NYT: Τι ζητούν οι Ρώσοι από NATO και Ουκρανία

Σύνοψη

Δύο μήνες πριν από την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, στις αρχές του 2022, η Μόσχα είχε διατυπώσει μια σειρά εκτεταμένων απαιτήσεων, μεταξύ των οποίων να αποσύρει το ΝΑΤΟ τα στρατεύματά του στις θέσεις που κατείχε το 1997, πριν από τη διεύρυνση της δυτικής συμμαχίας προς τα σύνορα της Ρωσίας.

Τώρα, στις κεκλεισμένων των θυρών διαπραγματεύσεις με τους απεσταλμένους του προέδρου Τραμπ αυτή την εβδομάδα, με αντικείμενο τον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία, οι Ρώσοι επαναφέρουν την ίδια θέση — σε ορισμένες περιπτώσεις, σχεδόν κατά λέξη — επιδιώκοντας να αποσπάσουν μια ευρύτερη νίκη έπειτα από πέντε χρόνια πολέμου και εκατοντάδες χιλιάδες νεκρούς.

Η αμετακίνητη στάση της Μόσχας αποτυπώνεται σε έγγραφο που Ρώσοι αξιωματούχοι κυκλοφόρησαν αυτή την εβδομάδα, σύμφωνα με αντίγραφο που εξασφάλισαν οι New York Times από πρόσωπο που συμμετέχει στις συνομιλίες.

Τη γνησιότητα του εγγράφου επιβεβαίωσε ακόμη ένα πρόσωπο με γνώση των διαπραγματεύσεων. Το περιεχόμενό του δείχνει ότι ο πρόεδρος Βλαντίμιρ Β. Πούτιν έχει μετακινηθεί ελάχιστα από τους βασικούς του στόχους, παρά τις προσπάθειες της κυβέρνησης Τραμπ επί περισσότερους από 20 μήνες να τερματίσει τη σύγκρουση.

Ποια είναι τα δεδομένα

Η ευρωπαϊκή ασφάλεια στο επίκεντρο των διαπραγματεύσεων

Οι απαιτήσεις της Ρωσίας να αποσύρει το ΝΑΤΟ τις δυνάμεις του από την ανατολική του πτέρυγα, στην Πολωνία και τις χώρες της Βαλτικής, φέρνουν το ζήτημα της ευρωπαϊκής ασφάλειας στο επίκεντρο των διαπραγματεύσεων για την Ουκρανία.

Παράλληλα, αποκαλύπτουν τον στόχο που κρύβεται πίσω από τις δημόσιες δηλώσεις του κ. Πούτιν. Ο Ρώσος ηγέτης επιμένει διαρκώς ότι πρέπει να αντιμετωπιστούν οι, όπως τις αποκαλεί, «βαθύτερες αιτίες» του πολέμου — οι ευρείας έκτασης διαφωνίες της Ρωσίας τόσο με το ΝΑΤΟ όσο και με την Ουκρανία — προτού σταματήσει τις πολεμικές επιχειρήσεις.

Το έγγραφο υπογραμμίζει επίσης ότι τα οικονομικά κίνητρα που έχουν προσφέρει στον κ. Πούτιν οι απεσταλμένοι του κ. Τραμπ, Τζάρεντ Κούσνερ και Στιβ Γουίτκοφ, δεν έχουν καταφέρει μέχρι στιγμής να εξασφαλίσουν παραχωρήσεις από τη Μόσχα. Κατά τους επικριτές, οι ΗΠΑ κινδυνεύουν να διευκολύνουν τη μακροχρόνια προσπάθεια του κ. Πούτιν να επαναφέρει μια σφαίρα επιρροής σοβιετικού τύπου, από την Ευρώπη έως την Κεντρική Ασία.

Η απόφαση της Ρωσίας να προβάλει αυτές τις εκτεταμένες απαιτήσεις έρχεται ενώ ο κ. Πούτιν αναμένεται να συναντηθεί με τον κ. Τραμπ την επόμενη εβδομάδα στη Σενζέν της Κίνας, στο πλαίσιο της ετήσιας συνόδου των οικονομιών της περιφέρειας Ασίας-Ειρηνικού (APEC). Θα είναι η δεύτερη συνάντηση των δύο ανδρών κατά τη δεύτερη προεδρική θητεία του κ. Τραμπ.

