Γιατί η κρίση θα αγγίξει και την Ελλάδα

Η παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση εξακολουθεί να ”είναι εδώ” - ακριβώς όπως το είχε προβλέψει η στήλη αυτή εδώ και μήνες. Η προσπάθεια των μεγάλων παικτών να υποβαθμίσουν τη σημασία της και την έκτασή της είναι εμφανής. Όσο διαρκεί η κρίση είναι εξαιρετικά δύσκολος και ακριβός ο δανεισμός. Και η μείωση του δανεισμού, ιδιαίτερα βραχύχρονων κεφαλαίων, θίγει άμεσα και καθοριστικά τη φλέβα ζωής του συστήματος. Γράφει ο Αντώνης Κεφαλάς.

Δημοσιεύθηκε: 14 Νοεμβρίου 2007 - 08:51

του Αντώνη Κεφαλά

Η παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση εξακολουθεί να ”είναι εδώ” - ακριβώς όπως το είχε προβλέψει η στήλη αυτή εδώ και μήνες. Η προσπάθεια των μεγάλων παικτών να υποβαθμίσουν τη σημασία της και την έκτασή της είναι εμφανής. Όσο διαρκεί η κρίση είναι εξαιρετικά δύσκολος και ακριβός ο δανεισμός. Και η μείωση του δανεισμού, ιδιαίτερα βραχύχρονων κεφαλαίων, θίγει άμεσα και καθοριστικά τη φλέβα ζωής του συστήματος.

Μπορούμε ως πολίτες και επενδυτές να καταλάβουμε το πρόβλημα αν εξετάσουμε τον τρόπο με τον οποίο το σύγχρονο χρηματοπιστωτικό σύστημα διαχειρίζεται το ρίσκο που ενέχει ένα δάνειο. Βασικός στόχος είναι να υπάρξει διάχυση του ρίσκου, διότι έτσι είναι εφικτή η ανάληψη ολοένα και μεγαλύτερου. Τελικός στόχος είναι η συνεχής άνοδος των κερδών - και όσο περισσότερα και μεγαλύτερα τα δάνεια τόσο περισσότερα και μεγαλύτερα τα κέρδη.

--- Ο μηχανισμός

Η άκρη του νήματος ξεκινά με την τράπεζα ή με άλλον αρμόδιο οργανισμό να δίνει στεγαστικό δάνειο σε δανειολήπτη που ενέχει υψηλό ρίσκο. Η υποθήκη για το δάνειο ομαδοποιείται με άλλες παρόμοιες υποθήκες, ”πακετάρεται” δηλαδή μέσα σε μια επενδυτική δεξαμενή και ο οργανισμός εκδίδει ομόλογα τα οποία έχουν ως εγγύηση τις υποθήκες αυτές.

Αυτό το κάνουν πολλοί χρηματοπιστωτικοί οργανισμοί, οπότε εκδίδονται πολλά τέτοια ομόλογα. Ένας άλλος χρηματοπιστωτικός οργανισμός ομαδοποιεί διαφορετικά τέτοια ομόλογα και εκδίδει ένα άλλο ομόλογο που έχει ως εγγύηση τα πολλά και διαφοροποιημένα προηγούμενα ομόλογα. Αυτό το χρηματοπιστωτικό προϊόν ονομάζεται CDO, δηλαδή collateralized debt obligation.

Ένας τρίτος χρηματοπιστωτικός οργανισμός ιδρύει μια παράκτια (offshore) εταιρεία. Η εταιρεία αυτή ονομάζεται SIV, δηλαδή structured investment vehicle. Η δράση της είναι η εξής: εκδίδει βραχύχρονα δανειακά προϊόντα (στην πράξη δανείζεται βραχυχρόνια κεφάλαια) τα οποία χρησιμοποιεί για να αγοράσει και να συγκεντρώνει πολλά και διαφορετικά CDOs.

Θυμίζουμε ότι τα προϊόντα αυτά (CDOs) προσφέρουν υψηλές αποδόσεις - ακριβώς επειδή ενέχουν υψηλό κίνδυνο. Με τον τρόπο αυτόν η SIV εκμεταλλεύεται τη διαφορά στην απόδοση μεταξύ του βραχύχρονου δανειακού προϊόντος (ουσιαστικά του κόστους δανεισμού) και των CDOs ή άλλων παρόμοιων ομολόγων.

