Αμερικανοί και Ιρανοί διαπραγματευτές στη Νέα Υόρκη διερευνούν μια σταδιακή πορεία εξόδου από τον πόλεμο, η οποία θα περιλάμβανε την επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ από την Τεχεράνη και την άρση του οικονομικού αποκλεισμού του Ιράν από την Ουάσινγκτον, σύμφωνα με πηγές του Reuters που βρίσκονται κοντά στις συνομιλίες.
Τα Στενά έχουν καταστεί το βασικό διαπραγματευτικό χαρτί στις προσπάθειες τερματισμού της σχεδόν επτάμηνης σύγκρουσης ΗΠΑ-Ιράν, με το Ιράν να επιδιώκει ανακούφιση από τον αμερικανικό αποκλεισμό που στραγγαλίζει την οικονομία του και την Ουάσινγκτον να επιδιώκει την ελεύθερη διέλευση πλοίων από την παγκόσμια θαλάσσια οδό μεταφοράς πετρελαίου, η οποία είναι πλέον αποκλεισμένη από την Τεχεράνη.
Οι συνομιλίες αντιμετωπίζουν ένα σημαντικό εμπόδιο, καθώς καμία από τις δύο πλευρές δεν θέλει να είναι η πρώτη που θα παραδώσει τη διαπραγματευτική της ισχύ, σύμφωνα με δηλώσεις στο Reuters δύο Ιρανών πηγών, δύο περιφερειακών αξιωματούχων και δύο δυτικών διπλωματικών πηγών, όμως πίσω από τη στάση του Ιράν υπάρχει η αναγνώριση του οικονομικού κόστους μιας παρατεταμένης αντιπαράθεσης.
Ιρανός ανώτερος αξιωματούχος δήλωσε ότι ο πιο πιθανός τρόπος για να τερματιστεί το αδιέξοδο θα ήταν μια σταδιακή συμφωνία, με το Ιράν να επιτρέπει τη ναυσιπλοΐα μέσω του Ορμούζ με αντάλλαγμα την άρση του οικονομικού αποκλεισμού από τις ΗΠΑ και την πιθανή πρόσβαση της Τεχεράνης σε δεσμευμένα περιουσιακά στοιχεία.
«Ένας τρόπος να προχωρήσουμε θα ήταν να επιλύσουμε την κρίση σε στάδια. Το πρώτο θα ήταν να τερματιστεί ο αποκλεισμός και να ανοίξει ξανά το Ορμούζ», δήλωσε στο περιθώριο της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ.
Αυτό θα προϋπέθετε ότι ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ θα αποδεχόταν μια ακόμη προσωρινή διευθέτηση, μετά την κατάρρευση μιας προηγούμενης συμφωνίας τον Ιούλιο. Επομένως, βασική πρόκληση για τους διαπραγματευτές δεν είναι μόνο να διαμορφώσουν μια συμφωνία, αλλά και να διασφαλίσουν ότι τυχόν παραχωρήσεις θα έχουν επαρκή διάρκεια ώστε να μπορούν και οι δύο πλευρές να τις εμπιστευθούν, ανέφεραν οι πηγές.
Ο Τραμπ έχει δηλώσει ότι πιστεύει πως οι ΗΠΑ και το Ιράν θα μπορούσαν να καταλήξουν σε συμφωνία μετά τις ενδιάμεσες εκλογές για το Κογκρέσο στις 3 Νοεμβρίου. Ευρωπαίος ανώτερος αξιωματούχος δήλωσε ότι οι Ιρανοί «έχουν έναν πολύ μακρύ κατάλογο απαιτήσεων».
Αξιωματούχος του Λευκού Οίκου δήλωσε ότι, ενώ «το Ιράν θέλει απελπισμένα συμφωνία, ο πρόεδρος Τραμπ κρατά όλα τα χαρτιά και θα λάβει όποια απόφαση είναι καλύτερη για τις Ηνωμένες Πολιτείες».
Ο Τραμπ, όπως δήλωσε, παραμένει «ανοιχτός σε συνομιλίες με το Ιράν υπό τις κατάλληλες συνθήκες», αλλά δεν έχει ανάγκη να διαπραγματευτεί και οι ΗΠΑ βρίσκονται σε «πολύ ισχυρή θέση», καθώς ελέγχουν τα Στενά του Ορμούζ και η ιρανική οικονομία «καταρρέει».
