Αυτή είναι η αλήθεια για την οικονομία!

Τα πραγματικά στοιχεία της ελληνικής οικονομίας απογυμνωμένα από τις τεχνικότητες και πολιτικές διαμάχες παρουσιάζει ο Αντώνης Κεφαλάς. Αν η χώρα αντιμετωπιζόταν από τις τράπεζες όπως ένας ιδιώτης ή μια εταιρία, θα λάμβανε δάνειο;

Δημοσιεύθηκε: 11 Οκτωβρίου 2004 - 09:09

του Αντώνη Κεφαλά

Ας αφήσουμε κατά μέρος τους ορισμούς και τα λογιστικά-οικονομικά τρικ. Αν θέλουμε να δούμε την πραγματική οικονομική κατάσταση της χώρας, θα πρέπει να την αντιμετωπίσουμε όπως αντιμετωπίζει η τράπεζα έναν ιδιώτη ή μια εταιρία η οποία ζητά δάνειο (*).

Στην περίπτωση της Ελλάδας τα απλά, απογυμνωμένα από τεχνικότητες, στοιχεία για το 2004 είναι τα ακόλουθα:

* Συνολικό χρέος στο τέλος του έτους της τάξης των 200 δισ. ευρώ.

* Συνολικό εισόδημα στο τέλος του ίδιου έτους στα επίπεδα των 44 δισ. ευρώ.

* Δαπάνες για την εξυπηρέτηση του χρέους το 2003 32,5 δισ. ευρώ, από τα οποία 9,5 δισ. για τόκους και 23 δισ. για χρεολύσια -κατ’ εκτίμηση, διότι το μέγεθος δεν παρουσιάζεται στην προσωρινή εισηγητική έκθεση για τον προϋπολογισμό που κατατέθηκε πρόσφατα από το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας.

Στη βάση αυτή το κόστος εξυπηρέτησης του χρέους ανέρχεται σχεδόν στο 74% του εισοδήματος. Το γεγονός ότι γίνονται επενδύσεις (διότι θεωρητικά τα χρεολύσια αφορούν μόνο σε επενδυτικές δαπάνες) ελάχιστα ενδιαφέρει για τρεις απλούς λόγους:

* Σημαντικό μέρος (ίσως το 20%) των δαπανών που καλύπτονται κάτω από τον τίτλο Προϋπολογισμός Δημοσίων Επενδύσεων (ΠΔΕ) πηγαίνει σε καταναλωτικές δαπάνες.

* Οι επενδύσεις που γίνονται μπορεί γενικά να βελτιώνουν την παραγωγικότητα, αλλά δεν αποφέρουν έσοδα για να καλύψουν μετέπειτα την εξυπηρέτηση του δανείου για τις επενδύσεις.

* Σημαντικό μέρος των επενδύσεων χρηματοδοτούνται από τους κοινοτικούς πόρους και έτσι δεν ενέχουν κόστος ούτε τόκου ούτε χρεολυσίου.

Επομένως, βλέπουμε ένα ”νοικοκυριό” που κάθε άλλο παρά νοικοκυρεμένο είναι. Αν δαπανά το 74% του εισοδήματός του για να εξυπηρετήσει τα χρέη που έχει συσσωρεύσει και χρειάζεται ακόμη 82% του εισοδήματος για να καλύψει ανελαστικές δαπάνες (τις λεγόμενες πρωτογενείς δαπάνες, που αφορούν σε τρέχουσες λειτουργικές δαπάνες και μισθούς-συντάξεις), τότε είναι απόλυτα σαφές ότι κανένα νοικοκυριό δεν μπορεί να λειτουργεί με ελάχιστες δαπάνες που φτάνουν το 156% του εισοδήματός του.

Για τον λόγο αυτό απαιτείται νέος συνεχής δανεισμός. Το ερώτημα που έχει τεθεί φέτος, ουσιαστικά για πρώτη φορά μετά το 1993, είναι: ”Μέχρι πότε και μέχρι πόσο μπορούμε να δανειζόμαστε;”.

Μία απάντηση είναι: ”Δεν υπάρχει όριο, διότι στη σύγχρονη οικονομία ένα κράτος δεν χρεοκοπεί. Αυτό είναι αλήθεια, αλλά είναι και η μισή αλήθεια. Τρεις είναι οι απαντήσεις στην τοποθέτηση αυτή που -συνθηματικά- εκφράζεται με τη φράση ”η Ελλάδα ποτέ δεν πεθαίνει”:

* Πρώτον, είμαστε μέλη μιας διεθνούς κοινότητας (της Ευρωπαϊκής Ένωσης) και απολαμβάνουμε το προνόμιο του κοινού νομίσματος -το οποίο και μας επιτρέπει να αγνοούμε τον νομισματικό περιορισμό του ισοζυγίου πληρωμών- με την προϋπόθεση πως θα υπακούσουμε σε ορισμένους κανόνες. Ένας από τους κανόνες αυτούς -ο οποίος θα γίνεται ολοένα και πιο σημαντικός ως προς την αυστηρότητα εφαρμογής του- είναι ότι το δημόσιο χρέος δεν πρέπει να υπερβαίνει το 60% του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος (ΑΕΠ) της χώρας. Σήμερα, με ΑΕΠ ίσο προς 164,5 δισ. ευρώ, έχουμε χρέος που φτάνει στο 122,5% του ΑΕΠ.

