Εντμουντ Φελπς: Εφυγε ένας μεγάλος οικονομολόγος

Ήταν ένας από τους αγαπημένους μου οικονομολόγους και συνιστώ στους αναγνώστες τούτου του άρθρου το βιβλίο του «Πρόοδος για όλους» (Εκδόσεις Επίκεντρο 2017), από το οποίο πολλά έχουν να διδαχθούν και να καταλάβουν για τη λειτουργία μιας οικονομίας.

Ο αποβιώσας νομπελίστας δρ. Έντμουντ Φίλπς, έγραψε, επιμελήθηκε ή συνέβαλε σε περισσότερα από δύο δωδεκάδες βιβλία, συμπεριλαμβανομένων των πολύ γνωστών βιβλίων του «Political Economy: An Introductory Text» (1985) και «Mass Flourishing: How Grassroots Innovation Created Jobs, Challenge and Change» (2013). Έγραψε επίσης εκτενώς για μια ποικιλία ιδεών στην οικονομία, οι οποίες δεν περιορίζονταν σε κάποια συγκεκριμένη ιδεολογική γωνιά.

Υπό αυτή την έννοια, ο Έντμουντ Φέλπς, με βάση το έργο του και τους τρόπους σκέψης και ανάλυσής του, δύσκολα μπορεί να ταξινομηθεί στις κλασσικές ταξινομήσεις, πολιτικές ή επιστημονικές. Ίσως δε αυτός να ήταν και ο λόγος που η Ακαδημία Επιστημών της Σουηδίας άργησε τόσο να του απονείμει το βραβείο Νόμπελ Οικονομικών (2006), μολονότι στο σκεπτικό της βράβευσής του επικαλείται αποκλειστικά τις επιστημονικές του δημοσιεύσεις.

Και από την άποψη αυτή, πρέπει να τονιστεί ιδιαίτερα ότι ο αποβιώσας οικονομολόγος υπήρξε από τους πρώτους μετά τον Γιόζεφ Σουμπέτερ, που με μοναδική μαεστρία εισήγαγε στη μακροοικονομική μοντελοποίηση μικροοικονομικές θεωρήσεις.

Στα μέσα του 20ού αιώνα, η δημοφιλής άποψη μεταξύ των οικονομολόγων ήταν ότι ο ελαφρώς υψηλός πληθωρισμός ήταν ένα τίμημα που άξιζε να καταβληθεί για να διατηρηθεί η ανεργία χαμηλή. Όμως σε μια ιστορική εργασία του 1968, με τίτλο «Δυναμική Χρήματος – Μισθών και Ισορροπία Αγοράς Εργασίας», ο δρ. Φελπς υποστήριξε μια πιο συνθέτη άποψη.                                  

Συμφώνησε ότι η τόνωση της οικονομίας για τη διατήρηση του πληθωρισμού σε υψηλά επίπεδα θα μπορούσε να βοηθήσει στη μείωση της ανεργίας βραχυπρόθεσμα. Αλλά για να γίνει αυτό μακροπρόθεσμα, έγραψε. τα οικονομικά κίνητρα θα πρέπει να συνεχίσουν να αυξάνονται και ο πληθωρισμός θα συνεχίσει επίσης να ανεβαίνει.

Η εργασία του Έντμουντ Φελπς εισήγαγε επίσης την ιδέα ότι ένα ορισμένο ποσοστό ανεργίας είναι απαραίτητο σε μια υγιή οικονομία· την ονόμασε ποσοστό ανεργίας ισορροπίας. Πολύ χαμηλή ανεργία για πολύ μεγάλο χρονικό διάστημα, υποστήριξε, θα οδηγούσε σε αύξηση μισθών και τιμών.

Κεντρικό στοιχείο αυτών των ιδεών ήταν ο ισχυρισμός του Ε. Φελπς ότι οι προσδοκίες για τον πληθωρισμό, ιδίως μεταξύ των επιχειρήσεων, είχαν σημαντική επίδραση στον ίδιο τον πληθωρισμό.                                   

