Αν δεχτούμε ότι ένας από τους λόγους που τρέφει την έριδα μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας σχετικά με το θέμα των χωρικών υδάτων αφορά το θέμα των ενεργειακών κοιτασμάτων που πιθανώς να κρύβονται στα βάθη του Αιγαίου, τότε ίσως αυτός ο λόγος πλέον να αρχίζει να εκλείπει. Όχι τόσο επειδή στις δύο χώρες άρχισε να φυσά αεράκι ειρηνικής συνεργασίας αλλά διότι αλλάζει ριζικά η φύση της εκμετάλλευσης του ενεργειακού πλούτου που κρύβει ο βυθός της θάλασσας.
Αλλαγή στην Ανατολική Μεσόγειο
Σύμφωνα με πρόσφατη ανάλυση της ισπανικής El Pais μόλις πριν από λίγα χρόνια, η μάχη για το φυσικό αέριο στην Ανατολική Μεσόγειο περιστρεφόταν κυρίως γύρω από το ποιος ήταν ο ιδιοκτήτης των τεράστιων κοιτασμάτων στα βάθη της.
Αυτός ο ανταγωνισμός για την ανακάλυψη και την εκμετάλλευση των αποθεμάτων της αναζωπύρωνε διαμάχες σχετικά με την οριοθέτηση των χωρικών υδάτων μεταξύ της Τουρκίας, της Κύπρου, της Ελλάδας, της Λιβύης και της Αιγύπτου ή μεταξύ του Ισραήλ, της Παλαιστίνης και του Λιβάνου.
Τώρα, αντίθετα, αυτός ο αγώνας δρόμου για το φυσικό αέριο στην περιοχή παρουσιάζει μια διαφορετική εικόνα: Δεν επικεντρώνεται πλέον τόσο στο ποιος ελέγχει τα μεγαλύτερα αποθέματα, αλλά στρέφεται όλο και περισσότερο στο ποιος διαθέτει την απαραίτητη υποδομή για την εμπορία τους.
Το στοίχημα, δηλαδή, αφορά πλέον το κέρδος μέσα από υπηρεσίες όπως η υγροποίηση και η επαναεροποίηση, οι αγωγοί και οι αποθήκες, ή οι θαλάσσιες μεταφορές και οι λιμενικές εργασίες.
«Η ιστορία της Ανατολικής Μεσογείου έχει ανατραπεί, από το "ποιος είναι ο ιδιοκτήτης του αερίου;" στο "ποιος ελέγχει τις διαδρομές πρόσβασης στην αγορά;"», υποστηρίζει ο Cyril Widdershoven, ανώτερος σύμβουλος της εταιρείας συμβούλων ναυτιλίας και ενέργειας Blue Water Strategy. «Η Αίγυπτος και η Τουρκία είναι οι πιο ξεκάθαροι διεκδικητές», αλλά «και οι δύο παίζουν με διαφορετικά χαρτιά».
Το στοίχημα της Αιγύπτου
Το στοίχημα της Αιγύπτου είναι οι υποδομές. Το μεγάλο της πλεονέκτημα σε αυτόν τον αγώνα δρόμου για να γίνει κόμβος εμπορίας φυσικού αερίου είναι ότι διαθέτει τα δύο μοναδικά εργοστάσια υγροποίησης στην Ανατολική Μεσόγειο, το Ιντκού και τη Νταμιέτα, τα οποία έχουν σχεδιαστεί για να μπορούν να εξάγουν υγροποιημένο φυσικό αέριο (LNG).
Η στρατηγική της Αγκυρας
Στην περίπτωση της Τουρκίας, η στρατηγική για να καταστεί περιφερειακό κέντρο εμπορίας φυσικού αερίου δεν βασίζεται τόσο στις υποδομές LNG, όσο σε ένα πιο διαφοροποιημένο στοίχημα, το οποίο περιλαμβάνει ένα ευρύ χαρτοφυλάκιο προμηθευτών, μεγαλύτερες ροές μέσω αγωγών και εγχώρια παραγωγή, αποθηκευτική ικανότητα και μεγαλύτερη ισχύ στην αγορά.
