Στενά Ορμούζ: Τι σημαίνει για πετρέλαιο και LNG κλείσιμο για ένα μήνα

Υπάρχουν χιλιάδες θαλάσσιες διαδρομές στον κόσμο. Υπάρχουν εκατοντάδες αγωγοί ενέργειας. Αλλά υπάρχει ένα μόνο σημείο από το οποίο περνά σχεδόν το ένα πέμπτο της ενέργειας του πλανήτη.

Αν κάποιος το κλείσει -ή απλώς πείσει τις αγορές ότι μπορεί να το κλείσει- οι συνέπειες δεν μένουν στον Περσικό Κόλπο. Φτάνουν στην τιμή της βενζίνης. Στους λογαριασμούς ρεύματος. Στα επιτόκια. Στις αποφάσεις των κεντρικών τραπεζών.

Αυτό το σημείο υπάρχει. Λέγεται Στενά του Ορμούζ. Έχει πλάτος μόλις 33 χιλιόμετρα. Και κανείς στον κόσμο δεν έχει βρει τρόπο να το αντικαταστήσει.

Κρίσιμες ροές

Κάθε μέρα περνούν από εκεί περίπου 20 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου — σχεδόν ένα στα πέντε βαρέλια που καταναλώνει ο πλανήτης. Μαζί τους περνά και περίπου το 20% του παγκόσμιου εμπορίου υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG).

Το παράδοξο είναι εντυπωσιακό

Το πιο περίπλοκο ενεργειακό σύστημα που δημιούργησε ποτέ η ανθρωπότητα -δορυφόροι, αλγόριθμοι trading, γεωτρήσεις σε βάθος χιλιομέτρων, παγκόσμιες αγορές futures- εξαρτάται τελικά από ένα θαλάσσιο πέρασμα που μπορεί να κλείσει με ένα ναρκοπέδιο.

Υπάρχουν εναλλακτικοί αγωγοί — Αλλά δεν φθάνουν

Η πρώτη αντίδραση όταν ακούει κανείς αυτά τα νούμερα είναι σχεδόν πάντα η ίδια: Υπάρχουν και εναλλακτικές διαδρομές. Στην πράξη υπάρχουν, αλλά είναι εντελώς ανεπαρκείς.

Ο αγωγός της Σαουδικής Αραβίας προς την Ερυθρά Θάλασσα και ο αγωγός του Αμπού Ντάμπι προς τον Ινδικό Ωκεανό έχουν συνολική δυναμικότητα περίπου 4–5 εκατομμυρίων βαρελιών ημερησίως. Δηλαδή μπορούν να αντικαταστήσουν μόλις το ένα τέταρτο των ροών που περνούν από τον Ορμούζ. Τα υπόλοιπα τρία τέταρτα δεν έχουν πού να πάνε.

Αυτά για το πετρέλαιο

Για το LNG, η εικόνα είναι ακόμη πιο απόλυτη. Δεν υπάρχουν εναλλακτικοί αγωγοί. Το Κατάρ -ένας από τους μεγαλύτερους εξαγωγείς LNG στον κόσμο- εξάγει σχεδόν ολόκληρη την παραγωγή του μέσω Ορμούζ. Δεν

είναι στρατηγική επιλογή. Είναι γεωγραφία.

Το λάθος που κάνουν πολλοί αναλυτές

Σε πολλές αναλύσεις για μια πιθανή κρίση στο Στενό του Ορμούζ, το πετρέλαιο και το LNG αντιμετωπίζονται σαν να αποτελούν το ίδιο πρόβλημα. Δεν είναι. Οι δύο αγορές λειτουργούν με εντελώς διαφορετική λογική, διαφορετική υποδομή και διαφορετική δυνατότητα προσαρμογής σε ένα σοκ προσφοράς.

Αυτή η διάκριση είναι κρίσιμη. Γιατί καθορίζει αν μια γεωπολιτική ένταση θα εξελιχθεί σε απλή αύξηση τιμών ή σε πραγματική ενεργειακή έλλειψη.

Με απλά λόγια:

• Το πετρέλαιο διαθέτει ευέλικτη και βαθιά αγορά
• Το LNG λειτουργεί μέσα σε μια πολύ πιο άκαμπτη εφοδιαστική αλυσίδα

Και αυτό αλλάζει τα πάντα.