Οι συνομιλίες στο Αμπού Ντάμπι

Το ρωσικό έγγραφο, με ημερομηνία 10 Νοεμβρίου, παρέχει νέες λεπτομέρειες για τη σκληρή στάση που υιοθέτησε το Κρεμλίνο στις συνομιλίες αυτής της εβδομάδας στο Αμπού Ντάμπι, στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα. Ήταν η πρώτη φορά από τον Φεβρουάριο που Αμερικανοί, Ρώσοι και Ουκρανοί αξιωματούχοι συναντήθηκαν όλοι μαζί διά ζώσης. Ήταν επίσης η πρώτη τέτοια συνάντηση αφότου η κυβέρνηση Τραμπ ξεκίνησε το φθινόπωρο νέα προσπάθεια να αντιμετωπίσει τις ρωσικές απαιτήσεις για την ευρωπαϊκή ασφάλεια στο πλαίσιο των διαπραγματεύσεων για την Ουκρανία.

Το έγγραφο αποτυπώνει την αρχική διαπραγματευτική θέση της Ρωσίας. Αξιωματούχοι της τελευταίας που συμμετείχαν στις συνομιλίες άφησαν πάντως να εννοηθεί ότι ο κ. Πούτιν θα μπορούσε να επιδείξει κάποια ευελιξία, σύμφωνα με τα δύο πρόσωπα που συμμετείχαν στις διαπραγματεύσεις και μίλησαν υπό τον όρο της ανωνυμίας, λόγω της ευαίσθητης φύσης των συζητήσεων.

Ωστόσο, οι Ρώσοι αξιωματούχοι κατέστησαν σαφές στο Αμπού Ντάμπι ότι θεωρούν τον Ψυχρό Πόλεμο και τη σοβιετική συμμαχία της εποχής, γνωστή ως Σύμφωνο της Βαρσοβίας (στρατιωτική συμμαχία του ανατολικού μπλοκ υπό τη Σοβιετική Ένωση), πρότυπο για τη διαμόρφωση της Ευρώπης μετά το τέλος του πολέμου στην Ουκρανία. Τις δεκαετίες που ακολούθησαν τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, η Ευρώπη αποτέλεσε το επίκεντρο της αντιπαράθεσης μεταξύ πυρηνικών υπερδυνάμεων, με την απειλή πολέμου να πλανάται πάνω από την ήπειρο.

Παρ' όλα αυτά, οι Ρώσοι υποστήριξαν στο Αμπού Ντάμπι ότι οι διακριτές αμερικανικές και σοβιετικές σφαίρες επιρροής εκείνης της περιόδου, καθώς και οι δίαυλοι επικοινωνίας και οι συνεννοήσεις που συνόδευαν αυτή τη διευθέτηση, περιόριζαν στην πραγματικότητα τον κίνδυνο σύγκρουσης, σύμφωνα με πρόσωπα που ήταν παρόντα όταν διατυπώθηκαν οι σχετικές θέσεις.

Μένει να φανεί σε ποιον βαθμό θα καταφέρει η Μόσχα να προωθήσει αυτό το επιχείρημα.

Αμερικανός αξιωματούχος δήλωσε ότι ο κ. Γουίτκοφ και ο κ. Κούσνερ είχαν επισημάνει στους Ρώσους ότι πολλά έχουν αλλάξει από τον Δεκέμβριο του 2021, όταν η χώρα τους ζητούσε μια νέα συνθήκη που θα έβαζε τέλος στο μεγαλύτερο μέρος της στρατιωτικής δραστηριότητας του ΝΑΤΟ σε μεγάλο τμήμα της Ανατολικής και Κεντρικής Ευρώπης.

Οι Αμερικανοί κάλεσαν τους Ρώσους να στρέψουν το βλέμμα στο μέλλον, σύμφωνα με τον αξιωματούχο, ο οποίος μίλησε υπό τον όρο της ανωνυμίας λόγω της ευαισθησίας των διαπραγματεύσεων. Όπως ανέφερε, οι απεσταλμένοι του κ. Τραμπ είναι ανοιχτοί σε νέες προτάσεις από τη Μόσχα, οι οποίες θα περιλαμβάνουν συγκεκριμένα μέτρα από τη Ρωσία για την αποκλιμάκωση των εντάσεων.

Εκπρόσωπος του κ. Πούτιν αρνήθηκε να σχολιάσει.

Οι απεσταλμένοι του κ. Τραμπ επιχειρούν πλέον να διασκεδάσουν τις ανησυχίες ότι θα διαπραγματευτούν μια ευρεία συμφωνία με τον κ. Πούτιν ερήμην της Ευρώπης και της Ουκρανίας.

Από τη Μόσχα στο Δουβλίνο

Μετά τη συνάντηση στο Αμπού Ντάμπι, ο κ. Κούσνερ και ο κ. Γουίτκοφ ταξίδεψαν στη Μόσχα, όπου συναντήθηκαν με τον κ. Πούτιν την Πέμπτη. Κατά το μέρος της συνάντησης που μεταδόθηκε από τις κάμερες, ο κ. Κούσνερ είπε στον κ. Πούτιν ότι η Ρωσία, η Ουκρανία, η Ευρώπη και οι ΗΠΑ έχουν ήδη σημειώσει πρόοδο σε ζητήματα «μακροπρόθεσμης ασφάλειας».

