Ρώσοι ολιγάρχες: Η αχίλλειος πτέρνα του Πούτιν

«Δεν ακούμε μόνο εκρήξεις πυραύλων και μουγκρητά αεροπλάνων. Ακούμε και τον ήχο ενός νέου Σιδηρού Παραπετάσματος, που πέφτει και κλείνει τη Ρωσία έξω από τον πολιτισμένο κόσμο», δήλωνε ο πρόεδρος της Ουκρανίας Βολοντιμίρ Ζελένσκι την ημέρα που ξεκίνησε η εισβολή.

Πολλοί δεν πίστευαν ότι θα έφτανε τόσο μακριά ο Βλαντιμίρ Πούτιν – ότι ένας άνθρωπος που ξέρει να δρα ψυχρά, υπολογιστικά, θα εισέβαλε σε μια χώρα 44 εκατομμυρίων ανθρώπων. Όμως, μετά από 22 χρόνια στην εξουσία, ίσως μέθυσε απ’ αυτήν. Οπως γράφει το Bloomberg, εξαιτίας του έχει απομονωθεί η χώρα του και, όπως επιμένουν αρκετοί έμπειροι διπλωμάτες, ίσως εδώ βρίσκεται η αρχή του τέλους για το καθεστώς του.

Μετά την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης έγιναν πολλά: ανεξαρτητοποιήθηκε η Ουκρανία κληρονομώντας το τρίτο μεγαλύτερο πυρηνικό οπλοστάσιο στον κόσμο, το οποίο εγκατέλειψε αποσπώντας διαβεβαιώσεις από ΗΠΑ και Ρωσία ότι η εδαφική της ακεραιότητα θα ήταν εγγυημένη. Άνοιξε η συζήτηση για το εάν η χώρα θα πρέπει ή όχι να ενταχθεί στο ΝΑΤΟ και στην ΕΕ, δηλαδή αν θα προσανατολιζόταν γεωπολιτικά προς Δυσμάς ή προς Ανατολάς, υπαρξιακό πολιτικό ρήγμα που από το 2004 οδήγησε σε δύο εξεγέρσεις. Αναψε το αυτονομιστικό φιλορωσικό κίνημα στα ανατολικά και ο Πούτιν προσάρτησε την Κριμαία.

Ενώ η Δύση αντιδρούσε μάλλον υποτονικά, ο πρώην διευθυντής της προεκλογικής εκστρατείας του Τραμπ κέρδιζε εκατομμύρια συμβουλεύοντας φιλορωσικά πολιτικά κόμματα, ενώ το 2019 ο Τραμπ ενέπλεξε τον Ζελένσκι στην αντι-Μπάιντεν προεκλογική εκστρατεία του.

Ηδη ο Πούτιν εδραίωνε την κυριαρχία του με μεθόδους αντιδημοκρατικές. Το 2006 έπεφτε νεκρός μετά από δηλητηρίαση ο πρώην αξιωματικός της KGB Αλεξάντερ Λιτβινένκο, επικριτής του Πούτιν, και ακολούθησε σειρά θανάτων-εξοντώσεων: επιφανέστερη περίπτωση ο Σεργκέι Σκριπάλ και η κόρη του. Φυσικά η Ρωσία αρνήθηκε κάθε εμπλοκή.

Τα όργανα για τον Πούτιν είχαν αρχίσει εδώ και χρόνια, λοιπόν. Και ο καλύτερος τρόπος για να τιμωρηθεί ήταν να μπουν στο στόχαστρο οι Ρώσοι ολιγάρχες, που κρατούν τα χρήματά του, λέει ο Μπιλ Μπράουντερ, κάποτε ο μεγαλύτερος ξένος επενδυτής χαρτοφυλακίου στη Ρωσία. Αυτό ακριβώς κάνουν τώρα οι ΗΠΑ, η ΕΕ και άλλοι σύμμαχοι. Ο ίδιος ο Μπράουντερ ο οποίος έχει εκδιωχθεί από τη από τη Ρωσία από το 2005 έχει χαρακτηριστεί «απειλή για την εθνική ασφάλεια».

Η αχίλλειος πτέρνα του Πούτιν

Αυστηρότερες κυρώσεις θα μπορούσαν να είχαν επιβληθεί εδώ και πολύ καιρό, αλλά δεν επιβλήθηκαν επειδή το ρωσικό μαύρο χρήμα έχει εισχωρήσει για τα καλά στις δυτικές οικονομίες - σε πολυτελή νεοϋορκέζικα διαμερίσματα, σε λονδρέζικα αρχοντικά και σε παραθαλάσσιες επαύλεις στην Κυανή Ακτή. Κι όμως, η επιβολή κυρώσεων σε ολιγάρχες που έφτιαξαν την περιουσία τους με την ευλογία του Κρεμλίνου έχει ταράξει τον Πούτιν, ο οποίος χαρακτήρισε τη Δύση «αυτοκρατορία του ψεύδους» και αύξησε το επίπεδο πυρηνικού συναγερμού της Ρωσίας. «Χτυπάμε την αχίλλειο πτέρνα του», λέει ο Μπράουντερ. «Επιβάλλουμε κυρώσεις στους ολιγάρχες, απειλεί με πυρηνικό πόλεμο».