Γιατί η αγορά πετρελαίου είναι πιο ανθεκτική

Η παγκόσμια αγορά πετρελαίου έχει εξελιχθεί επί δεκαετίες σε ένα εξαιρετικά βαθύ και ευέλικτο σύστημα εμπορίου.

Το πετρέλαιο:

• αποθηκεύεται σχετικά εύκολα σε μεγάλες ποσότητες
• μεταφέρεται από έναν τεράστιο παγκόσμιο στόλο δεξαμενόπλοιων
• μπορεί να ανακατευθυνθεί σχετικά γρήγορα μεταξύ αγορών
• υποστηρίζεται από ώριμες χρηματοοικονομικές αγορές αντιστάθμισης κινδύνου

Επιπλέον, οι χώρες του ΟΟΣΑ διατηρούν στρατηγικά αποθέματα που υπερβαίνουν τα 4 δισεκατομμύρια βαρέλια, τα οποία μπορούν να χρησιμοποιηθούν σε περιόδους κρίσης. Αυτό σημαίνει ότι ακόμη και σε περίπτωση σοβαρής γεωπολιτικής έντασης, η αγορά διαθέτει μηχανισμούς προσαρμογής.

Συνήθως η προσαρμογή γίνεται μέσω:

• αύξησης τιμών
• ανακατεύθυνσης φορτίων
• απελευθέρωσης στρατηγικών αποθεμάτων

Με άλλα λόγια, το σοκ απορροφάται κυρίως μέσω τιμής.

Γιατί το LNG είναι πολύ πιο ευάλωτο

Η αγορά LNG λειτουργεί με εντελώς διαφορετικούς περιορισμούς. Για να μεταφερθεί φυσικό αέριο ως LNG πρέπει πρώτα να υγροποιηθεί σε θερμοκρασία περίπου –162°C. Αυτό απαιτεί εξειδικευμένες εγκαταστάσεις υγροποίησης, ειδικά πλοία μεταφοράς και τερματικούς σταθμούς επαναεριοποίησης.

Κάθε κρίκος της αλυσίδας είναι:

• κεφαλαιουχικά εντατικός και πανάκριβος
• τεχνολογικά εξειδικευμένος
• δύσκολο να επεκταθεί γρήγορα

Οι δυνατότητες αποθήκευσης είναι περιορισμένες και πολλά φορτία είναι δεσμευμένα μέσω μακροχρόνιων συμβολαίων. Σε αντίθεση με το πετρέλαιο, η αγορά LNG δεν διαθέτει την ίδια ευελιξία να ανακατευθύνει μεγάλες ποσότητες σε σύντομο χρόνο.

Σε ένα σοκ προσφοράς, η προσαρμογή μπορεί να μην γίνει μόνο μέσω τιμών αλλά μέσω πραγματικών ελλείψεων φυσικού προϊόντος.

Αυτή η διαφορά σημαίνει ότι ένα γεωπολιτικό σοκ στον Περσικό Κόλπο μπορεί να έχει πολύ πιο έντονες επιπτώσεις στην αγορά LNG.

Οι οικονομίες με την μεγαλύτερη ενεργειακή εξάρτηση

Οι μεγαλύτερες οικονομίες της Ασίας είναι ιδιαίτερα εκτεθειμένες στις ενεργειακές ροές που διέρχονται από το Στενό του Ορμούζ.

Για την Ευρώπη, η αυξημένη χρήση LNG μετά το 2022 έχει αυξήσει την ευαισθησία της στις διακυμάνσεις της παγκόσμιας αγοράς.

Η συγκέντρωση της παγκόσμιας αγοράς LNG

Η παγκόσμια αγορά LNG χαρακτηρίζεται επίσης από σημαντική συγκέντρωση στην πλευρά της προσφοράς. Τρεις χώρες καλύπτουν το 60% των εξαγωγών.

Η γεωγραφική θέση του Κατάρ καθιστά το Στενό του Ορμούζ κρίσιμο σημείο για την παγκόσμια αγορά LNG.

Πιθανές αντιδράσεις των αγορών σε μια κρίση

Σε περίπτωση σοβαρής έντασης στην περιοχή, οι ενεργειακές αγορές θα αντιδρούσαν άμεσα.