Στη συνέχεια, όμως, ο κ. Πούτιν δήλωσε στους Αμερικανούς ότι η ρωσική πρόταση του 2021 για την αποχώρηση των δυνάμεων του ΝΑΤΟ εξακολουθεί να αποτυπώνει «το όραμά μας για τους πυλώνες μιας αδιαίρετης αρχιτεκτονικής ασφάλειας». Αυτό μετέφερε στους δημοσιογράφους μετά τη συνάντηση ο Γιούρι Ουσάκοφ, σύμβουλος του Ρώσου προέδρου για θέματα εξωτερικής πολιτικής.

Από τη Μόσχα, οι Αμερικανοί απεσταλμένοι μετέβησαν την Πέμπτη στο Δουβλίνο, όπου ενημέρωσαν τον πρόεδρο της Ουκρανίας, Βολοντίμιρ Ζελένσκι. Μετά τη συνάντηση, ο κ. Κούσνερ δήλωσε ότι «δεν μπορούμε να καταλήξουμε σε αυτή τη συμφωνία χωρίς να βρίσκονται οι Ευρωπαίοι στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων».

Ωστόσο, η αρχική διαπραγματευτική θέση της Ρωσίας για την ευρωπαϊκή ασφάλεια παρέμεινε αυτή την εβδομάδα σχεδόν αμετάβλητη σε σχέση με πριν από πέντε χρόνια. Το γεγονός αυτό καταδεικνύει πόσο δύσκολο είναι να βρεθεί ένας συμβιβασμός που θα οδηγήσει τον κ. Πούτιν στον τερματισμό του πολέμου.

Τι περιλαμβάνει το ρωσικό non-paper

Το έγγραφο που παρουσιάζει τη ρωσική θέση, το οποίο κυκλοφόρησε αυτή την εβδομάδα, δεν φέρει επιστολόχαρτο ή υπογραφή. Πρόκειται για το λεγόμενο «non-paper» στη διπλωματική ορολογία, δηλαδή ένα ανεπίσημο έγγραφο που αποτυπώνει τις απόψεις της μίας πλευράς.

Σε επανάληψη των απαιτήσεων που είχε διατυπώσει η Ρωσία τον Δεκέμβριο του 2021, αναφέρει ότι οι χώρες του ΝΑΤΟ πρέπει να αποκλείσουν οποιαδήποτε περαιτέρω διεύρυνση της συμμαχίας τους, καθώς και «κάθε στρατιωτική δραστηριότητα» στην Ουκρανία και σε άλλες περιοχές της «Ανατολικής Ευρώπης, του Νότιου Καυκάσου και της Κεντρικής Ασίας».

Το έγγραφο δείχνει ότι, αν μη τι άλλο, ο κ. Πούτιν έχει σκληρύνει ακόμη περισσότερο ορισμένες από τις θέσεις του. Το 2021, η Ρωσία ζητούσε από το ΝΑΤΟ να καταργήσει τις ρυθμίσεις «πυρηνικού διαμοιρασμού» (nuclear sharing), οι οποίες επί μακρόν επέτρεπαν στους Ευρωπαίους συμμάχους των ΗΠΑ να επωφελούνται από την προστασία των αμερικανικών πυρηνικών όπλων.

Τώρα, σύμφωνα με το έγγραφο, η Ρωσία ζητά επίσης από τη Γαλλία και τη Βρετανία να αποκλείσουν το ενδεχόμενο χρήσης των πυρηνικών τους όπλων για την προστασία άλλων ευρωπαϊκών χωρών. Η ιδέα αυτή συζητείται ενεργά στην Ευρώπη τον τελευταίο χρόνο, εν μέρει λόγω των ανησυχιών για το αν ο κ. Τραμπ είναι πρόθυμος να συνδράμει το ΝΑΤΟ.

Το έγγραφο επιδιώκει επίσης να διακόψει τη στρατιωτική βοήθεια προς την Ουκρανία, προβλέποντας τον τερματισμό «της προμήθειας κάθε είδους δυτικών όπλων, στρατιωτικού εξοπλισμού και προϊόντων στην Ουκρανία». Όπως αναφέρει, η Ρωσία θα αποδεχόταν την ένταξη της Ουκρανίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση μόνο εφόσον η χώρα δεν συμμετέχει στην κοινή αμυντική πολιτική της Ένωσης (το σκέλος ασφάλειας και άμυνας της ΕΕ).