Η υπουργός Εξωτερικών του Ηνωμένου Βασιλείου Λιζ Τρας καταρτίζει λίστα κυρώσεων κατά και άλλων ολιγαρχών, ωστόσο δήλωσε ότι δικηγόροι των Ρώσων δισεκατομμυριούχων στέλνουν προειδοποιητικές επιστολές ότι θα προσφύγουν ενάντια στα μέτρα. Θα μπορούσε τελικά να μείνει απτόητο από τις νέες κυρώσεις το «Λονδίνογκραντ», όπως είναι το παρατσούκλι της βρετανικής πρωτεύουσας από τη δεκαετία του 1990, όταν άρχισε να μαγνητίζει τον ρωσικό πλούτο.

Πράγματι, γράφει το Bloomberg, προς το παρόν το Ηνωμένο Βασίλειο φάνηκε πιο άτολμο σε σχέση με την ΕΕ, η οποία χτύπησε στην καρδιά τούς πλουσιότερους ολιγάρχες με περιουσιακά στοιχεία εκτός Ρωσίας, όπως τον «βαρόνο» των μετάλλων Αλισερ Ουσμάνοφ, τους δισεκατομμυριούχους των τραπεζών Μιχαήλ Φρίντμαν και Πιοτρ Αβεν και τον μεγιστάνα του χάλυβα Αλεξέι Μορντάσοφ.

Ολιγάρχες «αντάρτες»

Μιλώντας στο Bloomberg News, οι Φρίντμαν και Αβεν κάλεσαν τη Ρωσία να τερματίσει αμέσως τον πόλεμο, όμως δεν επέκριναν ευθέως τον Πούτιν. Ο δισεκατομμυριούχος Ολεγκ Ντεριπάσκα, ιδρυτής του γίγαντα αλουμινίου United Co. Rusal International PJSC που τελεί υπό αμερικανικές κυρώσεις από το 2018, κάλεσε για ειρηνευτικές συνομιλίες επίσης χωρίς να αναφέρει τον Πούτιν.

Στις 2 Μαρτίου, ο Ρομάν Αμπράμοβιτς είπε ότι πουλά την ποδοσφαιρική ομάδα της Τσέλσι, την οποία κατείχε για σχεδόν δύο δεκαετίες. Το τίμημα, που αναμένεται να ανέλθει σε 3 δισ. λίρες (4 δισ. δολάρια), θα κατευθυνθεί σε φιλανθρωπικό ίδρυμα με σκοπό να βοηθηθούν τα θύματα του πολέμου. Επίσης, σύμφωνα με τον Βρετανό βουλευτή Κρις Μπράιαντ, πουλάει τα ακίνητά του στο Λονδίνο. Ο Αμπράμοβιτς, στον οποίο δεν έχουν επιβληθεί κυρώσεις, προσπαθεί να μεσολαβήσει στις ειρηνευτικές συνομιλίες μεταξύ Μόσχας και Κιέβου, αφού συνομίλησε με Ουκρανούς αξιωματούχους, δήλωσε εκπρόσωπός του.

Αποεπενδύουμε: 30 χρόνια πίσω

Η στρατηγική της Δύσης συνίσταται στη συνεχώς αυξανόμενη τιμωρία της Ρωσίας. Το Μονακό, από καιρό καταφύγιο ρωσικού χρήματος, ανακοίνωσε ότι δεσμεύει ρωσικά περιουσιακά στοιχεία και εφαρμόζει τις κυρώσεις της ΕΕ. Η Ελβετία εγκατέλειψε την ιστορική της ουδετερότητα για να κάνει το ίδιο. Η Ευρώπη έχει κλείσει τον εναέριο χώρο της για τα ρωσικά αεροσκάφη και στρέφεται στον αποκλεισμό επτά ρωσικών τραπεζών -συμπεριλαμβανομένης της VTB, του δεύτερου μεγαλύτερου δανειστή της χώρας- από το SWIFT, το σύστημα που στηρίζει την παγκόσμια χρηματοδότηση.

Η BP, η Exxon, η Shell και άλλες δυτικές εταιρείες ενέργειας εγκαταλείπουν τις επενδύσεις τους στη Ρωσία. Αυτοκινητοβιομηχανίες όπως η Daimler Truck Holding AG και η Volvo Car AB κόβουν τους δεσμούς τους. Ο κατάλογος των εταιρειών που εγκαταλείπουν τη Ρωσία μεγαλώνει μέρα με τη μέρα. Αντιστρέφονται 30 χρόνια επενδύσεων.

Επιπλέον, η ΕΕ και οι ΗΠΑ έχουν απαγορεύσει τις συναλλαγές με τη ρωσική κεντρική τράπεζα, στερώντας της αποθεματικά 643 δισ. δολαρίων για να υπερασπιστεί το νόμισμά της. Το ρούβλι βρίσκεται σε ελεύθερη πτώση, ενώ τα capital controls περιορίζουν και τις διαθέσιμες ποσότητες σε ξένο νόμισμα. Τελευταία φορά που το ρούβλι υπέστη τόσο δραματική πτώση ήταν το 1998, όταν είχε χρεοκοπήσει η χώρα. Ορισμένοι αναλυτές πιστεύουν ότι ίσως ξανασυμβεί αυτό. Την Πέμπτη, η πιστοληπτική ικανότητα της Ρωσίας κατρακύλησε στην κατηγορία «σκουπίδια» από τη Moody's Investors Service και τη Fitch Ratings.

Κι ο Πούτιν, στριμωγμένος στη γωνία, εξαπολύει απειλές ότι θα αναλάβει πιο έντονη στρατιωτική δράση. «Ως απάντηση βομβαρδίζει αμάχους, για να δείξει σε όλους ότι δεν είναι τύπος με τον οποίο πρέπει να μπλέξουμε», καταλήγει ο Μπράουντερ.