Την ενίσχυση της ευρωπαϊκής διαχείρισης της μετανάστευσης με έμφαση στην προστασία των εξωτερικών συνόρων, την επιτάχυνση των επιστροφών και την αντιμετώπιση των αιφνίδιων μαζικών αφίξεων, θέτει ως προτεραιότητα η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, σε επιστολή της προς τους Ευρωπαίους ηγέτες, ενόψει της Συνόδου Κορυφής της 15ης και 16ης Οκτωβρίου στις Βρυξέλλες.
Στην εννεασέλιδη επιστολή της, επισημαίνει ότι οι παράτυπες διελεύσεις των εξωτερικών συνόρων της ΕΕ έχουν υποχωρήσει στο χαμηλότερο επίπεδο από το 2021, καταγράφοντας μείωση κατά 55% την τελευταία διετία και κατά περισσότερο από ένα τρίτο το 2026. Παράλληλα, μειώνονται οι αιτήσεις ασύλου και οι μη επιτρεπόμενες δευτερογενείς μετακινήσεις εντός της ΕΕ, ενώ αυξάνονται οι επιστροφές.
Ωστόσο, τα γεγονότα του καλοκαιριού, με χαρακτηριστικό παράδειγμα την κρίση στη Θεούτα, κατέδειξαν, σύμφωνα με την πρόεδρο της Επιτροπής, πόσο γρήγορα οι αιφνίδιες μαζικές αφίξεις μπορούν να ασκήσουν πίεση στα εξωτερικά σύνορα με τραγικό ανθρώπινο κόστος. Οι μεταναστευτικές πιέσεις συνεχίζονται, από τη Μεσόγειο έως τα ανατολικά σύνορα της Ένωσης.
Η Φον ντερ Λάιεν προσδιορίζει πέντε βασικές προτεραιότητες για την ευρωπαϊκή μεταναστευτική πολιτική:
Πρώτον, την πλήρη εφαρμογή του Συμφώνου για τη Μετανάστευση και το 'Ασυλο. Ζητά από τα κράτη-μέλη να εφαρμόσουν τους κανόνες για την ευθύνη εξέτασης των αιτήσεων ασύλου και τις μεταφορές αιτούντων μεταξύ χωρών, υπογραμμίζοντας ότι η δίκαιη κατανομή των ευθυνών και η αλληλεγγύη πρέπει να προχωρούν παράλληλα. Επίσης, ζητά να περιοριστούν οι μη επιτρεπόμενες δευτερογενείς μετακινήσεις και να αποκατασταθεί η πλήρης λειτουργία της ζώνης Σένγκεν.
Δεύτερον, την ενίσχυση της Frontex και των εξωτερικών συνόρων. Η Επιτροπή σχεδιάζει την ενίσχυση των επιχειρησιακών δυνατοτήτων της Frontex, με Ευρωπαϊκή Εφεδρεία Συνοριοφυλακής και Επιστροφών, δύναμη ταχείας αντίδρασης για περιόδους κρίσης και Κέντρο Συντονισμού Επιστροφών. Προωθεί επίσης σχέδιο πέντε σημείων για την πρόληψη και αντιμετώπιση αιφνίδιων μαζικών αφίξεων με έμφαση στην επιτήρηση, την έγκαιρη προειδοποίηση, τη συνεργασία με τρίτες χώρες και την καταπολέμηση της παραπληροφόρησης και των δικτύων διακίνησης μεταναστών.
Σύμφωνα με τα στοιχεία της επιστολής, μέσω του Συστήματος Εισόδου-Εξόδου (EES) έχουν καταγραφεί περισσότερες από 204 εκατομμύρια είσοδοι και έξοδοι, πάνω από 69.000 αρνήσεις εισόδου και περισσότερες από 1.750 περιπτώσεις ατόμων που θεωρήθηκαν απειλή για την εσωτερική ασφάλεια. Τα κράτη-μέλη που δεν έχουν ολοκληρώσει την εφαρμογή του συστήματος καλούνται να το πράξουν έως το τέλος του έτους.