Επιπλέον, σε επανάληψη των απαιτήσεων που είχε διατυπώσει η Ρωσία το 2021, πριν από την εισβολή, το έγγραφο αναφέρει ότι η Μόσχα θέλει το ΝΑΤΟ να αποσύρει τα στρατεύματα και τις βάσεις του στα σύνορα που είχε η συμμαχία το 1997, πριν αρχίσει η επέκτασή της στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη. Ένα τέτοιο βήμα θα αποδυνάμωνε τη δυνατότητα των πιο ευάλωτων μελών της συμμαχίας να αμυνθούν, όπως η Πολωνία και οι πρώην σοβιετικές χώρες της Βαλτικής: η Εσθονία, η Λετονία και η Λιθουανία.

Η αντίδραση της Ευρώπης και ο ρόλος του ΝΑΤΟ

Τις τελευταίες ημέρες, καθώς διαδίδονταν οι πληροφορίες από το Αμπού Ντάμπι για τις αδιάλλακτες θέσεις της Ρωσίας, ορισμένοι Ευρωπαίοι ηγέτες έσπευσαν να τις απορρίψουν ως απαράδεκτες και εκτός συζήτησης. Ο πρωθυπουργός της Πολωνίας, Ντόναλντ Τουσκ, δήλωσε την Πέμπτη ότι «η αποδοχή των όρων της Ρωσίας θα συνιστούσε άμεση απειλή για την ασφάλεια της Πολωνίας».

«Είναι σαφές ότι δεν είναι αποδεκτοί όχι μόνο από την Ουκρανία, αλλά πρωτίστως από την Ευρώπη και, ασφαλώς, από χώρες όπως η Πολωνία», δήλωσε ο κ. Τουσκ στο Δουβλίνο.

Στις συνομιλίες του Αμπού Ντάμπι συμμετείχε επίσης ο στρατηγός Άλεξους Γκρίνκιουιτς, ο ανώτατος Αμερικανός στρατιωτικός διοικητής στην Ευρώπη. Ο στρατηγός Γκρίνκιουιτς, ο οποίος είναι επίσης ο ανώτατος διοικητής του ΝΑΤΟ στην Ευρώπη, είχε έντονη ανταλλαγή απόψεων με τους Ρώσους αξιωματούχους κατά τη διάρκεια των συνομιλιών, ζητώντας τους να εξηγήσουν τις ανησυχίες τους σχετικά με την Ευρώπη, σύμφωνα με δύο πρόσωπα που βρίσκονταν στην αίθουσα.

Ο πλοίαρχος Άρλο Άμπραχαμσον, εκπρόσωπος του στρατηγού Γκρίνκιουιτς, δήλωσε ότι ο στρατηγός συμμετείχε στις συνομιλίες υπό την ιδιότητά του ως επικεφαλής της Διοίκησης Ευρωπαϊκών Δυνάμεων των ΗΠΑ (U.S. European Command), προκειμένου να παράσχει στρατιωτικές συμβουλές στην αμερικανική ηγεσία. Αρνήθηκε, ωστόσο, να σχολιάσει λόγω της ευαίσθητης φύσης των διαπραγματεύσεων.

«Δεν μπορείτε να συζητάτε για το μέλλον της Ευρώπης χωρίς εμάς»

Οι ρωσικές απαιτήσεις διατυπώνονται ενώ οι κ. Γουίτκοφ και Κούσνερ έχουν εντείνει τους τελευταίους μήνες τις προσπάθειές τους να υλοποιήσουν την υπόσχεση του κ. Τραμπ για τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία. Στο πλαίσιο αυτό, οι απεσταλμένοι έχουν εμβαθύνει τις συζητήσεις για πιθανές επιχειρηματικές συμφωνίες με τη Ρωσία και έχουν επιλέξει να εμπλακούν στις μακροχρόνιες προσπάθειες του κ. Πούτιν για τη διαπραγμάτευση μιας νέας ευρωπαϊκής «αρχιτεκτονικής ασφάλειας».

Μέχρι πρότινος, οι υποστηρικτές της Ουκρανίας δήλωναν ότι ήταν διατεθειμένοι να διεξαγάγουν τέτοιες διαπραγματεύσεις με τη Ρωσία μόνο μετά τον τερματισμό της εισβολής της.

Ωστόσο, οι συνθήκες έχουν αλλάξει. Ο Λικ Φρίντεν, πρωθυπουργός του Λουξεμβούργου, δήλωσε σε συνέντευξή του ότι είναι «φυσικό» οι Αμερικανοί να συνομιλούν από κοινού με τους Ρώσους και τους Ουκρανούς.

«Όμως, συζητούν επίσης για το μέλλον της Ευρώπης», συνέχισε. «Και εμείς λέμε: “Δεν μπορείτε να συζητάτε για το μέλλον της Ευρώπης χωρίς να συμμετέχουμε κι εμείς στις διαπραγματεύσεις”».

Watch Now