Γίνεται έτσι κατανοητό ότι:

* Οι χρηματοπιστωτικοί οργανισμοί δεν φέρουν στα βιβλία τους (στους ισολογισμούς τους) τα επικίνδυνα ομόλογα - οπότε έχουν περισσότερα περιθώρια δανεισμού.

* Οι διαδοχικές μεταφορές του ρίσκου οδηγούν σε αύξηση των κερδών.

* Η ομαλή λειτουργία του συστήματος στηρίζεται στον βραχυχρόνιο δανεισμό.

--- Η αρχή του κακού

Η αρχή της κρίσης βρίσκεται στην αδυναμία μερικών οργανισμών, κυρίως στο επίπεδο των SIV, να δανειστούν. Κάποιος θεώρησε ότι το ρίσκο ήταν υψηλό και αποφάσισε να μη δανείσει λεφτά.

Όταν εμφανίστηκε αυτό το πρώτο σημάδι ότι μερικές στρόφιγγες κεφαλαίων έκλειναν, οι τράπεζες θορυβήθηκαν. Το συνεχές πακετάρισμα των ομολόγων σε συνδυασμό με τη συνεχή μεταφορά τους από ένα χρηματοπιστωτικό ίδρυμα σε άλλο σήμαινε ότι οι ίδιες οι τράπεζες δεν μπορούσαν να εκτιμήσουν με ακρίβεια ποιο ήταν το ρίσκο που είχαν αναλάβει και πόσο αυτό κινδύνευε να σκάσει στα χέρια τους.

Η δευτερογενής αγορά των στεγαστικών έχει περιοριστεί σημαντικά και έτσι το πραγματικό κόστος του ρίσκου είναι άγνωστο. Οι συνεχείς αναθεωρήσεις των ζημιών προς τα πάνω αποτελούν περίτρανη απόδειξη του γεγονότος αυτού. Με 325 δισ. δολάρια στα χαρτιά τους, τα SIV μπορούν να επιφέρουν σημαντική ζημία στο παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα.

Επειδή, λοιπόν, δεν γνώριζαν ούτε τι κινδύνους έχουν αναλάβει οι ίδιες ούτε τι κινδύνους έχουν αναλάβει οι άλλες τράπεζες, σταμάτησαν να δανείζουν η μία στην άλλη και η διατραπεζική αγορά στέρεψε.

Χρειάστηκε, τότε, η επέμβαση κεντρικών τραπεζών οι οποίες μείωσαν τα επιτόκια με τα οποία δάνειζαν στις τράπεζες και αύξησαν τα χρονικά όρια του δανεισμού - προσθέτοντας σημαντική ρευστότητα στο σύστημα.

--- Το νέο λάθος

Οι τράπεζες, όμως, παραμένουν φοβισμένες. Θέλουν να διατηρήσουν υψηλά αποθέματα για να αντιμετωπίσουν είτε αυξημένη ζήτηση ρευστών από τους καταθέτες τους είτε μεγαλύτερες ζημίες. Ζητούν να μειωθούν κι άλλο τα επιτόκια. Την Τετάρτη 31/10/2007 η κεντρική τράπεζα των ΗΠΑ διέπραξε το ολίσθημα και τα μείωσε πάλι.

Τι σημαίνει η μείωση -πέρα από την πτώση του δολαρίου και την επιτάχυνση του πληθωρισμού-: ότι οι διάφοροι ατσίδες του ρίσκου μπορούν άφοβα να επαναλαμβάνουν τις ακρότητες στη διαχείριση των δανείων που περιγράψαμε: όταν τα πράγματα σφίξουν η κεντρική τράπεζα θα τους γλιτώσει.

Ο διοικητής της Fed, κ. Ben Bernanke, επαναλαμβάνει τα λάθη του προκατόχου του, κ. Alan Greenspan. Δημιουργεί πρόσθετη ρευστότητα σ’ έναν κόσμο που πλέει στη ρευστότητα.