Τρίτον, τη διαμόρφωση νέου ευρωπαϊκού πλαισίου αντιμετώπισης εκτάκτων καταστάσεων. Η Επιτροπή θα συνεργαστεί με τα κράτη-μέλη για τη δημιουργία ενός πλαισίου που θα συμπληρώνει τους ισχύοντες κανόνες διαχείρισης κρίσεων και θα επιτρέπει μεγαλύτερη ευελιξία στη διαχείριση των συνόρων και στις συνήθεις διαδικασίες ασύλου και επιστροφών, όταν απαιτείται άμεση δράση και οι υφιστάμενοι κανόνες δεν επαρκούν. Στόχος είναι η αντιμετώπιση εξαιρετικών περιστάσεων που απειλούν την ακεραιότητα των εξωτερικών συνόρων, τη δημόσια τάξη και την εσωτερική ασφάλεια, καθώς και της εργαλειοποίησης της μετανάστευσης.
Τέταρτον, την αύξηση των επιστροφών όσων δεν δικαιούνται να παραμείνουν στην ΕΕ. Η Φον ντερ Λάιεν χαρακτηρίζει «υπερβολικά χαμηλό» το ποσοστό επιστροφών, που ανέρχεται στο 32%, παρά την αυξητική τάση των τελευταίων ετών. Ζητά την ταχεία εφαρμογή του νέου κανονισμού για τις επιστροφές, ο οποίος θα θεσπίζει κοινούς ευρωπαϊκούς κανόνες και θα παρέχει, μεταξύ άλλων, τη νομική βάση για τη δημιουργία κόμβων επιστροφών σε τρίτες χώρες (return hubs), με σεβασμό στο ευρωπαϊκό και διεθνές δίκαιο και στα ανθρώπινα δικαιώματα. Προαναγγέλλει επίσης πρόταση για την ψηφιοποίηση των διαδικασιών επιστροφής και ζητά ενισχυμένη συνεργασία με τις χώρες προέλευσης για την επανεισδοχή των υπηκόων τους.
Πέμπτον, την ενίσχυση της εξωτερικής διάστασης της μεταναστευτικής πολιτικής. Η πρόεδρος της Επιτροπής ζητά στενότερες συμπράξεις με τις χώρες προέλευσης και διέλευσης, για την πρόληψη της παράτυπης μετανάστευσης, την καταπολέμηση των δικτύων διακίνησης και την ανάπτυξη νόμιμων οδών μετανάστευσης.
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στη Λιβύη, η οποία, σύμφωνα με την επιστολή, παραμένει η κυριότερη χώρα αναχώρησης μεταναστών που επιχειρούν να εισέλθουν παράτυπα στην ΕΕ. Η Επιτροπή προαναγγέλλει συνέχιση της συνεργασίας με τη χώρα, μεταξύ άλλων μέσω του επικείμενου τεχνικού διαλόγου ΕΕ-Λιβύης, για την ενίσχυση της διαχείρισης των συνόρων, των επιχειρήσεων έρευνας και διάσωσης και της καταπολέμησης της διακίνησης μεταναστών.
Στο πλαίσιο αυτό, υπεγράφη πρόσθετη χρηματοδότηση ύψους 25 εκατ. ευρώ για την επέκταση των σχετικών δράσεων στην ανατολική Λιβύη. Παράλληλα, η ΕΕ στηρίζει, σε συνεργασία με τον Διεθνή Οργανισμό Μετανάστευσης (ΔΟΜ), τις οικειοθελείς επιστροφές μεταναστών από τη Λιβύη στις χώρες καταγωγής τους και επιδιώκει να περιορίσει τις ροές προς τη χώρα όταν τελικός προορισμός είναι η παράτυπη είσοδος στην Ένωση.