Ο Widdershoven εξηγεί ότι η γεωγραφική θέση της Τουρκίας, μεταξύ Ρωσίας, Ευρώπης και Μέσης Ανατολής, την τοποθετεί σε προνομιακή θέση και σημειώνει ότι οι σχέσεις της με τη Ρωσία και το Ιράν —δύο χώρες παραγωγούς αλλά με περιορισμένη πρόσβαση στις αγορές— της δίνουν μεγαλύτερο περιθώριο να διαπραγματευτεί, να απαιτήσει μεγαλύτερη ευελιξία, ακόμα και να δημιουργήσει πλεονάζοντες όγκους για επανεξαγωγή.
Επιπλέον, η χώρα διαθέτει πέντε τερματικούς σταθμούς επαναεροποίησης LNG, δύο εκ των οποίων στην ξηρά και οι υπόλοιποι πλωτές μονάδες (FSRU), γεγονός που της επιτρέπει να καλύπτει μεγάλο μέρος της εγχώριας ζήτησης αερίου. Ταυτόχρονα, η Άγκυρα έχει επενδύσει τα τελευταία χρόνια στην εκμετάλλευση των δικών της αποθεμάτων φυσικού αερίου στη Μαύρη Θάλασσα, γεγονός που ενισχύει τη θέση της.
Κατά τη διάρκεια του περασμένου έτους, και με το βλέμμα στραμμένο στη συνεχή διαφοροποίηση των εισαγωγών της και στην εδραίωσή της ως ένας από τους κύριους προμηθευτές της Ευρώπης, η Τουρκία έκλεισε περίπου δέκα μεγάλες συμφωνίες LNG, κάτι που θα της επιτρέψει να εξαρτάται λιγότερο από το αέριο του Ιράν και της Ρωσίας, να αποθηκεύει το πλεόνασμα και να το επανεξάγει όταν αυξάνεται η ζήτηση στην αγορά.
«Αν η Αγκυρα αγοράζει αέριο που εισάγεται μέσω αγωγών και LNG με ανταγωνιστικούς όρους και το αποθηκεύει, το ανταλλάσσει, το μεταπωλεί και δημιουργεί ένα αξιόπιστο σημείο καθορισμού τιμών, η αξία (του στοιχήματός της) δεν έγκειται μόνο στη φυσική διαμετακόμιση, αλλά και στη δημιουργία μιας αγοράς», αναφέρει ο Widdershoven.
Νέες προοπτικές για συνεργασία στο Αιγαίο
Φυσικά η πρόσβαση σε ενεργειακά αποθέματα δεν είναι ο μόνος λόγος που προκαλεί τη διαμάχη Ελλάδας και Τουρκίας για το εύρος των χωρικών υδάτων. Οι βαθύτερες ρίζες της διαμάχης βρίσκονται σε πανίσχυρα αφηγήματα πάνω στους οποίους συγκροτείται η ταυτότητα των δύο χωρών, σχολιάζει η εφημερίδα.
Ομως η μετάβαση στο νέο μοντέλο το οποίο τονίζει την προσφορά υπηρεσιών στον τομέα της ενέργειας έναντι της κατοχής ενεργειακών κοιτασμάτων «απαλύνει» τη σύγκρουση ενώ ταυτόχρονα δημιουργεί νέες δυνατότητες για win-win συνεργασίες μεταξύ των δύο χωρών.
Oι απόψεις που διατυπώνονται σε ενυπόγραφο άρθρο γνώμης ανήκουν στον συγγραφέα και δεν αντιπροσωπεύουν αναγκαστικά, μερικώς ή στο σύνολο, απόψεις του Euro2day.gr.