* Δεύτερον, αν συνεχίσουμε έτσι, το ευρώ καλύπτει μεν τη νομισματική πλευρά του προβλήματος, αλλά δεν καλύπτει την πραγματική: δηλαδή την απώλεια της ανταγωνιστικότητας και την ανεργία που την ακολουθεί. Μετά την ανεργία έρχεται και η μείωση του εισοδήματος -αφού έχει προηγηθεί ο πληθωρισμός.

* Τρίτον, κάποια στιγμή οι δανειστές αρχίζουν να ανησυχούν και αυξάνουν το κόστος δανεισμού μας, σε αντιστάθμισμα του υψηλότερου ρίσκου που διαβλέπουν. Αυτό χειροτερεύει την κατάσταση.

Το κρυφτούλι με τους ορισμούς

Το ΠΑΣΟΚ δεν είναι το μόνο που έχει επιδοθεί στο σπορ της δημιουργικής λογιστικής. Το ίδιο έκανε και η Νέα Δημοκρατία στην περίοδο 1978-1981, αλλά σήμερα έχει αλλάξει μυαλά. Βέβαια, η τάση για δημιουργική λογιστική έχει ενισχυθεί από την προσπάθεια της Ε.Ε. να επιβάλει αυστηρούς δημοσιονομικούς κανόνες για όλα τα μέλη της -με αποτέλεσμα να έχει δημιουργηθεί απίστευτη σύγχυση σχετικά με την πραγματική αξία των ορισμών.

Για παράδειγμα, η διαφορά ανάμεσα στο έλλειμμα της κεντρικής και της γενικής κυβέρνησης αφορά στην ουσία στα ”αποτελέσματα” των ΟΤΑ, ΟΚΑ και λοιπών Νομικών Προσώπων Δημοσίου Δικαίου (ΝΠΔΔ). Αυτά στην περίπτωση της Ελλάδας εμφανίζονται θετικά κατά περίπου 5 δισ. ευρώ -μειώνουν έτσι το έλλειμμα της κεντρικής κυβέρνησης και φέρνουν το έλλειμμα της γενικής κυβέρνησης σε επίπεδα αποδεκτά από τις Βρυξέλλες.

Η Ε.Ε. είχε οδηγηθεί στην απόφαση αυτή με βάση τη λογική πως όλα αυτά τα ΝΠΔΔ, καθώς και οι ασφαλιστικοί οργανισμοί και πάντως οι δημόσιες επιχειρήσεις λειτουργούν με βάση χρηστές αρχές οικονομικής διαχείρισης σε ανταγωνιστικό περιβάλλον.

Δεν υπολόγισε, όμως, τη... φαντασία των μεσογειακών λαών και πολύ περισσότερο αυτήν των Ελλήνων, οι οποίοι μετέτρεψαν το μέγεθος αυτό σε... λάστιχο προκειμένου να φέρνουν το έλλειμμα της γενικής κυβέρνησης στα επιθυμητά επίπεδα.

Αν θέλουμε, όμως, να μιλήσουμε για την πραγματική πίεση που ασκεί η δημοσιονομική διαχείριση στην οικονομία, τότε τα μεγέθη που παραθέτουμε στην αρχή του άρθρου αυτού πρέπει να μας απασχολήσουν. Στην ουσία, το 20% του συνολικού εισοδήματος της χώρας πηγαίνει για την εξυπηρέτηση του χρέους και ακόμη το 22% για ανελαστικές δαπάνες μισθών και συντάξεων και ορισμένων λειτουργικών δαπανών.

Στην ίδια λογική, η αφαίρεση του ενδοκυβερνητικού χρέους ώστε το χρέος της γενικής κυβέρνησης να δείχνει τάση προσαρμογής προς τον κανόνα του 60%, αποτελεί ένα άλλο λογιστικό τρικ που κρύβει την πραγματική δημοσιονομική εικόνα.

Η θέση της Ε.Ε. είναι πως το ενδοκυβερνητικό χρέος είναι προσωρινό -με την έννοια πως πρέπει να τακτοποιείται μέσα σε σύννομο χρονικό διάστημα. Στην Ελλάδα το χρέος αυτό έχει αυξηθεί από 11,3 δισ. ευρώ το 2000 σε 21,2 δισ. ευρώ το 2004. Αν αυτό είναι σύννομη και χρηστή οικονομική διαχείριση, τότε δεν υπάρχουν κανόνες. Το ένα μέρος του κράτους χρωστά στο άλλο και επειδή είναι κράτος κανείς δεν μπορεί να πει τίποτα.

Βέβαια, με το ”κόλπο” αυτό, το χρέος μειώνεται από τα 201,5 δισ. ευρώ στα 184,4 δισ. ευρώ ή στο 112,1% του ΑΕΠ, αντί του 123,7% που δίνει το χρέος της κεντρικής κυβέρνησης.

* Το κείμενο αποτελεί αναδημοσίευση από το φύλλο 342 της εφημερίδας ΜΕΤΟΧΟΣ & ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ.

Oι απόψεις που διατυπώνονται σε ενυπόγραφο άρθρο γνώμης ανήκουν στον συγγραφέα και δεν αντιπροσωπεύουν αναγκαστικά, μερικώς ή στο σύνολο, απόψεις του Euro2day.gr.