Ιαπωνία: Σχέδια στήριξης του γεν με παρέμβαση στα παράγωγα πετρελαίου

Η Ιαπωνία εξετάζει ένα ασυνήθιστο μέτρο για τη στήριξη του γεν, καθώς η άνοδος των τιμών πετρελαίου λόγω του πολέμου στη Μέση Ανατολή επιβαρύνει το εμπορικό ισοζύγιο και εντείνει τις πιέσεις στο νόμισμα.

Σύμφωνα με το Bloomberg, η κυβέρνηση αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο παρέμβασης στην αγορά πετρελαίου μέσω διαπραγμάτευσης συμβολαίων μελλοντικής εκπλήρωσης (futures), σε μια προσπάθεια να στηρίξει το γεν. Μια τέτοια κίνηση θα αποτελούσε νέα προσέγγιση για τη χώρα και εντάσσεται στη στρατηγική διαφοροποίησης των παρεμβάσεων, με στόχο να διατηρεί σε αβεβαιότητα τους κερδοσκόπους.

Η προσέγγιση αυτή θα ήταν πρωτοφανής, καθώς σπάνια κυβερνήσεις παρεμβαίνουν απευθείας σε αγορές ενεργειακών παραγώγων. Ωστόσο, η υπουργός Οικονομικών (ΥΠΟΙΚ) Σατσούκι Καταγιάμα έχει εκφράσει ανησυχία ότι η κερδοσκοπία στα συμβόλαια πετρελαίου επηρεάζει την αγορά συναλλάγματος, διαμηνύοντας ότι η κυβέρνηση είναι έτοιμη να λάβει «όλα τα απαραίτητα μέτρα».

Πιέσεις στο γεν από την ενέργεια

Η Ιαπωνία καλύπτει σχεδόν το σύνολο των ενεργειακών της αναγκών μέσω εισαγωγών, με πάνω από το 90% του πετρελαίου να προέρχεται από τη Μέση Ανατολή. Οι διαταραχές στον Περσικό Κόλπο και η άνοδος των τιμών έχουν αυξήσει το κόστος καυσίμων, ηλεκτρικής ενέργειας και τροφίμων.

Η ανάγκη για περισσότερα δολάρια για την κάλυψη των εισαγωγών ασκεί πιέσεις στο γεν, ενώ ενισχύει τον πληθωρισμό. Ήδη, το νόμισμα έχει υποχωρήσει σημαντικά έναντι του δολαρίου από την έναρξη της σύγκρουσης με το Ιράν.

Σε αυτό το περιβάλλον, η κυβέρνηση έχει προχωρήσει στην αποδέσμευση περίπου 80 εκατ. βαρελιών από τα στρατηγικά αποθέματα, επιχειρώντας να περιορίσει το κόστος ενέργειας.

Πώς θα μπορούσε να γίνει η παρέμβαση

Σύμφωνα με τα σενάρια που εξετάζονται, η Ιαπωνία θα μπορούσε να παρέμβει στην αγορά πετρελαίου μέσω πωλήσεων συμβολαίων futures, σε μια προσπάθεια να μειωθούν οι τρέχουσες τιμές αναφοράς (σσ. benchmark prices) και να καλύψει αυτές τις θέσεις σε μικρές ποσότητες με την πάροδο του χρόνου.

Τα όρια θέσεων θα μπορούσαν να περιορίσουν τον αριθμό των συναλλαγών σε έναν μόνο μήνα συμβολαίου, αποφεύγοντας τη συγκέντρωση και κατανέμοντας την παρέμβαση σε όλη την καμπύλη των futures.

Οι συναλλαγές πιθανότατα θα πραγματοποιούνταν μέσω τραπεζών, κατά τα πρότυπα των παρεμβάσεων στην αγορά συναλλάγματος. Το υπουργείο Οικονομικών έχει ήδη έρθει σε επαφή με χρηματοπιστωτικά ιδρύματα στο Τόκιο για να αξιολογήσει τις δυνατότητες μιας τέτοιας κίνησης.

Περιορισμένο το εύρος πιθανής παρέμβασης

Δεν είναι σαφές πόσο μεγάλη θα μπορούσε να είναι μια ενδεχόμενη παρέμβαση στην αγορά πετρελαίου, ωστόσο εκτιμάται ότι θα ήταν αισθητά μικρότερη σε σχέση με τις παρεμβάσεις στο νόμισμα, λόγω της πειραματικής φύσης της προσέγγισης και της κλίμακας της αγοράς δολαρίου-γεν.