«Το αν έχετε υψηλό πληθωρισμό ή όχι εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το αν οι προσδοκίες για τον πληθωρισμό επηρεάζουν τους παίκτες», δήλωσε ο δρ. Φελπς σε συνέντευξή του στους New York Times το 2023. «Αν όλοι περιμένουν πληθωρισμό και αλλού, θα αυξήσουν και οι ίδιοι τις τιμές τους».

Όταν η Βασιλική Σουηδική Ακαδημία Επιστημών απένειμε στον Αμερικανό οικονομολόγο το Βραβείο Νόμπελ Οικονομικών Επιστημών, έγραψε: «Ο Φελπς έδειξε πώς οι δυνατότητες της πολιτικής σταθεροποίησης στο μέλλον εξαρτώνται από τις σημερινές πολιτικές αποφάσεις: Ο χαμηλός πληθωρισμός σήμερα οδηγεί σε προσδοκίες χαμηλού πληθωρισμού και στο μέλλον, διευκολύνοντας έτσι τη χάραξη πολιτικής στο μέλλον».

Στο πλαίσιο αυτό, η θεωρητική τοποθέτηση του Φελπς κατέληξε σε πολλά από τα ίδια συμπεράσματα με αυτό του επίσης νομπελίστα Μίλτον Φρίντμαν (1912-2006), χωρίς να κρατάει όμως το ιδεολογικό απόλυτο του τελευταίου.  

Ο Τζέισον Φέρμαν, καθηγητής οικονομικής πολιτικής στο Χάρβαρντ, ο οποίος διετέλεσε πρόεδρος του Συμβουλίου Οικονομικών Συμβούλων κατά την κυβέρνηση Ομπάμα, δήλωσε σε συνέντευξή του στους Times ότι το μήνυμα του Εντ. Φελπς ήταν γενικά πιο αποδεκτό από αυτό του Φρίντμαν, επειδή δεν θεωρείτο το είδος της κομματικά προσηλωμένης συντηρητικής προσωπικότητας που ήταν ο ισχυρός επικριτής των θεωριών του Τζον Μέιναρντ Κέινς.          

«Ο Μίλτον Φρίντμαν έμοιαζε σαν να κρατούσε ένα ιδεολογικό τσεκούρι σε μια συνεχιζόμενη διαμάχη με τον Πολ Σάμιουελσον», είπε ο δρ. Φέρμαν, αναφερόμενος στον φιλελεύθερο συνάδελφο του επίσης νομπελίστα Φρίντμαν. Προφανώς δε, ο αποβιώσας νομπελίστας έμοιαζε περισσότερο με επιστήμονα που προσπαθούσε να εξηγήσει και να κατανοήσει τον κόσμο. Παρά με ιεραπόστολο της ιδεολογίας.

Οι ιδέες τους, πάντως, άλλαξαν τον τρόπο που οι κεντρικοί τραπεζίτες σκεφτόντουσαν την εξισορρόπηση του πληθωρισμού και της ανεργίας.

«Ο Φελπς, μαζί με τον Μίλτον Φρίντμαν, εξήγησε γιατί μια αύξηση του πληθωρισμού που σχεδιάζεται από την κεντρική τράπεζα θα μπορούσε στην καλύτερη περίπτωση να οδηγήσει σε προσωρινή μείωση της ανεργίας, ενώ ενδεχομένως να αφήσει τον πληθωρισμό μόνιμα υψηλότερο», έγραψε σε email το 2023 ο Μπεν Σ. Μπερνάνκι, πρώην πρόεδρος της Ομοσπονδιακής Κεντρικής Τράπεζας.

«Ως αποτέλεσμα των επιχειρημάτων των Φρίντμαν και Φελπς, οι κεντρικοί τραπεζίτες δεν προσπαθούν να χρησιμοποιήσουν τον πληθωρισμό για να ωθήσουν την ανεργία κάτω από τα βιώσιμα επίπεδα, αλλά αντίθετα στοχεύουν στη διατήρηση του πληθωρισμού και των προσδοκιών για τον πληθωρισμό σε χαμηλά επίπεδα».