Eντείνονται οι πιέσεις των ευρωπαϊκών κατασκευαστών προς τα πιστωτικά ιδρύματα να ανοίξουν τις κάνουλες χρηματοδότησης. Στελέχη της ευρωπαϊκής κτηματαγοράς εκτιμούν ότι τα δύσκολα είναι ακόμη μπροστά, αφού έως τώρα τα κρατικά πακέτα στήριξης των οικονομιών δεν έχουν αποδώσει τα αναμενόμενα αποτελέσματα.

Ειδικότερα, ο κατασκευαστικός τομέας είναι ο μεγαλύτερος εργοδότης στην Ευρώπη καθώς του αναλογεί το 7,6% όλων των θέσεων εργασίας. Σύμφωνα με τα στοιχεία της European Construction Industry Federation, συνολικά οι άμεσες θέσεις εργασίας στον κλάδο είναι 16,3 εκατομμύρια, ενώ άλλα 33 εκατομμύρια θέσεις εργασίας συνδέονται άμεσα ή έμμεσα με αυτόν, ο οποίος αντιστοιχεί στο 10,4% του ευρωπαϊκού ΑΕΠ. Η βαρύτητά του φυσικά ποικίλλει σε κάθε χώρα-μέλος, με το μεγαλύτερο βάρος στην Ισπανία και στην Ιρλανδία, όπου το 13% του εργατικού δυναμικού είναι στις κατασκευές.

Το τελευταίο διάστημα η γενική εικόνα της ευρωζώνης στέλνει μηνύματα ανάπτυξης (π.χ. ο τομέας των υπηρεσιών πέρασε από την ύφεση στην ανάπτυξη), αλλά παράγοντες του κατασκευαστικού κλάδου διαμαρτύρονται. «Δεν έχουμε δει ακόμα τις θετικές επιδράσεις των κυβερνητικών πακέτων.

Πιστεύουμε ότι θα έρθει η ανάκαμψη, αλλά προς το παρόν δεν έχουμε καμία απόδειξη γι’ αυτό», ανέφερε στους «Financial Times» ο κ. Χαβιέ Ιλάρντ, διευθύνων σύμβουλος της εταιρείας Vinci, του μεγαλύτερου κατασκευαστικού και μηχανολογικού ομίλου στην Ευρώπη. Ο ίδιος υποστήριξε ότι η ευρωπαϊκή αγορά κατασκευών, έπειτα από πτώση της δραστηριότητας φέτος κατά 20% περίπου, θα υποχωρήσει σε νέα χαμηλά το επόμενο έτος, με αποτέλεσμα να χρειαστούν περισσότερες περικοπές θέσεων εργασίας.

Οι απόψεις του κ. Ιλάρντ έρχονται σε αντίθεση με τα στοιχήματα της αγοράς για τις μετοχές του κλάδου. Είναι ενδεικτικό ότι οι κατασκευές ηγήθηκαν στο ράλι του FTSEurofirst 300 από τις αρχές Μαρτίου, καταγράφοντας άνοδο 30% έως τα μέσα Οκτωβρίου. Δεύτερος στην άνοδο ήταν ο σχετικός με τις κατασκευές κλάδος των πρώτων υλών κατά 18,5%. Και οι δύο τομείς ευνοούνται από τις προοπτικές του κλάδου υποδομών και από την αναθέρμανση της αγοράς από τα κυβερνητικά πακέτα (η Γερμανία και η Γαλλία, οι δύο ισχυρότερες οικονομίες της ευρωζώνης και ταυτόχρονα οι μεγαλύτερες κατασκευαστικές αγορές στην Ευρώπη, έχουν δώσει σημαντικά κονδύλια για τη στήριξη της οικονομίας).

- Το πρόβλημα και ο πόλεμος

Οι αναλυτές θεωρούν ότι ένα από τα προβλήματα του κατασκευαστικού τομέα είναι η χαμηλή χρηματοδότηση της πραγματικής οικονομίας από τις τράπεζες, με αποτέλεσμα να συνεχίζεται η καταναλωτική ανασφάλεια την ίδια στιγμή όπου η δημοσιονομική πειθαρχία μειώνει τις δημόσιες επενδύσεις.

Ήδη, η ΕΚΤ έχει προειδοποιήσει ότι τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα της ευρωζώνης παραμένουν αυστηρά στην έγκριση δανείων και αυτή η τάση δεν έχει ακόμη αρχίσει να αντιστρέφεται. Την ανασφάλεια ενισχύει και η διατήρηση σε επίπεδα-ρεκόρ του ευρωπαϊκού μέσου όρου της ανεργίας, η οποία δεν μειώνεται αφού ο ισχύων ρυθμός ανάπτυξης δεν είναι αρκετός για τη δημιουργία ικανού αριθμού θέσεων εργασίας.