Το πρόβλημα δεν είναι ανεπάρκεια ρευστότητας. Είναι η επανεκτίμηση του ρίσκου και η εκ νέου τιμολόγησή του. Ο κ. Bernanke -όπως και ο υπουργός οικονομικών των ΗΠΑ κ. Hank Paulson- βλέπουν προς τη λάθος κατεύθυνση: στην καλύτερη περίπτωση απλώς θα αναβάλουν τώρα το πιο έντονο ξέσπασμα της κρίσης, κάνοντας το χειρότερο αργότερα.

Το ίδιο και χειρότερο λάθος είναι η προσπάθεια να ιδρυθεί ένα σούπερ SIV, με την ονομασία M-LEC. Η ιδέα προήλθε από τρεις τράπεζες που υποφέρουν, ακριβώς επειδή ήταν πλεονέκτριες: τις Citigroup, JP Morgan Chase και Bank of America.

Τι θέλουν; Να μαζέψουν 200 δισ. δολάρια πουλώντας στους επενδυτές ομόλογα που θα εκδώσει το σούπερ SIV με εγγύηση την ομαδοποίηση (πακετάρισμα) των ομολόγων που έχουν εκδώσει τα SIV. Πολύ απλά, δηλαδή, θα προσπαθήσουμε να αποφύγουμε το κόστος της κρίσης δημιουργώντας ακόμη ένα πέπλο πίσω από το οποίο θα κρύψουμε και πάλι τον κίνδυνο.

Διότι το πρόβλημα είναι τα ομόλογα που τελικά βασίζονται σε υποβαθμισμένα στεγαστικά δάνεια. Αν το M-LEC αγοράσει μόνο ομόλογα με χαμηλό ρίσκο, τότε το πρόβλημα δεν λύνεται. Αν αγοράσει και ομόλογα με υψηλό ρίσκο, τότε το πρόβλημα μετατίθεται.

--- Τo πετρέλαιο, η ύφεση και τα άλλα τινά...

Στην ευρύτερα αρνητική εικόνα προστίθεται και το πετρέλαιο. Η πορεία του πάνω από τα 90 δολάρια επιβεβαιώνει την παλαιότερη πρόβλεψη της στήλης αυτής ότι και η κρίση του πετρελαίου ”είναι εδώ και θα μείνει”.

Παρά τους ισχυρούς ρυθμούς ανάπτυξης της παγκόσμιας οικονομίας, η Ευρώπη και οι ΗΠΑ αντιμετωπίζουν το διττό πρόβλημα της ισοτιμίας και της μεταβίβασης πόρων προς τρίτους - τη στιγμή που τα σημάδια από την Κίνα δεν είναι ιδιαίτερα ευνοϊκά.

Κάτι οι υπερβολές στα δάνεια και στα χρηματιστήρια, κάτι η κακή ποιότητα πολλών προϊόντων της, κάτι τα εσωτερικά προβλήματα της δημοκρατίας και της κατανομής εισοδήματος, η προοπτική να συνεχιστεί ο ραγδαίος ρυθμός ανάπτυξής της δεν είναι και τόσο μεγάλη.

Βέβαια, σε πραγματικές τιμές η τιμή του πετρελαίου είναι περίπου στα επίπεδα του 1981. Αλλά τότε η Δύση μόλις είχε αντιμετωπίσει τις κρίσεις της δεκαετίας του 1970 και η δεκαετία του 1980 ήταν ιδιαίτερα κακή ως προς την ανάπτυξη. Ο παγκόσμιος πληθωρισμός θα πρέπει πλέον να επιταχυνθεί και τότε ο κ. Bernanke ίσως να μετανιώσει για την απόφασή του να ακολουθήσει τα χνάρια του προκατόχου του.

Όποιος πιστεύει ότι μέσα στο παγκόσμιο αυτό μπάχαλο η Ελλάδα θα μείνει αλώβητη, μάλλον είναι αιθεροβάμων.

Oι απόψεις που διατυπώνονται σε ενυπόγραφο άρθρο γνώμης ανήκουν στον συγγραφέα και δεν αντιπροσωπεύουν αναγκαστικά, μερικώς ή στο σύνολο, απόψεις του Euro2day.gr.