Η Ελλάδα των δύο ταχυτήτων

Φίλτατοι, καλή σας ημέρα!

Υπάρχουν στατιστικές που περιγράφουν την πραγματικότητα. Και υπάρχουν στατιστικές που τη συγκαλύπτουν, κατά το περίφημο: "There are three kinds of lies: lies, damned lies, and statistics" (υπάρχουν τρία είδη ψεύδους: ψέματα, τεράστια ψέματα και στατιστικές).

Η ετήσια έκθεση της UBS για τον παγκόσμιο πλούτο τοποθετεί την Ελλάδα στην 30ή θέση παγκοσμίως ως προς τη μέση περιουσία ανά ενήλικα. Ένα στοιχείο που, αν απομονωθεί, δημιουργεί την εντύπωση μιας χώρας που ευημερεί.

Όμως οι μέσοι όροι έχουν ένα ελάττωμα. Αγαπούν τις εξαιρέσεις περισσότερο από τους κανόνες.

Η ίδια έκθεση αποκαλύπτει ότι η διάμεση περιουσία του Έλληνα είναι λίγο πάνω από το ένα τρίτο της μέσης. Με απλά λόγια, ο «τυπικός» πολίτης απέχει πολύ από την εικόνα που δίνει ο μέσος όρος. Ο πραγματικός πλούτος συγκεντρώνεται σε περιορισμένο αριθμό νοικοκυριών, ενώ για τους περισσότερους η οικονομική πραγματικότητα είναι πολύ πιο δύσκολη από αυτήν που δείχνουν οι αριθμοί.

Να, λοιπόν, η Ελλάδα των δύο ταχυτήτων. Η Ελλάδα των στατιστικών και η Ελλάδα της καθημερινότητας. Μέχρι εδώ, δε, δεν μάθαμε κάτι καινούργιο, από τη UBS. Υπάρχει όμως και μια δεύτερη ανάγνωση.

Η ελληνική περιουσία εξακολουθεί να στηρίζεται κυρίως στα ακίνητα. Τα σπίτια παραμένουν η μεγάλη επένδυση των ελληνικών νοικοκυριών, ενώ τα χρηματοοικονομικά προϊόντα εξακολουθούν να κατέχουν περιορισμένη θέση σε σύγκριση με άλλες ανεπτυγμένες οικονομίες.

Το αποτέλεσμα είναι ένας πλούτος με περιορισμένη κινητικότητα. Υπάρχει, αλλά δύσκολα αξιοποιείται. Αυξάνει την καθαρή περιουσία, αλλά όχι κατ' ανάγκη το διαθέσιμο εισόδημα. Ιδίως εάν συνυπολογίσουμε τα λεγόμενα «κλειστά σπίτια». Προσφέρει ασφάλεια, όχι όμως πάντοτε οικονομική ευχέρεια. Ενίοτε, δε, όπως κατά τα μνημονιακά χρόνια, «εγκλωβίζει».

Έτσι εξηγείται γιατί πολλοί Έλληνες διαθέτουν ακίνητη περιουσία και ταυτόχρονα αισθάνονται οικονομικά πιεσμένοι. Είναι εύποροι «στα χαρτιά», αλλά όχι απαραίτητα στην καθημερινή ζωή.

Το παράδοξο γίνεται ακόμη μεγαλύτερο, αν προστεθεί μια παλιά ελληνική παθογένεια: η φοροδιαφυγή.

Σε μια οικονομία όπου ένα μέρος του πλούτου δημιουργείται ή αποκρύπτεται έξω από τους επίσημους μηχανισμούς, η ανισότητα δεν είναι μόνο αποτέλεσμα της αγοράς. Είναι και αποτέλεσμα των κανόνων ή, ακριβέστερα, της άνισης εφαρμογής τους. Όσο κάποιοι αποκτούν περιουσία χωρίς να συμμετέχουν αναλογικά στα δημόσια βάρη, τόσο το χάσμα με τους συνεπείς φορολογούμενους διευρύνεται. Και μαζί του διευρύνεται και το αίσθημα αδικίας. Χαρακτηριστικό παράδειγμα, το άτοπο της εφαρμογής εισοδηματικών κριτηρίων για τη χορήγηση πάσης φύσεως επιδοτήσεων, σε μία χώρα με -ακόμη- τόσο εκτεταμένη φοροδιαφυγή.

Το πραγματικό μήνυμα της έκθεσης της UBS δεν είναι ότι η Ελλάδα είναι φτωχή. Είναι κάτι πιο σύνθετο και ίσως πιο ανησυχητικό.

Η Ελλάδα παράγει πλούτο, αλλά αυτός δεν διαχέεται. Διαθέτει περιουσία, αλλά μεγάλο μέρος της παραμένει εγκλωβισμένο σε μη παραγωγικά στοιχεία ενεργητικού. Εμφανίζει υψηλότερους μέσους όρους από εκείνους που βιώνει η πλειονότητα των πολιτών.

Με άλλα λόγια, η χώρα μοιάζει πλουσιότερη απ' όσο αισθάνονται οι άνθρωποί της.

Αυτό δεν αλλάζει μόνο με περισσότερη ανάπτυξη. Αλλάζει όταν ο πλούτος γίνεται περισσότερο παραγωγικός, όταν οι επενδύσεις αποκτούν μεγαλύτερη εξωστρέφεια, όταν περιορίζονται οι στρεβλώσεις και όταν οι ίδιοι κανόνες ισχύουν για όλους.

Γιατί η ευημερία δεν αρχίζει όταν ανεβαίνει ο μέσος όρος. Αρχίζει όταν η καθημερινότητα πλησιάζει επιτέλους τους αριθμούς. Κάτι που η παρούσα κυβέρνηση εμφανίζεται να μην έχει πλήρως κατανοήσει αλλά και που, δυστυχώς, ελάχιστοι εκ της αντιπολίτευσης συμμερίζονται.