Η άμυνα της Ουκρανίας απέναντι στις ρωσικές επιθέσεις εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τους αμερικανικούς δορυφόρους. Δεν προσφέρουν μόνο έγκαιρη προειδοποίηση για εισερχόμενους πυραύλους, αλλά εξασφαλίζουν και τις επικοινωνίες που επιτρέπουν τη λειτουργία των drones και τον συντονισμό των δυνάμεων στην πρώτη γραμμή.
Σύμφωνα με το Bloomberg, οι ευρωπαϊκές χώρες επιχειρούν να καλύψουν την απόσταση που τις χωρίζει από τις ΗΠΑ στις δορυφορικές υπηρεσίες πληροφοριών και επικοινωνιών. Ωστόσο, εξακολουθούν να στερούνται κρίσιμων δυνατοτήτων που υποστηρίζουν τις ουκρανικές επιχειρήσεις και τα συστήματα αντιπυραυλικής άμυνας.
Η εξάρτηση του Κιέβου από την αμερικανική τεχνολογία και υποστήριξη αναδείχθηκε εκ νέου στα μέσα Οκτωβρίου, όταν ο πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι δήλωσε ότι η Ουκρανία δεν έλαβε τη συνήθη προειδοποίηση από τους συμμάχους για εκτοξεύσεις βαλλιστικών πυραύλων πριν από μια πολύνεκρη επίθεση. Την ίδια περίοδο, αναφέρθηκαν ξαφνικοί περιορισμοί στις δορυφορικές υπηρεσίες Starlink της SpaceX, τις οποίες χρησιμοποιούν οι ουκρανικές δυνάμεις.
Γιατί οι αμερικανικοί δορυφόροι είναι κρίσιμοι για την Ουκρανία
Το Starlink, το εμπορικό δίκτυο δορυφορικών επικοινωνιών χαμηλής τροχιάς που δημιούργησε η SpaceX του Έλον Μασκ, και η στρατιωτική εκδοχή του, Starshield, έχουν εξελιχθεί σε βασικούς πυλώνες των επικοινωνιών των ουκρανικών ενόπλων δυνάμεων. Η εξέλιξη αυτή ήρθε μετά τις σοβαρές ζημιές που προκάλεσαν οι ρωσικές επιθέσεις στις επίγειες επικοινωνιακές υποδομές κατά την έναρξη του πολέμου.
Οι επίγειοι τερματικοί σταθμοί επιτρέπουν στους χειριστές ουκρανικών drones αναχαίτισης και μη επανδρωμένων αεροσκαφών μέσης εμβέλειας να ελέγχουν τα μέσα τους. Παράλληλα, το δίκτυο χρησιμοποιείται για τον συντονισμό των εφοδίων, των μετακινήσεων και των δυνάμεων στην πρώτη γραμμή.
Εξίσου σημαντικοί είναι οι αμερικανικοί στρατιωτικοί δορυφόροι για την άμυνα απέναντι σε ρωσικούς πυραύλους και drones.
Καμία άλλη χώρα δεν μπορεί να προσφέρει συνεχή, σχεδόν σε πραγματικό χρόνο, δορυφορική απεικόνιση της Ευρώπης σε αντίστοιχη κλίμακα με τις ΗΠΑ. Το εκτεταμένο δίκτυο ισχυρών κατασκοπευτικών δορυφόρων τους παρέχει εικόνες υψηλής ανάλυσης, ακόμη και βίντεο.
Παράλληλα, μέσω του Space Based Infrared System (SBIRS), οι ΗΠΑ διαθέτουν δορυφόρους σε γεωστατική τροχιά, οι οποίοι παραμένουν πάνω από συγκεκριμένα σημεία της Γης. Το σύστημα αποτελεί βασικό πυλώνα της αμερικανικής έγκαιρης προειδοποίησης για πυραυλικές απειλές παγκοσμίως, χωρίς να υπάρχει αντίστοιχη ευρωπαϊκή δυνατότητα.
Οι δορυφόροι επιτρέπουν την παρακολούθηση πυραύλων cruise και άλλων όπλων χαμηλής πτήσης, τα οποία ενδέχεται να μην εντοπιστούν από τα επίγεια ραντάρ εγκαίρως ώστε να αναχαιτιστούν. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό για την Ουκρανία, η οποία βασίζεται και σε drones, πυροβόλα αεροσκαφών και άλλα λιγότερο προηγμένα μέσα για την αντιμετώπιση μαζικών επιθέσεων.
Η έγκαιρη προειδοποίηση για βαλλιστικούς πυραύλους
Το σύστημα SBIRS μπορεί επίσης να εντοπίζει τα θερμικά ίχνη που αφήνουν οι εκτοξεύσεις βαλλιστικών πυραύλων. Τα συγκεκριμένα όπλα κινούνται πολύ ταχύτερα και σε μεγαλύτερο ύψος από άλλα εναέρια μέσα, γεγονός που δυσκολεύει την αντιμετώπισή τους.