Ενδεικτικά, η Ιαπωνία δαπάνησε 5,9 τρισ. γιεν (περίπου 37 δισ. δολάρια) σε μία μόνο παρέμβαση τον Απρίλιο του 2024, επιτυγχάνοντας μεταβολή άνω των 5 γιεν στη συναλλαγματική ισοτιμία - τη μεγαλύτερη κίνηση στήριξης του νομίσματος στην ιστορία της. Ωστόσο, η ανάληψη αντίστοιχου ρίσκου σε μια μη δοκιμασμένη στρατηγική θεωρείται απίθανη.

Παράλληλα, παραμένει ασαφές σε ποιο επίπεδο τιμών θα μπορούσε να ενεργοποιηθεί μια τέτοια παρέμβαση. Εκτός εάν το πετρέλαιο κινηθεί σημαντικά υψηλότερα από τα τρέχοντα επίπεδα, τα κίνητρα για δράση ενδέχεται να παραμείνουν περιορισμένα.

Αξίζει να σημειωθεί ότι, το γεν δεν ξεπέρασε τα 160 ανά βαρέλι, όριο που ενεργοποίησε προηγούμενες παρεμβάσεις  ακόμη και όταν το πετρέλαιο πλησίασε τα 120 δολάρια το βαρέλι τον Μάρτιο.

Τα ρίσκα και τα διεθνή «όχι» στην παρέμβαση

Ελάχιστες χώρες έχουν επιχειρήσει να παρέμβουν στην αγορά πετρελαίου για μακροοικονομικούς σκοπούς.

Το Μεξικό εφαρμόζει πρόγραμμα αντιστάθμισης κινδύνου (σσ. γνωστό ως hacienda hedge), χρησιμοποιώντας παράγωγα για να προστατεύσει τα δημόσια έσοδα από πτώση των τιμών, χωρίς να επιχειρεί να επηρεάσει την αγορά. Αντίστοιχα, η κρατική Petronas της Μαλαισίας χρησιμοποιεί χρηματοοικονομικά εργαλεία, όπως options πετρελαίου, για να περιορίσει την έκθεσή της στη μεταβλητότητα.

Αντίθετα, η προσπάθεια άμεσης επιρροής των τιμών του πετρελαίου - και κατ’ επέκταση ενός νομίσματος - είναι πολύ πιο σύνθετη. Οι ΗΠΑ εξέτασαν ένα τέτοιο ενδεχόμενο εν μέσω της κρίσης στο Ιράν, ωστόσο το απέρριψαν. Ο υπουργός Οικονομικών Σκοτ Μπέσεντ δήλωσε χαρακτηριστικά ότι «σε καμία περίπτωση δεν θα το κάνουμε».

Οι κίνδυνοι για την Ιαπωνία

Η ίδια η συζήτηση περί παρέμβασης μπορεί να λειτουργήσει ως εργαλείο επιρροής των αγορών, μέσω προειδοποιήσεων και σημάτων προς τους επενδυτές.

Ωστόσο, μια πραγματική παρέμβαση θα λάμβανε χώρα σε περιβάλλον έντονης μεταβλητότητας, λόγω της γεωπολιτικής έντασης στη Μέση Ανατολή. Η στρατηγική πώλησης συμβολαίων πετρελαίου ενέχει σημαντικό ρίσκο, καθώς πιθανή άνοδος των τιμών θα μπορούσε να οδηγήσει σε μεγάλες ζημίες, χωρίς εγγυημένο όφελος για το γεν.

Επιπλέον, ενδεχόμενες απώλειες θα επιβάρυναν περαιτέρω μια οικονομία που ήδη δοκιμάζεται από το αυξημένο κόστος εισαγωγών, ενώ θα μπορούσαν να πλήξουν και την αξιοπιστία της κυβέρνησης.

Αναλυτές εμφανίζονται επιφυλακτικοί ως προς την υλοποίηση του σχεδίου. Όπως σημειώνει ο Junya Tanase της JP Morgan, η πιθανότητα παρέμβασης στην αγορά συμβολαίων πετρελαίου παραμένει «εξαιρετικά χαμηλή, τουλάχιστον βραχυπρόθεσμα».