Τα βιώσιμα κτίρια «διαβατήριο» για τραπεζική χρηματοδότηση

Ζούμε μια εποχή όπου η βιωσιμότητα δεν είναι πλέον επιλογή, είναι κανονιστική απαίτηση. Η Ευρωπαϊκή Ένωση, μέσα από ένα σύστημα κανονισμών και πλαισίων αναφοράς, έχει θέσει τα κτίρια στο επίκεντρο της κλιματικής στρατηγικής της.

Το πιο ισχυρό από αυτά τα εργαλεία είναι το πλαίσιο που εδραιώνει την Ευρωπαϊκή Ταξινομία (EU Taxonomy – Ευρωπαϊκό Σύστημα Ταξινόμησης για Περιβαλλοντικά Βιώσιμες Οικονομικές Δραστηριότητες), ένα νομικά δεσμευτικό σύστημα ταξινόμησης που ορίζει ποια οικονομική δραστηριότητα μπορεί να θεωρηθεί πραγματικά βιώσιμη.

Τα θεμέλια

Ο Κανονισμός ΕΕ 2020/852 ορίζει έξι περιβαλλοντικούς στόχους -από τον Κλιματικό Μετριασμό ως την Κυκλική Οικονομία. Μια δραστηριότητα θεωρείται συμβατή με την Ευρωπαϊκή Ταξινομία εάν συμβάλλει ουσιαστικά σε τουλάχιστον έναν στόχο, χωρίς να βλάπτει τους υπόλοιπους (αρχή DNSH – Do No Significant Harm, «μη πρόκληση σημαντικής βλάβης»).

Για νέα κτίρια, το κεντρικό κριτήριο απαιτεί πρωτογενή ενεργειακή ζήτηση τουλάχιστον 10% κάτω από το εθνικό κατώφλι «Σχεδόν Μηδενικής Ενέργειας Κτίριο» (NZEB – Nearly Zero Energy Building) που στην Ελλάδα είναι η ενεργειακή κλάση Α. Για μεγάλες ανακαινίσεις, απαιτείται μείωση ενεργειακής ζήτησης κατά 30% από το εθνικό κατώφλι.

Καθοριστικό ρόλο παίζουν οι Περιβαλλοντικές Δηλώσεις Προϊόντων (EPDs – Environmental Product Declarations), κατά το Ευρωπαϊκό πρότυπο βασικών κανόνων προϊόντος για EPD δομικών προϊόντων και υπηρεσιών κατασκευών EN 15804+A2 . Πρόκειται για το μόνο αποδεκτό πρότυπο για μελέτες Ανάλυσης Κύκλου Ζωής (LCA – Life Cycle Assessment) και αξιολογήσεις.

Ένα κτίριο με άψογη ενεργειακή κλάση αλλά χωρίς τεκμηριωμένα υλικά, ενδέχεται να μην πληροί τα κριτήρια της Ευρωπαϊκής Ταξινομίας και να μείνει εκτός επιλέξιμων ωφελημάτων και πιθανών ενισχύσεων.

Τα εργαλεία επαλήθευσης

Τα συστήματα πιστοποίησης αποτελούν τον πρακτικό μηχανισμό απόδειξης ευθυγράμμισης με την Ευρωπαϊκή Ταξινομία.

Το DGNB (Deutsche Gesellschaft für Nachhaltiges Bauen – Γερμανικό Συμβούλιο Βιώσιμης Δόμησης) με υποχρεωτική Ανάλυση Κύκλου Ζωής τροφοδοτούμενη αποκλειστικά από EPDs κατά EN 15804+A2, προσφέρει την πλησιέστερη ευθυγράμμιση.

Το BREEAM (Building Research Establishment Environmental Assessment Method) «Excellent» και το LEED (Leadership in Energy and Environmental Design) «Gold» αναγνωρίζονται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή ως ενδεικτικά πιστοποιητικά ευθυγράμμισης με την Ευρωπαϊκή Ταξινομία.

Στην Ελλάδα, το Συμβούλιο Αειφόρων Κτιρίων Ελλάδας (SBC Greece- Sustainable Building Council Greece), ο μη κερδοσκοπικός οργανισμός που εκπροσωπεί στην Ελλάδα το Παγκόσμιο Συμβούλιο Πράσινων Κτιρίων (WGBC - World Green Buildings Council), μέσω επίσημης συνεργασίας με τους τρεις φορείς, DGNB, BREEAM & LEED, αποτελεί τον κεντρικό φορέα προώθησης, εκπαίδευσης και ενσωματωμένης γνώσης, με περίπου 75 πιστοποιημένα κτίρια συνολικά.

Η κατάσταση στην Ελλάδα

Η ελληνική αγορά βρίσκεται σε πρώιμο στάδιο ωριμότητας. Η χώρα δεν διαθέτει εθνικό πλαίσιο υποχρεωτικής Ανάλυσης του Κύκλου Ζωής για κτίρια, η γνώση του Ευρωπαϊκού Προτύπου EN 15804+A2 απουσιάζει σε μεγάλο βαθμό από εγκαταστάτες και μηχανικούς, και η εφαρμογή EPDs στις εθνικές προδιαγραφές παραμένει σχεδόν ανύπαρκτη.