Ο αξιωματούχος δήλωσε ότι οι «συντριπτικές κυρώσεις» και «ένας από τους πιο επιτυχημένους αποκλεισμούς στην ιστορία» έχουν παραλύσει την οικονομία του Ιράν και έχουν αφήσει τη χώρα εντελώς χρεοκοπημένη. Ο Τραμπ, σύμφωνα με τον αξιωματούχο, μπορεί να αφήσει την «αναπόφευκτη κατάρρευση του Ιράν» να εξελιχθεί, αντί να «παρασυρθεί» από την Τεχεράνη.
Ο πρώην Αμερικανός διαπραγματευτής Ντένις Ρος δήλωσε ότι βλέπει μόλις 30% πιθανότητα να επιτευχθεί συμφωνία πριν από την ψηφοφορία, αλλά ότι και οι δύο πλευρές ενδέχεται να έχουν ισχυρότερους λόγους να καταλήξουν σε συμφωνία πριν από τις ενδιάμεσες εκλογές παρά μετά από αυτές.
«Ο αποκλεισμός είναι αυτό που πραγματικά πιέζει τους Ιρανούς. Τους στραγγαλίζει», δήλωσε ο Ρος.
Μια συμφωνία πριν από τις ενδιάμεσες εκλογές θα μπορούσε να ωφελήσει τον Τραμπ, καθώς το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ θα μπορούσε να μειώσει τις εντάσεις στον Κόλπο, να περιορίσει τις τιμές του πετρελαίου και να συμβάλει στη μείωση των πολιτικά ευαίσθητων τιμών της βενζίνης στις ΗΠΑ.
Οι πιθανότητες του Ιράν να εξασφαλίσει την αναγκαία οικονομική ανακούφιση ενδέχεται να είναι μεγαλύτερες όσο ο Τραμπ εξακολουθεί να έχει ισχυρότερο πολιτικό κίνητρο για την επίτευξη συμφωνίας.
Μετά τις ενδιάμεσες εκλογές, δήλωσε ο Ρος, ο Τραμπ ενδέχεται να αντιμετωπίζει λιγότερους περιορισμούς και να είναι περισσότερο πρόθυμος να εντείνει την πίεση ή να εξετάσει στρατιωτικές επιλογές.
Ακόμη και καθώς επιδιώκει μια διπλωματική διέξοδο, η Τεχεράνη προετοιμάζεται για το ενδεχόμενο νέου πολέμου με την Ουάσινγκτον, δήλωσε ο Ιρανός αξιωματούχος, κατηγορώντας τις ΗΠΑ ότι χρησιμοποιούν τον οικονομικό αποκλεισμό και την απειλή χρήσης βίας ως εργαλεία εξαναγκασμού.
«Τα δάχτυλά μας βρίσκονται στη σκανδάλη», δήλωσε ο Ιρανός ανώτερος αξιωματούχος. «Οι Αμερικανοί γνωρίζουν τι πρέπει να κάνουν, αλλά, λόγω των υπερβολικών απαιτήσεών τους, οι πιθανότητες η διπλωματία να επιλύσει το ζήτημα είναι εξαιρετικά χαμηλές».
Περιφερειακές πηγές δήλωσαν ότι η Τεχεράνη ήταν διατεθειμένη να αποσύρει από την κύρια συμφωνία την απαίτηση για καταβολή τελών διέλευσης για τη χρήση των Στενών του Ορμούζ και να την εντάξει σε ξεχωριστό παράρτημα, καθώς η άρση του αποκλεισμού είχε καταστεί η πιο επείγουσα προτεραιότητα.
Τα κράτη του Κόλπου έχουν απορρίψει την πρόταση για την καταβολή τελών διέλευσης. Οποιαδήποτε διευθέτηση θα ήταν προσωρινή και δεν θα αποτελούσε επίσημη εγκατάλειψη της θέσης του Ιράν, δήλωσαν οι περιφερειακές πηγές.
