Η Τουρκία διατηρεί στρατιωτική παρουσία σε ένα νησί στρατηγικής σημασίας στην Ανατολική Μεσόγειο. Ασκεί έλεγχο σε περισσότερο από το ένα τρίτο της επικράτειας της Κυπριακής Δημοκρατίας και διαθέτει ένα ισχυρό διαπραγματευτικό χαρτί στις σχέσεις της με την Ελλάδα, την Κύπρο και την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Τι πληρώνει γι' αυτά; Το οικονομικό κόστος της στρατιωτικής παρουσίας και της στήριξης των κατεχομένων. Τη διεθνή καταδίκη. Τη μη αναγνώριση του ψευδοκράτους από οποιαδήποτε άλλη χώρα. Και ένα διαρκές πρόβλημα στις σχέσεις της με την Ευρώπη.
Προφανώς, όμως, το κόστος αυτό δεν έχει αποδειχθεί αρκετό ώστε να μεταβάλει τη στρατηγική της.
Σαν χθες, πριν από 43 χρόνια, ανακηρύχθηκε μονομερώς το ψευδοκράτος. Το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ καταδίκασε την απόσχιση με τις αποφάσεις 541 του 1983 και 550 του 1984, καλώντας τα κράτη να μην αναγνωρίσουν την αποσχιστική οντότητα. Και πράγματι, κανένα κράτος πλην της Τουρκίας δεν την αναγνωρίζει.
Η διπλωματία πέτυχε να αποτρέψει τη νομιμοποίηση της απόσχισης. Δεν πέτυχε, όμως, να τερματίσει την κατοχή.
Αυτή είναι η μεγάλη αντίφαση του Κυπριακού. Η Κυπριακή Δημοκρατία παραμένει το μόνο διεθνώς αναγνωρισμένο κράτος στο νησί. Είναι μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Διαθέτει το διεθνές δίκαιο και τις αποφάσεις των Ηνωμένων Εθνών στο πλευρό της. Δεν διαθέτει, ωστόσο, τον αποτελεσματικό έλεγχο του συνόλου της επικράτειάς της.
Και ο χρόνος περνά.
Πενήντα δύο χρόνια μετά την εισβολή του 1974, οι συνέπειές της δεν έχουν ανατραπεί. Οι διαπραγματεύσεις επαναλαμβάνονται, οι πρωτοβουλίες εξαντλούνται, οι συνομιλίες καταρρέουν και η κατοχή παραμένει.
Όχι επειδή κατέστη νόμιμη. Αλλά επειδή η παρανομία δεν αίρεται αυτομάτως με την καταδίκη της.
Ας είμαστε σαφείς. Το δίδαγμα δεν είναι ότι η Ελλάδα και η Κύπρος όφειλαν να επιλέξουν τον πόλεμο. Μια νέα στρατιωτική αναμέτρηση θα μπορούσε να έχει καταστροφικές συνέπειες, χωρίς καμία εγγύηση αποκατάστασης της νομιμότητας.
Κατορθώσαμε, όμως, επί μισό αιώνα, να καταστήσουμε την κατοχή περισσότερο επώδυνη για την Τουρκία από την αποχώρησή της;
Η ένταξη της Κύπρου στην Ευρωπαϊκή Ένωση αποτέλεσε σημαντική διπλωματική επιτυχία. Η διεθνής μη αναγνώριση του ψευδοκράτους επίσης. Δεν αρκούσαν, όμως, για να μεταβάλουν την πραγματικότητα επί του εδάφους.
Και αυτό διότι το διεθνές δίκαιο προσδιορίζει τι είναι νόμιμο. Δεν εξασφαλίζει από μόνο του την εφαρμογή του. Η στρατιωτική ισχύς, η διπλωματική επιρροή, οι οικονομικές σχέσεις, οι διεθνείς συμμαχίες και, κυρίως, η δυνατότητα άσκησης αποτελεσματικής πίεσης καθορίζουν συχνά εάν μια παράνομη κατάσταση θα ανατραπεί ή θα διαιωνιστεί.
Τα διδάγματα αυτά δεν αφορούν αποκλειστικά το Κυπριακό. Αφορούν και τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζονται σήμερα οι τουρκικές διεκδικήσεις στην Ανατολική Μεσόγειο.
Στην περίπτωση του καλωδίου ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας – Κύπρου (GSI), η Γαλλία επέλεξε να ενημερώσει επισήμως την Τουρκία για τις σχετικές έρευνες, μολονότι, σύμφωνα με τις διαθέσιμες νομικές εκτιμήσεις, δεν υπήρχε αντίστοιχη υποχρέωση.
Η ενημέρωση αυτή δεν συνιστά αναγνώριση τουρκικών δικαιωμάτων. Ποιος εγγυάται, όμως, ότι δεν θα αποτελέσει αύριο προηγούμενο; Ότι μια διπλωματική αβροφροσύνη δεν θα προβληθεί από την Άγκυρα ως καθιερωμένη πρακτική;
Ασφαλώς, δεν συγκρίνονται οι διαστάσεις των δύο υποθέσεων. Υπάρχει, όμως, ένα κοινό δίδαγμα: τα τετελεσμένα δεν χρειάζεται να γίνουν νόμιμα για να αποκτήσουν συνέπειες.
Χθες, το ελληνικό υπουργείο Εξωτερικών επανέλαβε ότι απορρίπτει τα τετελεσμένα της τουρκικής εισβολής και κατοχής. Απολύτως θεάρεστη η στάση του. Όμως, ύστερα από πενήντα δύο χρόνια, η καταδίκη των τετελεσμένων δεν μπορεί να αποτελεί τη μόνη απάντηση στο πρόβλημα της διατήρησής τους.
Διότι η Τουρκία δεν χρειάστηκε να πείσει τη διεθνή κοινότητα ότι έχει δίκιο. Της αρκούσε ότι το κόστος της κατοχής δεν την υποχρέωσε να αλλάξει πορεία.
Και εδώ ανακύπτουν οι δικές μας ευθύνες. Επί δεκαετίες, η Τουρκία διεκδικούσε μια θέση στην ευρωπαϊκή οικογένεια, εξασφάλισε καθεστώς υποψήφιας χώρας και άρχισε ενταξιακές διαπραγματεύσεις, χωρίς να τερματίσει την κατοχή. Υπήρξαν ευρωπαϊκές πιέσεις και περιορισμοί στην ενταξιακή της πορεία. Αποδείχθηκαν, όμως, ανεπαρκείς.
Και φτάσαμε το 2023 να υπογράφουμε μαζί της τη Διακήρυξη των Αθηνών περί φιλίας και καλής γειτονίας, ενώ το Κυπριακό παρέμενε άλυτο. Ασφαλώς, ο διάλογος δεν συνιστά παραχώρηση δικαιωμάτων. Αλλά πόσο αποτελεσματική υπήρξε μια στρατηγική που επεδίωκε την εξομάλυνση των σχέσεων χωρίς να επιτυγχάνει αντίστοιχη μεταβολή της τουρκικής στάσης στην Κύπρο;
Και αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο δίδαγμα της Ιστορίας. Το δίκιο σου μπορεί να παραμένει ακέραιο. Τα εδάφη σου, όμως, να παραμένουν κατεχόμενα.
Oι απόψεις που διατυπώνονται σε ενυπόγραφο άρθρο γνώμης ανήκουν στον συγγραφέα και δεν αντιπροσωπεύουν αναγκαστικά, μερικώς ή στο σύνολο, απόψεις του Euro2day.gr.