Παράλληλα, η Οδηγία για την Εταιρική Αναφορά Βιωσιμότητας CSRD (Corporate Sustainability Reporting Directive) δεν αφορά ακόμη τις ελληνικές ΜμΕ, που αντιπροσωπεύουν τη συντριπτική πλειονότητα της κατασκευαστικής αγοράς, μειώνοντας την άμεση οικονομική πίεση για ευθυγράμμιση με την Ευρωπαϊκή Ταξινομία.

Βέλτιστες πρακτικές και εφοδιαστική αλυσίδα

Τα πιο επιτυχημένα έργα ενσωματώνουν τη βιωσιμότητα από τη φάση σύλληψης: ο ελεγκτής βιωσιμότητας στην ομάδα σχεδιασμού, EPDs υποχρεωτικές στις προδιαγραφές προσφορών, πλήρης τεκμηρίωση κατά την παράδοση.

Παράλληλα, η επαλήθευση της εφοδιαστικής αλυσίδας αποκτά αυξανόμενη σημασία: η EcoVadis Gold πιστοποίηση (EcoVadis – διεθνές σύστημα αξιολόγησης βιωσιμότητας προμηθευτών, επίπεδο Gold), που τοποθετεί έναν κατασκευαστή στο κορυφαίο 5% παγκοσμίως, και η συμμετοχή στο UN Global Compact (Παγκόσμιο Σύμφωνο ΟΗΕ για υπεύθυνη επιχειρηματική συμπεριφορά) αποτελούν αξιόπιστα εργαλεία διασφάλισης για φορείς δημόσιων και ιδιωτικών προμηθειών που αναζητούν συμμόρφωση με τις υποχρεώσεις CSDDD (Corporate Sustainability Due Diligence Directive – Οδηγία για την Εταιρική Δέουσα Επιμέλεια στη Βιωσιμότητα).

Η οδηγία δεσμεύει τον κατασκευαστικό κλάδο να αποδεικνύει ότι οι προμηθευτές τηρούν υπεύθυνες εργασιακές και περιβαλλοντικές πρακτικές.

Το χρονοδιάγραμμα εφαρμογής είναι το εξής:

• Εταιρείες άνω των 5.000 εργαζομένων και €1,5 δισ. τζίρου: από το 2027
• Εταιρείες άνω των 3.000 εργαζομένων και €900 εκατ.: από το 2028
• Εταιρείες άνω των 1.000 εργαζομένων και €450 εκατ.: από το 2029

Η πρόταση του SBC Greece

Προκειμένου να καταστεί σαφές το πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ταξινομίας και να εδραιωθεί ως πρακτική εφαρμογή στην Ελλάδα, το SBC Greece προτείνει τέσσερις φάσεις δράσης:

• Θεμελίωση (2026): Αναθεώρηση KENAK (Κανονισμός Ενεργειακής Απόδοσης Κτιρίων), EPD-απαίτηση σε δημόσια έργα
• Κατάρτιση (2026–2027): Εκπαίδευση επαγγελματιών, επέκταση γνώσεων και κατάρτισης του δικτύου ελεγκτών και αξιολογητών.
• Αγορά (2027–2028): Εφαρμογή του Green Procurement (Πράσινες Δημόσιες Συμβάσεις), με πρακτικούς οδηγούς για ΟΤΑ, καθώς και ενθάρρυνση με κατάλληλα οικονομικά και ρυθμιστικά κίνητρα για πιλοτικά έργα ευθυγραμμισμένα με την Ευρωπαϊκή Ταξινομία.
• Ωρίμανση (2028–2030): Στόχος 500+ πιστοποιημένα κτίρια, CSDDD εφαρμογή σε εισηγμένες κατασκευαστικές εταιρείες

Η Ευρωπαϊκή Ταξινομία δεν είναι απλώς κανονιστική υποχρέωση, είναι πλαίσιο δημιουργίας αξίας. Κτίρια ευθυγραμμισμένα με την Ευρωπαϊκή Ταξινομία αποκτούν πρόσβαση σε πράσινη χρηματοδότηση, υψηλότερες αξίες εκμίσθωσης και ανταγωνιστικό πλεονέκτημα σε δημόσιες συμβάσεις. Αυτοί που επενδύσουν τώρα στην κατάρτιση, στα εργαλεία τεκμηρίωσης και στη δόμηση αξιόπιστων εφοδιαστικών αλυσίδων θα έχουν ανταγωνιστικό πλεονέκτημα που δεν αντιγράφεται εύκολα, σε μια αγορά που δεν περιμένει.

* Ο Δημήτρης Μαναγούδης είναι αντιπρόεδρος και συνιδρυτής του Συμβουλίου Αειφόρων Κτιρίων Ελλάδος (Sustainable Buildings Council - SBC Greece), CEO της ICON GROUP P.C.  και COO  της EVOTROPIA Economic Architecture P.C.