Η έγκαιρη γνώση της εκτόξευσης, της ταχύτητας και της κατεύθυνσης ενός βαλλιστικού πυραύλου είναι ζωτικής σημασίας για τα συστήματα προειδοποίησης της Ουκρανίας. Ακόμη και μια ειδοποίηση ένα ή δύο λεπτά πριν από την πρόσκρουση μπορεί να σώσει ζωές, δίνοντας στους αμάχους χρόνο να αναζητήσουν καταφύγιο.
Τα δεδομένα αυτά αυξάνουν παράλληλα τις πιθανότητες των ουκρανικών ενόπλων δυνάμεων να αναχαιτίσουν τον εισερχόμενο πύραυλο. Η αναχαίτιση σε μεγαλύτερη απόσταση είναι δύσκολη, αλλά ακόμη και μια αποτυχημένη προσπάθεια αφήνει περιθώριο για δεύτερη βολή. Αντίθετα, όταν η απειλή εντοπίζεται την τελευταία στιγμή, μια αποτυχία μπορεί να στερήσει την τελευταία ευκαιρία αποτροπής μιας καταστροφικής επίθεσης.
Πώς διαταράχθηκαν πρόσφατα οι αμερικανικές υπηρεσίες
Ουκρανοί αξιωματούχοι δήλωσαν ότι η αμερικανική κυβέρνηση δεν έστειλε προειδοποιήσεις πριν από ορισμένες πρόσφατες ρωσικές επιθέσεις με βαλλιστικούς πυραύλους.
Παράλληλα, η Ουκρανία διαμαρτυρήθηκε ότι drones εξοπλισμένα με τερματικά Starlink έχαναν τη σύνδεσή τους όταν κινούνταν με ταχύτητα μεγαλύτερη από 161 χιλιόμετρα την ώρα.
Τα ουκρανικά drones χρειάζεται συχνά να κινούνται ταχύτερα για να αναχαιτίσουν ρωσικά μη επανδρωμένα αεροσκάφη που πετούν με ταχύτητα περίπου 400 χιλιομέτρων την ώρα. Οι περιορισμοί, σύμφωνα με το δημοσίευμα, έχουν επηρεάσει τόσο τις αναχαιτίσεις drones όσο και τις επιθέσεις με μη επανδρωμένα αεροσκάφη μέσης εμβέλειας.
Ερωτηθείς ποιος έδωσε την εντολή για την αλλαγή, ο Ζελένσκι υπέδειξε τις «αρχές, τον Λευκό Οίκο», επικαλούμενος πηγές τις οποίες δεν κατονόμασε. Αμερικανός αξιωματούχος έχει δηλώσει ότι ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ δεν διέταξε την επιβολή περιορισμών.
Πώς συνδράμουν οι ευρωπαϊκοί δορυφόροι
Οι ευρωπαϊκές στρατιωτικές δυνάμεις διαθέτουν διάφορους δορυφόρους παρατήρησης της Γης, οι οποίοι βοηθούν τις ουκρανικές δυνάμεις να εντοπίζουν ρωσικά στρατεύματα, άρματα μάχης, πυροβολικό και στρατιωτικές εγκαταστάσεις. Τα δεδομένα χρησιμοποιούνται επίσης για τον εντοπισμό αποθηκών πυρομαχικών, αεροδρομίων και θέσεων εκτόξευσης πυραύλων.
Οι δορυφόροι ICEYE της Φινλανδίας, οι οποίοι χρησιμοποιούν ραντάρ συνθετικού διαφράγματος (SAR), μπορούν να λειτουργούν τη νύχτα και να καταγράφουν εικόνες μέσα από σύννεφα, καπνό και ομίχλη.
Η Γαλλία διαθέτει δορυφορικούς αισθητήρες που ανιχνεύουν θερμική ακτινοβολία και μπορούν να εντοπίσουν ανθρώπινη δραστηριότητα την οποία οι συμβατικές κάμερες ενδέχεται να μην καταγράψουν.
Η Γερμανία έχει χρηματοδοτήσει την αγορά δορυφορικών εικόνων υψηλής ανάλυσης από εμπορικές εταιρείες, όπως η αμερικανική Planet Labs, για λογαριασμό της Ουκρανίας. Οι εικόνες περιλαμβάνουν και περιοχές εντός της Ρωσίας και μπορούν να προσφέρουν πληροφορίες για την επιλογή στόχων και την παρακολούθηση των κινήσεων των ρωσικών δυνάμεων στον χρόνο.
Η Ευρώπη επιταχύνει τις επενδύσεις στο διάστημα
Η πίεση προς την Ευρώπη να περιορίσει την εξάρτησή της από τις ΗΠΑ για την άμυνά της αυξάνεται, ενώ οι στρατιωτικές δαπάνες στην περιοχή ενισχύονται ξανά, για πρώτη φορά μετά τον Ψυχρό Πόλεμο.
