Για χρόνια η Ευρώπη παρακολουθούσε αμέτοχη την εκρηκτική ανάπτυξη των κινεζικών πλατφορμών ηλεκτρονικού εμπορίου. Εκατομμύρια μικροδέματα κατέκλυζαν καθημερινά τα ευρωπαϊκά τελωνεία, μεταφέροντας προϊόντα αξίας λίγων ευρώ απευθείας από εργοστάσια της Κίνας στα σπίτια των καταναλωτών και δημιουργώντας ολοένα μεγαλύτερες στρεβλώσεις στον ανταγωνισμό για το ευρωπαϊκό λιανεμπόριο.Από σήμερα η εικόνα αυτή επιχειρείται να αλλάξει. Κάθε αποστολή προϊόντος αξίας έως 150 ευρώ που εισάγεται από χώρα εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης στο πλαίσιο εξ αποστάσεως λιανικής πώλησης επιβαρύνεται με ειδικό κατ' αποκοπή δασμό 3 ευρώ.
Το μέτρο αφορά αποκλειστικά τις αγορές B2C μέσω ηλεκτρονικών πλατφορμών όπως η Temu, η Shein, η AliExpress και χιλιάδων ακόμη ηλεκτρονικών καταστημάτων τρίτων χωρών. Δεν επηρεάζει τις εμπορικές συναλλαγές B2B, οι οποίες εξακολουθούν να υπάγονται στο ισχύον τελωνειακό και δασμολογικό καθεστώς.
Ο νέος δασμός επιβάλλεται ανεξάρτητα από το καθεστώς ΦΠΑ. Ακόμη και όταν ο ΦΠΑ έχει ήδη καταβληθεί μέσω του συστήματος Import One Stop Shop (IOSS) κατά την αγορά, η επιβάρυνση των 3 ευρώ εξακολουθεί να οφείλεται. Στις υπόλοιπες περιπτώσεις, ο καταναλωτής καλείται να καταβάλει τόσο τον δασμό όσο και τον ΦΠΑ κατά τον εκτελωνισμό, σύμφωνα με σχετική εγκύκλιο της ΑΑΔΕ.
Η επιβάρυνση είναι σταθερή και δεν υπολογίζεται ως ποσοστό επί της αξίας του προϊόντος. Επιβάλλεται ανά γραμμή (item) της τελωνειακής διασάφησης, γεγονός που σημαίνει ότι μία αποστολή με περισσότερα διαφορετικά είδη μπορεί να επιβαρυνθεί πολλαπλά, ανεβάζοντας αισθητά το συνολικό κόστος.
Με το μέτρο αυτό η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιχειρεί να περιορίσει το ανταγωνιστικό πλεονέκτημα που είχαν αποκτήσει οι ασιατικές πλατφόρμες αξιοποιώντας το ειδικό καθεστώς των μικροδεμάτων. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Κομισιόν, το 97,9% όλων των εισαγωγών στην ΕΕ αφορά αποστολές αξίας έως 150 ευρώ, οι οποίες αντιπροσωπεύουν μόλις το 2,1% της συνολικής αξίας των εισαγωγών, με μέση αξία μόλις 8,86 ευρώ.
Πέρυσι οι εισαγωγές μικροδεμάτων έφτασαν τα 5,88 δισ. ευρώ, έναντι 4,67 δισ. το 2024 και μόλις 1,39 δισ. το 2022. Μάλιστα, η ΕΣΕΕ εκτιμά ότι περίπου το 65% των δεμάτων δηλώνεται με χαμηλότερη αξία από την πραγματική.
Την ίδια ώρα, τα ζητήματα δεν περιορίζονται μόνο στον αθέμιτο ανταγωνισμό. Έρευνα της Ευρωπαϊκής Ένωσης που δημοσιεύθηκε τη Δευτέρα έδειξε ότι το 60% των προϊόντων που αγοράζονται διαδικτυακά από χώρες εκτός ΕΕ δεν συμμορφώνεται με την ευρωπαϊκή νομοθεσία, δημιουργώντας δυνητικούς κινδύνους για τους καταναλωτές.
Τα μεγαλύτερα προβλήματα εντοπίστηκαν στα καλλυντικά και τα παιχνίδια, όπου το 65% των προϊόντων δεν πληρούσε τα ευρωπαϊκά πρότυπα ασφαλείας, ενώ στα συμπληρώματα διατροφής το αντίστοιχο ποσοστό έφθανε το 63%.
Οι τρύπες του νέου συστήματος
Το μεγάλο ερώτημα είναι αν το νέο τέλος θα ανακόψει πράγματι την κυριαρχία των κινεζικών κολοσσών. Η απάντηση, σύμφωνα με παράγοντες της αγοράς, δεν είναι απλή. Γιατί οι μεγαλύτερες πλατφόρμες έχουν ήδη αρχίσει να προσαρμόζουν το επιχειρηματικό τους μοντέλο, μεταφέροντας σημαντικό μέρος των αποθεμάτων τους σε αποθήκες εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Όλο και περισσότερα προϊόντα συνοδεύονται πλέον από την ένδειξη «Ships from Europe» ή «EU Warehouse». Στην περίπτωση αυτή, το προϊόν έχει ήδη εισαχθεί μαζικά στην ευρωπαϊκή αγορά και αποστέλλεται από αποθήκες στην Πολωνία, τη Γερμανία ή την Ισπανία. Ως αποτέλεσμα, η επιβάρυνση των 3 ευρώ δεν επιβάλλεται στον τελικό καταναλωτή, καθώς η εισαγωγή έχει ολοκληρωθεί σε προγενέστερο στάδιο.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η Shein, η οποία τον περασμένο Δεκέμβριο εγκαινίασε μεγάλο κέντρο διανομής στην Πολωνία, ενισχύοντας τη δυνατότητά της να εξυπηρετεί την ευρωπαϊκή αγορά χωρίς να επιβαρύνεται κάθε μεμονωμένη αποστολή. Παράλληλα, έχει ανοίξει pop-up καταστήματα, μεταξύ άλλων στην Ουγγαρία, ενώ πέρυσι το επιχείρησε και στο Παρίσι.
Εδώ ακριβώς εντοπίζεται, σύμφωνα με στελέχη της αγοράς, η βασική αδυναμία του νέου πλαισίου. Οι πολυεθνικές με ανεπτυγμένα δίκτυα logistics, ευρωπαϊκές αποθήκες και σημαντική οικονομική επιφάνεια εκτιμάται ότι θα απορροφήσουν σχετικά εύκολα την αλλαγή.