Στα δημοσιογραφικά γραφεία υπάρχει ένα πρόβλημα, που μάλλον είναι σοβαρό και θα πρέπει να τύχει της ανάλογης προσοχής. Ιδιαίτερα τους τελευταίους, γεμάτους δραματικά πολιτικά και άλλα γεγονότα μήνες, οι συνήθεις καταστροφολόγοι δεν επαληθεύονται. Και αυτό ίσως να κοστίζει κάποια δισ. δολλάρια στους επαγγελματίες κερδοσκόπους.
Ο Αμερικανός πρόεδρος Τραμπ υπήρξε από τους πρώτους που το κατάλαβε και τώρα «παίζει» ποντάροντας με δηλώσεις του στην επαλήθευση ή μη της καταστροφολογίας. Ωραία πράγματα.
Ας δούμε όμως τι πραγματικά συμβαίνει και πώς;
Γεωπολιτικές κρίσεις
Πρώτα ήταν η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, το 2022, που εκτίναξε τις τιμές του φυσικού αερίου, του πετρελαίου και του ρεύματος, πάνω στην ώρα που η παγκόσμια οικονομία προσπαθούσε να ανακάμψει από την πανδημία του κορωνοϊού. Και όμως, η ύφεση την οποία οι περισσότεροι περίμεναν δεν ήρθε ποτέ.
Μετά ήρθε η επιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο και η αποφασιστικότητα του να επιβάλει δασμούς σε όλα τα μήκη και πλάτη της γης. Οι φόβοι εντάθηκαν για άλλη μια φορά, αλλά η οικονομική κατάρρευση και πάλι δεν ήρθε ποτέ.
Κατόπιν ο Τραμπ κήρυξε πόλεμο στο Ιράν, κάτι που κατέληξε με το πρωτοφανές κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ, από όπου περνάει το ένα πέμπτο του πετρελαίου και του υγροποιημένου φυσικού αερίου που καταναλώνει ο ακόμα εθισμένος στα ορυκτά καύσιμα πλανήτης. Αλλά και πάλι, οι προβλέψει για ύφεση ουδέποτε επιβεβαιώθηκαν.
Παγκόσμια ανθεκτικότητα
Έπειτα από όλα αυτά, η «ανθεκτικότητα», η λέξη που περιγράφει καλύτερα από οποιαδήποτε άλλη τη σημερινή κατάσταση της παγκόσμιας οικονομίας, βρίσκεται παντού: στις εκθέσεις αναλυτών, στις προβλέψεις του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου, της Παγκόσμιας Τράπεζας και του ΟΟΣΑ, ακόμη και στις τελευταίες ομιλίες της Κριστίν Λαγκάρντ, της προέδρου της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας.
«Η παγκόσμια οικονομία δεν αναπτύσσεται αρκετά ώστε να δικαιολογεί ιδιαίτερους πανηγυρισμούς, αλλά ούτε και καταρρέει,» γράφει με νόημα η έγκυρη ισπανική εφημερίδα El Pais.
Παρά τα πολλά εμπόδια, η παγκόσμια ανάπτυξη αναμένεται να κινηθεί και πάλι φέτος γύρω στο 3%, ελαφρώς πάνω από τον μέσο όρο της τελευταίας δεκαετίας. Οι ρυθμοί της ευρωπαϊκής οικονομίας παραμένουν υποτονικοί, αν και με κάποιες αξιοσημείωτες εξαιρέσεις, όπως η Ισπανία, η Πορτογαλία, η Ελλάδα και μεγάλο μέρος της Ανατολικής Ευρώπης που συνεχίζουν να μειώνουν το χάσμα με τις παραδοσιακές οικονομικές δυνάμεις της Ευρώπης.
Στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού, οι Ηνωμένες Πολιτείες συνεχίζουν να εκπλήσσουν θετικά. Ακόμη και η Λατινική Αμερική φαίνεται να ανακτά μέρος της χαμένης δυναμικής της. Και η Κίνα, η Ινδία και μεγάλο μέρος της Ασίας συνεχίζουν να κάνουν αυτό που έκαναν εδώ και δεκαετίες, οδηγώντας στην αναπτυξιακή τάση που έχει καθορίσει την παγκόσμια οικονομία από τη δεκαετία του 1990.
Οικονομικοί κύκλοι
Τα στοιχεία που δείχνουν την ανθεκτικότητα κόντρα σε όλα τα εμπόδια αμφισβητούν μια από τις παλαιότερες θεωρίες της οικονομίας, τον οικονομικό κύκλο. Ο σημερινός κύκλος, ο οποίος ξεκίνησε μετά την άνευ προηγουμένου κατάρρευση που προκλήθηκε από τα lockdowns του κορωνοϊού, δεν συγκαταλέγεται ακόμη στους μεγαλύτερους των τελευταίων δεκαετιών.
Αλλά οδεύει προς τα εκεί. Μάλιστα, έρχεται έπειτα από μια άλλη ασυνήθιστα μεγάλη περίοδο ανάπτυξης, ιδιαίτερα στις Ηνωμένες Πολιτείες (2009-2020), αλλά και στην Ευρώπη (2013-2020), που διακόπηκε απότομα από τις πολιτικές λιτότητας. Όπως και να έχει, ακόμη και με βραδύτερους ρυθμούς, είναι πλέον σαφές ότι οι φάσεις ανάπτυξης των πρόσφατων κύκλων διαρκούν όλο και περισσότερο.
«Ζούμε μια περίοδο βαθύτατου μετασχηματισμού, ένα είδος αλλαγής δέρματος καθώς κινούμαστε προς μια υπερτεχνολογική μορφή καπιταλισμού, και αυτό αναμφίβολα παίζει ρόλο. Η ανάπτυξη της Ασίας γενικότερα, και της Νοτιοανατολικής Ασίας ειδικότερα, είναι ένα άλλο βασικό συστατικό σε αυτή την εντελώς νέα εξίσωση», εξηγεί μιλώντας στην El Pais ο συγγραφέας Χοσέ Κάρλος Αρίας. Κατά την άποψή του, αυτή η νέα φάση της οικονομίας συνδέεται με τις μαζικές επενδύσεις στην τεχνολογία, τις αλλαγές στα συστήματα παραγωγής και τη μετατόπιση του κέντρου βάρους της παραγωγικής δραστηριότητας.
Ένας άλλος παράγοντας είναι η απουσία μεγάλων λαθών πολιτικής από τις κεντρικές τράπεζες ή τις κυβερνήσεις, καθώς, για παράδειγμα, ακόμα και η Γερμανία «διάβασε» σωστά τα οικονομικά δεδομένα και κατάλαβε ότι ο πληθωρισμός δεν αποτελεί την προτεραιότητα τώρα.
Η χρήση της δημοσιονομικής πολιτικής ως εργαλείου, η διοχέτευση των συσσωρευμένων αποταμιεύσεων της Ευρώπης στην κατανάλωση και οι επενδύσεις, κυρίως στις ΗΠΑ από τις εταιρείες τεχνολογίας, αποτελούν παράγοντες που στηρίζουν την παγκόσμια οικονομία με τρόπο που έχει ελάχιστα προηγούμενα στην πρόσφατη ιστορία.
Ειδικά στις ΗΠΑ, η ανθεκτικότητα της οικονομίας συνδέεται και με το υψηλό επίπεδο παραγωγής ενέργειας, ιδίως φυσικού αερίου, κάτι που έχει σε μεγάλο βαθμό προστατεύσει τη χώρα από την κρίση των Στενών του Ορμούζ.