Η κατάσταση αυτή έχει διχάσει τον επιχειρηματικό κόσμο, με τις τράπεζες από τη μία πλευρά και τις υπόλοιπες επιχειρήσεις από την άλλη. Χαρακτηριστικά, ο κ. Ιλάρντ κατηγόρησε τους τραπεζίτες ότι, την ίδια στιγμή όπου κάποιοι πληρώνουν την κρίση και η ρευστότητα έχει στερέψει, εκείνοι αυξάνουν τις αμοιβές τους.

Η άποψη επιβεβαιώνεται από το γεγονός ότι ο δανεισμός των τραπεζών τον Σεπτέμβριο προς τα νοικοκυριά και προς τις επιχειρήσεις μειώθηκε σε ετήσια βάση, παρά τα κυβερνητικά πακέτα στήριξης. «Υπάρχει ένα χάσμα ανάμεσα σε αυτούς που πληρώνουν την κρίση και σε εκείνους που ωφελούνται από αυτή», λέει ο κ. Ιλάρντ, δίνοντας την εικόνα του πολέμου που μαίνεται...

- Ποντάρουν στην αμερικανική αγορά

Τις ελπίδες τους στις ΗΠΑ έχουν εναποθέσει οι Ευρωπαίοι κατασκευαστές και κτηματομεσίτες για την ανάκαμψη και στην αγορά της Γηραιάς Ηπείρου. Το πρόβλημα είναι πως παρότι ενισχύονται οι ενδείξεις για έξοδο από την ύφεση, ακόμα και η αμερικανική αγορά ακινήτων κινείται με πολύ αργούς ρυθμούς.

Ειδικότερα, ο αριθμός των κατοικιών που άρχισαν να κατασκευάζονται στις ΗΠΑ είναι κατά 74% μικρότερος από το υψηλότερο επίπεδο του 2006, σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία της Alpha Bank. Μάλιστα, οι νέες άδειες κατασκευής που εκδόθηκαν τον Σεπτέμβριο κινήθηκαν πτωτικά (1,2% σε μηνιαία βάση) και η μείωση ήταν μεγαλύτερη των προβλέψεων. Εντυπωσιακό παραμένει το ότι σε ετήσια βάση οι νέες άδειες κατασκευής μειώθηκαν κατά 29%.

Η πτώση αποδίδεται στον μειωμένο δανεισμό και στην επιφυλακτικότητα των Αμερικανών και οι προβλέψεις κάνουν λόγο για αύξηση της ανεργίας το 2010 (σήμερα είναι στο 9,8% και αναμένεται σε ποσοστό ανώτερο από 10%). Ενδεικτικά, η ανεργία προκάλεσε νέα προβλήματα καθώς οι περιπτώσεις κατάσχεσης κατοικιών εκτινάχθηκαν σε νέα επίπεδα-ρεκόρ για το τρίμηνο, σύμφωνα με στοιχεία της εταιρείας RealtyTrac.

Από την άλλη, ακόμη και όσοι ευνοούνται από τα κυβερνητικά πακέτα επιλέγουν να αγοράσουν μεταχειρισμένο σπίτι και όχι να χτίσουν τώρα καινούργιο. Ενδεικτικό είναι πως σύμφωνα με τα στοιχεία της Εθνικής Ένωσης Μεσιτών των ΗΠΑ (National Association of Realtors - NAR) για έξι συνεχείς μήνες καταγράφεται αύξηση πωλήσεων, η οποία συνολικά είναι 8%, παρότι τον Σεπτέμβριο σημειώθηκε κάμψη. Πρόσφατα ο κ. Ρον Φίλιπς, αντιπρόεδρος της NAR, δήλωσε: «Πλέον αυξήσαμε τις πωλήσεις και αρχίζει να υπάρχει φως στο τούνελ. Την άνοιξη του 2010 το κλίμα στις κτηματομεσιτικές συναλλαγές θα είναι ενθαρρυντικό. Οι επιφυλάξεις μου είναι ότι συνεχίζεται η άνοδος της ανεργίας και νομίζω ότι θα συνεχίσει να αυξάνεται και άλλο».

Από την πλευρά του, ο πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Ομοσπονδίας Μεσιτών (CEI) κ. Μανουέλ Νεγκράο θεωρεί θετική την ενίσχυση της ανάπτυξης στη γερμανική και στη γαλλική οικονομία, αλλά ουσιαστικά έχει στρέψει το βλέμμα στην αμερικανική αγορά. Συγκεκριμένα, υποστηρίζει: «Υπάρχουν αισιόδοξα μηνύματα από τις ΗΠΑ. Η αίσθηση στον κλάδο είναι ότι η ανάκαμψη μπορεί να μην έχει φτάσει ακόμη, αλλά ίσως έρθει σε ορισμένους μήνες και στην Ευρώπη». Ευρύτερα υπάρχει η πεποίθηση ότι πολλές αγορές έφτασαν στον πάτο και αρχίζουν να αναπτύσσουν και πάλι δραστηριότητα...

* Αναδημοσίευση από το 607ο φύλλο της εβδομαδιαίας εφημερίδας ΜΕΤΟΧΟΣ & ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ, 6 - 10 Νοεμβρίου 2009.