της Ελενας Λάσκαρη

Έναν στους πέντε πολίτες της Ελλάδας απειλεί ο κίνδυνος της φτώχειας, οκτώ στους δέκα έχουν το... δικό τους κεραμίδι, ενώ οι καταναλωτικές δαπάνες αυξάνονται με φθίνοντες ρυθμούς και καταγράφεται μετατόπιση της κατανάλωσης προς τις δαπάνες που αφορούν κυρίως τις επικοινωνίες.

Αυτά προκύπτουν από τα αποτελέσματα της έρευνας οικογενειακών προϋπολογισμών 2004-2005 (Φεβρουάριος 2004-Ιανουάριος 2005), η οποία διενεργήθηκε πανελλαδικά σε τελικό δείγμα 6.555 ιδιωτικών νοικοκυριών και σε 17.386 μέλη τους από την ΕΣΥΕ.

Τα σημαντικότερα αποτελέσματα της έρευνας δείχνουν:

1. Η καταναλωτική δαπάνη στην εξεταζόμενη περίοδο παρουσιάζει αύξηση 12,15%. Η αντίστοιχη δαπάνη την περίοδο 1998-1999 έφτανε το 22%, επομένως καταγράφεται μείωση της ανοδικής τάσης της καταναλωτικής δαπάνης.

2. Η μηνιαία καταναλωτική δαπάνη των νοικοκυριών μέσω αγορών ανέρχεται σε 1.792,28 ευρώ. Το σχετικά μεγαλύτερο μέρος των δαπανών αφορά σε είδη διατροφής (17,10%) και ακολουθούν οι δαπάνες για μεταφορές (12,6%), ενώ το μικρότερο μέρος των δαπανών αφορά στην εκπαίδευση (2,86%).

Την περίοδο 1999-2004 παρατηρείται μεταβολή του καταναλωτικού προτύπου και ειδικότερα μετατόπιση των δαπανών για διατροφή, ένδυση – υπόδηση, διαρκή καταναλωτικά αγαθά προς τις υπόλοιπες κατηγορίες, κυρίως προς τις δαπάνες που αφορούν τις επικοινωνίες.

3. Η κατανομή των δαπανών σε ποσοστά επί του μέσου όρου δαπανών των νοικοκυριών της χώρας είναι: είδη διατροφής (17,1%), οινοπνευματώδη ποτά (3,99%), ένδυση – υπόδηση (8,38%) στέγαση (10,96%), διαρκή αγαθά (7,5%) υγεία (7,15%), μεταφορές (12,6%), επικοινωνίες (4,52%), αναψυχή και πολιτισμός (5,03%), εκπαίδευση (2,86%), ξενοδοχεία, καφενεία και εστιατόρια (9,61%) και διάφορα αγαθά και υπηρεσίες (10,57%).

4. Οι ιδιωτικές κοινωνικές δαπάνες, δηλαδή οι δαπάνες για υγεία και εκπαίδευση, εξακολουθούν να παρουσιάζουν αυξητικές τάσεις. Ειδικότερα από το 1974 οι δαπάνες υγείας ως ποσοστό του συνόλου των δαπανών των νοικοκυριών της χώρας αυξήθηκαν από 4,75% (1974) σε 7,15%(2004), ενώ οι δαπάνες για εκπαίδευση αυξήθηκαν από 1,26% σε 2,86% αντίστοιχα.

5. Όσον αφορά στα είδη διατροφής, στη νέα έρευνα οι σχετικές δαπάνες αναλύονται σε 22,08% για κρέας, 8,27% για ψάρια, 18,40% για γαλακτοκομικά προϊόντα και αβγά, 7,26% για φρούτα, 5,5% για έλαια και λίπη, 11,55% για λαχανικά, ενώ το υπόλοιπο 25% περίπου αφορά σε δαπάνες για αλεύρι, ψωμί, δημητριακά (13,13%), μη οινοπνευματώδη ποτά (3,91%) είδη ζαχαροπλαστικής (6,46%) και άλλα τρόφιμα 1,35%.

Σε σχέση με τις προηγούμενες έρευνες παρατηρούνται μειώσεις στις δαπάνες για λαχανικά (0,77%), κρέας (0,7%%) φρούτα (0,55%) και καφέ, τσάι, κακάο (0,34%) και αυξήσεις για ψάρια (0,56%), έλαια και λίπη (0,33%), ζάχαρη, μαρμελάδα, μέλι, γλυκά και ζαχαρωτά (0,45%) και μεταλλικά νερά, χυμούς και αναψυκτικά (0,43%).

6. Από τις 13 περιφέρειες της χώρας, μόνο τρεις, οι περιφέρειες Κεντρικής Μακεδονίας, Αττικής και Νοτίου Αιγαίου, έχουν μέση μηνιαία καταναλωτική δαπάνη κατά νοικοκυριό υψηλότερη από τη μέση δαπάνη της χώρας. Τη χαμηλότερη καταναλωτική δαπάνη παρουσιάζουν οι περιφέρειες Ηπείρου και Βορείου Αιγαίου με ποσοστά 69,89% και 76,54% επί της μέσης καταναλωτικής δαπάνης της χώρας αντίστοιχα.

7. Η ήδη εκτεταμένη ιδιοκατοίκηση (συμπεριλαμβανομένης και της δωρεάν χρήσης ή παραχώρησης με μειωμένο ενοίκιο) που είχε καταγραφεί στην προηγούμενη έρευνα (79,6%) αυξήθηκε και ανήλθε σε (80,05%). Τη μεγαλύτερη αύξηση παρουσίασαν οι αστικές περιοχές (από 72,6% σε 73,53%), ενώ το μεγαλύτερο ποσοστό ιδιοκατοίκησης (96,96%) εμφανίζεται στις αγροτικές περιοχές.

8. Σημαντική αύξηση (από το 14,5% σε 17,7%) καταγράφεται στο πλήθος των νοικοκυριών που διαθέτουν δεύτερη κατοικία, ενώ υπερδιπλασιασμό εμφανίζουν τα νοικοκυριά που διαθέτουν τουλάχιστον ένα κινητό τηλέφωνο (από 33,4% την περίοδο 1998-1999 σε 74,33% την περίοδο 2004-2005), ενώ όλα σχεδόν τα νοικοκυριά διαθέτουν έγχρωμη τηλεόραση και τηλέφωνο. Η χρήση κλειστού χώρου στάθμευσης αυξήθηκε κατά 100% (από 4,7% σε 8,97%), ενώ η κατοχή επιβατηγού Ι.Χ. αυξήθηκε από 52,3% σε 66,62%.

9. Ο κίνδυνος φτώχειας απειλεί το 20,8% του πληθυσμού της χώρας όταν στον υπολογισμό του δείκτη λαμβάνονται υπ’ όψιν μόνο η καταναλωτική δαπάνη μέσω αγορών, ενώ μειώνεται στο 17,1% του πληθυσμού όταν λαμβάνονται υπ’ όψιν όλες οι καταναλωτικές δαπάνες, ανεξάρτητα από τον τρόπο κτήσεως (τεκμαρτό ενοίκιο από ιδιοκατοίκηση, ιδιοπαραγόμενα αγαθά και υπηρεσίες παρεχόμενες δωρεάν από τον εργοδότη κ.λπ.).