Οι ΗΠΑ έχουν εντείνει την οικονομική πίεση στο Ιράν, επιβάλλοντας νέες κυρώσεις πάνω από έναν αποκλεισμό που έχει αποκόψει τις εξαγωγές πετρελαίου του Ιράν, μια σημαντική πηγή συναλλάγματος.
Αυτόν τον μήνα, έβαλαν στο στόχαστρο τις εναπομείνασες εμπορικές αεροπορικές εταιρείες του Ιράν και τα δίκτυα υποστήριξής τους, στο πλαίσιο μιας εκστρατείας για την αποκοπή των οικονομικών γραμμών ζωής που στηρίζουν την κυβέρνηση και τους ισχυρούς Φρουρούς της Επανάστασης. Ο Τραμπ προειδοποίησε ότι η ιρανική οικονομία θα μπορούσε να «σαπίσει» εάν δεν επιτευχθεί συμφωνία.
«Το Ιράν δεν επικεντρώνεται πρωτίστως στην επιβολή διοδίων στο Ορμούζ, αλλά στη διατήρηση του διοικητικού του ελέγχου επί της υδάτινης οδού», δήλωσε. «Το Ιράν μπορεί να είναι διατεθειμένο να αναβάλει το ζήτημα των διοδίων, αλλά δεν πρόκειται να εγκαταλείψει τον διοικητικό έλεγχο των Στενών».
Στο επίκεντρο της διπλωματίας στη Νέα Υόρκη βρίσκεται μια θεμελιώδης ένταση. Η Ουάσινγκτον θέλει η πίεση να οδηγήσει σε παραχωρήσεις, η Τεχεράνη θέλει να αρθεί η πίεση προτού προβεί σε αυτές, ενώ τα κράτη του Κόλπου θέλουν να τερματιστεί η σύγκρουση χωρίς να επιτρέψουν στις στρατηγικές θαλάσσιες οδούς της περιοχής να καταστούν διαρκή διαπραγματευτικά χαρτιά.
Κατά τη διάρκεια ξεχωριστής συνάντησης με τον Τραμπ στη Νέα Υόρκη, οι ηγέτες του Κόλπου ζήτησαν σαφήνεια σχετικά με τον τελικό στόχο της Ουάσινγκτον πέρα από τις ενδιάμεσες εκλογές, μεταξύ άλλων για το εάν οι ΗΠΑ θα επανέλθουν σε στρατιωτική δράση εάν το Ιράν αρνηθεί να επιστρέψει στις διαπραγματεύσεις.
Εξέφρασαν συλλογικά την άρνησή τους για οποιονδήποτε ιρανικό έλεγχο των Στενών του Ορμούζ, δηλώνοντας ότι πρέπει να αποκατασταθεί η ελευθερία της ναυσιπλοΐας και ότι η στρατηγική θαλάσσια οδός δεν θα πρέπει να καταστεί εργαλείο εξαναγκασμού εναντίον των κρατών του Κόλπου, σύμφωνα με περιφερειακές πηγές.
Ωστόσο, παρά τις προειδοποιήσεις τους για το Ορμούζ, οι ηγέτες του Κόλπου έχουν πιέσει έντονα για αποκλιμάκωση και πολιτική διαδικασία, αντανακλώντας την αποφασιστικότητα της περιοχής να μείνει εκτός οποιασδήποτε περαιτέρω σύγκρουσης μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν.
«Δεν είναι ακόμη σαφές ποιος είναι ο τελικός στόχος του Τραμπ ή ποια θα ήταν η εναλλακτική λύση στην εκστρατεία πίεσης», δήλωσε η Εμπτεσάμ αλ-Κέτμπι, πρόεδρος του think tank Emirates Policy Center, με έδρα το Αμπού Ντάμπι.
«Οι Ιρανοί, αντίθετα, γνωρίζουν τι θέλουν. Αναδιαμορφώνουν το περιφερειακό τοπίο μέσω του Ορμούζ και του Μπαμπ ελ-Μαντέμπ με σαφή στόχο, ενώ η Ουάσινγκτον δεν έχει ακόμη καθορίσει τον οδικό της χάρτη», δήλωσε, αναφερόμενη στα Στενά του Μπαμπ ελ-Μαντέμπ, που συνδέουν την Ερυθρά Θάλασσα με τον Κόλπο του Άντεν.