Μέρος των νέων κονδυλίων κατευθύνεται σε αυτό που αποκαλείται «στρατηγικοί πολλαπλασιαστές ισχύος» (strategic enablers): επικοινωνίες και άλλα συστήματα που δεν αποτελούν όπλα, αλλά επηρεάζουν καθοριστικά την αποτελεσματικότητα των στρατιωτικών επιχειρήσεων.
Οι ευρωπαϊκές χώρες επιδιώκουν να θέσουν περισσότερους δορυφόρους σε τροχιά και να αυξήσουν τον αριθμό των αεροσκαφών επιτήρησης.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει αρχίσει να εκτοξεύει τους πρώτους από τους σχεδόν 350 δορυφόρους ασφαλών επικοινωνιών Iris2. Παράλληλα, η ICEYE υπέγραψε συμφωνία με τη Nokia για την ανάπτυξη αστερισμού ασφαλών επικοινωνιών που θα εξυπηρετεί την ευρωπαϊκή άμυνα και ασφάλεια.
Η Airbus κατασκευάζει δορυφόρους εδώ και δεκαετίες, ενώ και η γερμανική αμυντική εταιρεία Rheinmetall έχει εισέλθει στον κλάδο, μεταξύ άλλων μέσω συνεργασίας με την ICEYE.
Η ανάπτυξη των ευρωπαϊκών συστημάτων παραμένει, ωστόσο, περιορισμένη από την έλλειψη πυραύλων-φορέων με επαρκή ισχύ για την εκτόξευση βαρέων στρατιωτικών δορυφόρων. Ο μοναδικός ευρωπαϊκός πύραυλος βαρέος τύπου υπό ευρωπαϊκό έλεγχο είναι ο Ariane 6, ο οποίος πραγματοποιεί περίπου 10 εκτοξεύσεις ετησίως από το Κουρού της Γαλλικής Γουιάνας, στη βόρεια ακτή της Νότιας Αμερικής.
Παράλληλα, οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις θέλουν να αποφύγουν την εξάρτηση από τη SpaceX και επιδιώκουν να εξασφαλίσουν αυτόνομη πρόσβαση στο διάστημα.
Μπορεί η Ευρώπη να φτάσει τις ΗΠΑ;
Κανένα υφιστάμενο ή σχεδιαζόμενο ευρωπαϊκό σύστημα δεν μπορεί προς το παρόν να ανταγωνιστεί την κλίμακα και τις δυνατότητες του Starlink. Το πλησιέστερο ευρωπαϊκό αντίστοιχο είναι το OneWeb, ένα δίκτυο περίπου 600 δορυφόρων που διαχειρίζεται η γαλλική Eutelsat.
Οι δορυφόροι του Starlink βρίσκονται σε ύψος περίπου 550 χιλιομέτρων, περίπου στο μισό της τροχιάς του OneWeb. Η μικρότερη απόσταση από τη Γη μειώνει την καθυστέρηση μετάδοσης του σήματος, κάτι κρίσιμο για στρατιωτικά συστήματα που πρέπει να αντιδρούν μέσα σε ελάχιστο χρόνο.
Το δίκτυο Starlink, με περίπου 10.000 δορυφόρους, προσφέρει επίσης μεγαλύτερη χωρητικότητα δεδομένων και ευρύτερη κάλυψη εδάφους, ενώ οι τερματικοί σταθμοί του είναι μικρότεροι και μπορούν να τοποθετηθούν ευκολότερα σε drones.
Στον τομέα των στρατιωτικών δορυφόρων παρατήρησης, δεν υπάρχει ευρωπαϊκό σχέδιο που να προβλέπει αντίστοιχες δυνατότητες με το αμερικανικό SBIRS.
Οι ΗΠΑ διαθέτουν σχεδόν 250 στρατιωτικούς δορυφόρους σε τροχιά, έναντι περίπου 150 της Κίνας και 100 της Ρωσίας. Επιπλέον, αρκετοί δορυφόροι εξυπηρετούν τόσο στρατιωτικές όσο και πολιτικές χρήσεις. Η Ευρώπη διαθέτει συνολικά περίπου 50 στρατιωτικούς δορυφόρους.
Πέρα από τις εικόνες, οι αμερικανικοί δορυφόροι μπορούν να υποκλέπτουν επικοινωνίες και άλλες εκπομπές, παρέχοντας πληροφορίες ηλεκτρονικών σημάτων (signals intelligence) που μπορούν να αξιοποιηθούν στο πεδίο της μάχης.
Η Διαστημική Δύναμη των ΗΠΑ ανακοίνωσε τον Σεπτέμβριο ότι έθεσε σε τροχιά ένα επιχειρησιακό όπλο, χωρίς οι αξιωματούχοι να αποκαλύψουν το είδος του συστήματος.