το γνωμάτευσε την προηγούμενη εβδομάδα η Eurostat ανακοινώνοντας ότι το 2008 είχαμε το δεύτερο υψηλότερο έλλειμμα στην ευρωζώνη και το τέταρτο μεγαλύτερο στους «27».

Τα αίτια που ανάγκασαν το οικονομικό επιτελείο να αναθεωρήσει τέσσερις φορές τα περσινά στοιχεία και να παραδεχτεί ότι σε σχέση με τον Ιανουάριο το έλλειμμα διευρύνθηκε κατά 1,3 μονάδα, τα περιγράφει ο ίδιος ο κ. Γιάννης Παπαθανασίου, λέγοντας ότι το 2008 είχαμε αυξημένες δαπάνες για τόκους, συρρίκνωση των πλεονασμάτων των ταμείων και των άλλων δημόσιων οργανισμών, αλλά και «άσπρη τρύπα» και λογιστική μεταφορά σε κάποια κοινοτικά κονδύλια από την περσινή χρονιά στη φετινή.

Περιθώρια επιεικούς αντιμετώπισης του ελληνικού ελλείμματος δεν υπάρχουν, όπως φάνηκε άλλωστε και από την απόφαση των Βρυξελλών να δώσουν σε όλες τις χώρες με υπερβολικό έλλειμμα περιθώριο μέχρι το 2011 ή το 2012 για να το διορθώσουν, εκτός από την Ελλάδα, που πρέπει να το μειώσει κάτω από το 3% του ΑΕΠ μέχρι το τέλος του 2010. Αυτό σημαίνει ότι μέσα στους επόμενους 20 μήνες το υπουργείο Οικονομίας πρέπει να βρει περίπου 5 δισ. ευρώ.

--- Το θέμα της ανάπτυξης

Το στοίχημα του οικονομικού επιτελείου, σχετικά με την επίτευξη αυτού του στόχου, έχει να κάνει με το κατά πόσον θα επιτευχθεί η πρόβλεψη για ανάπτυξη κοντά στο 1% το τρέχον έτος.
 
Η Τράπεζα της Ελλάδος το αμφισβητεί έντονα και μιλά για στασιμότητα, ενώ παρόμοιες αναμένεται να είναι και οι εαρινές προβλέψεις της Κομισιόν, οι οποίες δίνονται στη δημοσιότητα στις 4 Μαΐου και αναμένεται να κάνουν λόγο για μηδενική ανάπτυξη το 2009 ή και για ελαφρώς αρνητική.

Εάν λοιπόν επιβεβαιωθούν αυτά τα δυσμενή σενάρια, τότε είναι προφανές ότι το υπουργείο Οικονομικών θα έχει πρόβλημα και με το ΦΠΑ λόγω μείωσης στην κατανάλωση, αλλά και με τη φορολογία των επιχειρήσεων εξαιτίας καθίζησης των κερδών.

Για τον λόγο αυτόν στην πλατεία Συντάγματος έχουν ξεκινήσει την εκπόνηση ενός δεύτερου πακέτου μέτρων, το οποίο θα στοχεύει κυρίως στην ενίσχυση των εσόδων και λιγότερο στη συγκράτηση των δαπανών.

Υπάρχουν, για παράδειγμα, σκέψεις για αύξηση των τελών κυκλοφορίας του 2010, ρύθμιση των εκκρεμοτήτων με ημιυπαίθριους και καταπατημένες εκτάσεις, για αύξηση του Ειδικού Φόρου Κατανάλωσης σε καύσιμα, ποτά και τσιγάρα, αύξηση του φορολογικού συντελεστή σε εισοδήματα πάνω από 75.000 ευρώ και αύξηση του ΕΤΑΚ στις μεγάλες περιουσίες που ξεπερνούν τις 500.000 ευρώ.

Ταυτόχρονα, με αυτά τα σενάρια υπάρχει και η εξελισσόμενη, εδώ και περίπου έναν μήνα, αναθεώρηση του ΑΕΠ, η οποία αναμένεται να είναι έτοιμη στα τέλη του 2010 και εκτιμάται ότι μπορεί να μειώσει το έλλειμμα (στατιστικά) κατά τουλάχιστον μισή μονάδα, αρκεί να δεχτεί η Eurostat τη συγκεκριμένη μέθοδο.

--- Συγκυριακή βελτίωση

Εξίσου μεγάλο, αν όχι μεγαλύτερο, είναι όμως το πρόβλημα που αντιμετωπίζει και το έτερο των δίδυμων ελλειμμάτων. Στα τέλη του 2008 το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών εμφάνισε έλλειμμα περίπου 35 δισ. ευρώ, που αντιστοιχεί περίπου στο 16% του ΑΕΠ και είναι μακράν το μεγαλύτερο στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Μπορεί το συγκεκριμένο μακροοικονομικό μέγεθος να μη συμπεριλαμβάνεται στα κριτήρια του Μάαστριχτ (αν και πολλοί το έχουν προτείνει), όμως αποτελεί βασικό κριτήριο αξιολόγησης της πιστοληπτικής ικανότητας της χώρας μας, μαζί βέβαια με το ύψος του δημόσιου χρέους.

Αυτή η έντονη ανισορροπία της ελληνικής οικονομίας είναι η βασικότερη αιτία που οι αγορές μάς «τιμωρούν» με υψηλά επιτόκια δανεισμού. Η κρίση βοηθά επίσης στη βελτίωση της εικόνας του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών, καθώς η πτώση της κατανάλωσης οδηγεί σε υποχώρηση των εισαγωγών με ρυθμό υψηλότερο από αυτόν με τον οποίο μειώνονται οι εξαγωγές, κάτι που επιβεβαιώνεται και από τα στοιχεία του Φεβρουαρίου τα οποία δείχνουν συρρίκνωση του ελλείμματος περίπου 35%.
 
Είναι όμως προφανές, λόγω της δομής της ελληνικής οικονομίας, ότι το έλλειμμα τρεχουσών συναλλαγών θα αρχίσει και πάλι να διευρύνεται όταν θα έρθει η ανάκαμψη της οικονομίας.

Αυτό συμβαίνει διότι η Ελλάδα είναι μία υπερκαταναλωτική χώρα και μέσω του ιδιωτικού και δημόσιου δανεισμού έχει δημιουργήσει ένα δυσανάλογο επίπεδο διαβίωσης με βάση τον παραγόμενο πλούτο.

Δηλαδή, με απλά λόγια, παράγουμε λίγα και καταναλώνουμε πολλά, τα οποία αναγκαζόμαστε φυσικά να εισάγουμε. Είναι χαρακτηριστικό ότι οι εξαγωγές μας πέρυσι έφτασαν τα 20 δισ. ευρώ, ενώ οι εισαγωγές άγγιξαν τα 64 δισ. ευρώ. Φυσικά, καθοριστικό ρόλο έπαιξε η κούρσα του πετρελαίου το 2008, που έφτασε τα 150 δολάρια το βαρέλι. Αλλά δεν είναι μόνο αυτό.

Ακόμα και αν εξαιρέσει κανείς τα καύσιμα, προκύπτει ότι για κάθε 1 ευρώ που εξάγουμε εισάγουμε αγαθά αξίας 3 ευρώ. 

* Αναδημοσίευση από το 579ο φύλλο της εφημερίδας ΜΕΤΟΧΟΣ & ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ, 24 - 28 Απριλίου 2009.