Φίλτατοι, καλή σας ημέρα
Η Ευρώπη μιλά εδώ και χρόνια για κοινά εξωτερικά σύνορα. Είναι μια φράση που επαναλαμβάνεται σχεδόν μηχανικά κάθε φορά που ξεσπά μια μεταναστευτική κρίση ή μια γεωπολιτική ένταση. Μόνο που τα σύνορα δεν γίνονται ευρωπαϊκά επειδή τα ονομάζουμε έτσι. Γίνονται όταν υπάρχει κοινή πολιτική ευθύνη για την προστασία τους. Και αυτή ακριβώς είναι η μεγάλη εκκρεμότητα της ευρωπαϊκής ενοποίησης.
Η κρίση στη Θέουτα δεν αποκάλυψε μόνο τις αδυναμίες της μεταναστευτικής πολιτικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Έφερε στην επιφάνεια ένα βαθύτερο θεσμικό έλλειμμα. Η Ευρώπη εξακολουθεί να αντιμετωπίζει τα εξωτερικά της σύνορα ως κοινή ευθύνη στη θεωρία και ως εθνική υποχρέωση στην πράξη. Αυτή είναι η ουσία του προβλήματος.
Οι εικόνες από τη Θέουτα προκάλεσαν σοκ. Οι έκτακτες τηλεδιασκέψεις, οι επιστολές και οι εκκλήσεις για μεγαλύτερη συνεργασία ήταν αναμενόμενες. Εκείνο που δεν είναι πλέον αποδεκτό είναι ότι, έπειτα από τόσες κρίσεις, η Ευρωπαϊκή Ένωση εξακολουθεί να συζητά τα ίδια ζητήματα χωρίς να έχει απαντήσει σε θεμελιώδη ερωτήματα.
Το πρώτο αφορά τη μετανάστευση.
Παρά τις συνεχείς μεταρρυθμίσεις και τις διακηρύξεις περί κοινής πολιτικής, κάθε μεγάλη κρίση εξακολουθεί να αντιμετωπίζεται με διαφορετικά εθνικά αντανακλαστικά.
Άλλο αποφασίζει ένα εθνικό δικαστήριο, άλλο εφαρμόζει μια κυβέρνηση, άλλο ζητούν οι εταίροι και άλλο προτείνει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Η κοινή πολιτική καταλήγει να είναι ένα άθροισμα εθνικών επιλογών. Και αυτό δεν είναι κοινή πολιτική. Είναι διαχείριση της επόμενης κρίσης.
Πλέον, η παράτυπη μετανάστευση δεν συνιστά πλέον μόνον ανθρωπιστική ή κοινωνική πρόκληση. Έχει εξελιχθεί σε εργαλείο άσκησης πίεσης από τρίτες χώρες. Η εργαλειοποίησή της αποτελεί μορφή υβριδικής απειλής. Παρ' όλα αυτά, η Ευρωπαϊκή Ένωση εξακολουθεί να μην διαθέτει κοινή αντίληψη για τη φύση αυτής της απειλής ούτε ενιαίο πολιτικό κέντρο λήψης αποφάσεων για την αντιμετώπισή της.
Η Ελλάδα δεν χρειάστηκε τη Θέουτα για να το αντιληφθεί. Το έζησε στον Έβρο το 2020. Το ζει καθημερινά στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο. Εδώ και χρόνια ακούει ότι φυλάσσει τα ευρωπαϊκά σύνορα. Όταν όμως η πίεση μετατρέπεται σε ζήτημα εθνικής ασφάλειας ή όταν αμφισβητούνται ευθέως κυριαρχικά δικαιώματα κράτους-μέλους, η ευρωπαϊκή αλληλεγγύη εξαντλείται συνήθως σε πολιτικές δηλώσεις. Η ευθύνη της αποτροπής παραμένει εθνική.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση φιλοδοξεί να καταστεί γεωπολιτική δύναμη. Επενδύει στην ευρωπαϊκή άμυνα, μιλά για στρατηγική αυτονομία και επιδιώκει μεγαλύτερο διεθνή ρόλο. Όλα αυτά είναι αναγκαία. Δεν αρκούν όμως.
Γιατί η κοινή άμυνα δεν αρχίζει από τα οπλικά συστήματα. Αρχίζει από την κοινή πολιτική βούληση. Και αυτή εξακολουθεί να απουσιάζει.
Πώς μπορεί να υπάρξει ενιαία πολιτική ασφάλειας όταν δεν υπάρχει ενιαία αντίληψη για την απειλή; Για την Ελλάδα και την Κύπρο, η τουρκική αναθεωρητική πολιτική αποτελεί διαρκή πρόκληση ασφάλειας. Για άλλα κράτη-μέλη, η Τουρκία παραμένει στρατηγικός εταίρος, σημαντικός εμπορικός συνεργάτης και πολύτιμος συνομιλητής για τη μελλοντική αρχιτεκτονική ασφαλείας της Ευρώπης. Δεν μπορεί να οικοδομηθεί κοινή στρατηγική όταν δεν υπάρχει κοινή αξιολόγηση της πραγματικότητας.
Η Ευρώπη δεν πάσχει από έλλειμμα συνόρων. Πάσχει από έλλειμμα ευθύνης.
Όταν κινδυνεύει το ευρώ, οι αποφάσεις λαμβάνονται σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Όταν απειλείται η ενιαία αγορά, η απάντηση είναι κοινή. Όταν πρόκειται για τη δημοσιονομική πειθαρχία, οι κανόνες είναι δεσμευτικοί για όλους.
Όταν όμως δοκιμάζονται τα εξωτερικά σύνορα, η ευθύνη επιστρέφει στα κράτη πρώτης γραμμής.
Η επιστολή της προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής προς τον Ισπανό πρωθυπουργό επισημαίνει ορθά ότι η προστασία των εξωτερικών συνόρων αποτελεί κοινή ευρωπαϊκή ευθύνη. Το πραγματικό ερώτημα όμως δεν είναι αν χρειάζονται περισσότερα κονδύλια ή περισσότερο προσωπικό. Είναι ποιος αναλαμβάνει την πολιτική ευθύνη όταν τα σύνορα δοκιμάζονται. Γιατί χωρίς κοινό κέντρο λήψης αποφάσεων δεν μπορεί να υπάρξει πραγματικά κοινή προστασία. Και χωρίς κοινή πολιτική ευθύνη, κάθε συζήτηση για στρατηγική αυτονομία παραμένει ανολοκλήρωτη.
Η Θέουτα δεν αποκάλυψε την αδυναμία της Ισπανίας. Αποκάλυψε το ανολοκλήρωτο της ευρωπαϊκής ενοποίησης.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει μοιραστεί την αγορά, το νόμισμα και τους κανόνες. Δεν έχει ακόμη μοιραστεί πλήρως την ευθύνη για την ασφάλειά της. Και όσο αυτό το έλλειμμα παραμένει, τα ευρωπαϊκά σύνορα θα είναι περισσότερο μια πολιτική διακήρυξη παρά μια στρατηγική πραγματικότητα.
Oι απόψεις που διατυπώνονται σε ενυπόγραφο άρθρο γνώμης ανήκουν στον συγγραφέα και δεν αντιπροσωπεύουν αναγκαστικά, μερικώς ή στο σύνολο, απόψεις του Euro2day.gr.