Οι τιμές του πετρελαίου τείνουν να λειτουργούν ως ο βασικός μηχανισμός εξισορρόπησης της αγοράς.

Ένα υποθετικό σενάριο αποκλεισμού 30 ημερών

Αν το Στενό του Ορμούζ παρέμενε κλειστό για έναν μήνα, οι επιπτώσεις θα ήταν ευρύτερες από μια απλή ενεργειακή αναταραχή.

 Σε ένα τέτοιο σενάριο, το κρίσιμο ερώτημα δεν θα ήταν μόνο το επίπεδο των τιμών αλλά η ικανότητα φυσικής τροφοδοσίας κρίσιμων αγορών με LNG.

Το πρόβλημα που όλοι γνωρίζουν -αλλά κανείς δεν λύνει

Αν η ευπάθεια είναι τόσο προφανής, γιατί δεν έχει αντιμετωπιστεί; Η απάντηση είναι απλή: κόστος και χρόνος. Νέοι αγωγοί, τερματικοί LNG, διαφοροποίηση προμηθευτών και ενεργειακή μετάβαση απαιτούν επενδύσεις εκατοντάδων δισεκατομμυρίων και δεκαετίες σχεδιασμού.

Καμία κυβέρνηση δεν θέλει να πληρώσει αυτό το κόστος για έναν κίνδυνο που μπορεί και να μην υλοποιηθεί. Μέχρι που υλοποιείται.

Αγορές και επενδυτές: Πού μεταφράζεται ο κίνδυνος

Οι ενεργειακές κρίσεις δεν μένουν στην ενέργεια. Μεταφέρονται γρήγορα στις αγορές, τον πληθωρισμό και την επενδυτική ψυχολογία. Το Στενό του Ορμούζ αποτελεί έναν από τους βασικούς κόμβους της παγκόσμιας ενεργειακής ροής. Οποιαδήποτε ένταση εκεί συνήθως μεταφράζεται σε υψηλότερη μεταβλητότητα στις διεθνείς αγορές.

Το Κεντρικό μήνυμα για τις αγορές

Οι αγορές δεν περιμένουν να συμβεί η κρίση. Αντιδρούν στην πιθανότητα της. Για τους επενδυτές, το κρίσιμο δεν είναι η πρόβλεψη του γεγονότος — αλλά η προετοιμασία για τη μεταβλητότητα που μπορεί να ακολουθήσει.

Το πραγματικό συμπέρασμα

Για τις επόμενες δύο δεκαετίες, πετρέλαιο και φυσικό αέριο θα παραμείνουν ο βασικός σκελετός της παγκόσμιας οικονομίας. Και αυτός ο σκελετός έχει ένα σημείο θραύσης. Ένα θαλάσσιο πέρασμα 33 χιλιομέτρων.

Οι αγορές σήμερα λειτουργούν σαν να μην υπάρχει. Η ιστορία δείχνει ότι όταν τέτοια ρίσκα επανεκτιμώνται, δεν το κάνουν σταδιακά. Το κάνουν ξαφνικά. Και τότε ο κόσμος θυμάται κάτι που ήδη γνώριζε: ότι η παγκόσμια οικονομία στηρίζεται σε ένα στενό πέρασμα στον Περσικό Κόλπο.

Πηγές: U.S. Energy Information Administration — World Oil Transit Chokepoints, International Energy Agency — World Energy Outlook, Congressional Research Service — Strait of Hormuz Security Reports, OECD — Strategic Petroleum Reserves Data, Kpler — Global Maritime Energy Flow Analytics, Shell — LNG Outlook, Bloomberg Energy Markets Analysis, Financial Times Global Energy Coverage. 

* Ο Nicholas Havoutis διαθέτει πολυετή εμπειρία στην ηγεσία στρατηγικών χρηματοοικονομικών μονάδων, έχοντας διατελέσει στέλεχος της JPMorgan (Νέα Υόρκη), της Chase Manhattan Bank (Λονδίνο) και της Eurobank (Αθήνα). Παράλληλα, έχει σημαντική παρουσία στον χώρο των ΜΜΕ. Σήμερα, ως επικεφαλής της SoZone Limited, συμβουλεύει επιχειρήσεις και επενδυτές σε διεθνή ανάπτυξη, οργανική βελτιστοποίηση και στρατηγικές συγχωνεύσεων και εξαγορών.