Ανάπτυξη πάνω στα σκουπίδια

Φίλτατοι καλή σας ημέρα!

Υπάρχουν δύο τρόποι να μετρήσει κανείς την ανάπτυξη μιας χώρας. Ο πρώτος είναι να δει τι παράγει. Ο δεύτερος είναι να διαπιστώσει αν μπορεί να αντέξει την ίδια της την επιτυχία. Στην Ελλάδα συνηθίζουμε να πανηγυρίζουμε για το πρώτο. Η φωτιά στον ΧΥΤΑ της Πάρου ήρθε να μας θυμίσει το δεύτερο.

Δεν είναι η πρώτη φορά που ένα καλοκαίρι φέρνει στην επιφάνεια τις αδυναμίες των υποδομών μας. Ούτε θα είναι η τελευταία. Απλώς αυτή τη φορά το παράδοξο είναι πιο έντονο. Η χώρα που καταρρίπτει διαδοχικά ρεκόρ τουριστικών αφίξεων και εσόδων εξακολουθεί να σκοντάφτει σε ζητήματα που θα έπρεπε να έχουν λυθεί εδώ και δεκαετίες.

Το πρόβλημα, δεν είναι ένας ΧΥΤΑ. Ούτε η Πάρος.

Το πρόβλημα είναι ότι αρχίσαμε να πιστεύουμε πως οι δείκτες είναι η ίδια η ανάπτυξη. Θεωρούμε ότι όσο αυξάνονται οι αφίξεις, τα έσοδα και το ΑΕΠ, όλα βαίνουν καλώς. Λες και η ανάπτυξη είναι μόνο αυτό που φαίνεται στους αριθμούς και όχι αυτό που στηρίζει τους αριθμούς.

Ο τουρισμός συνεισφέρει σχεδόν το ένα πέμπτο του παραγόμενου πλούτου στην Ελλάδα. Είναι, αναμφίβολα, το ισχυρότερο συγκριτικό πλεονέκτημα της χώρας. Αλλά κάθε πλεονέκτημα δημιουργεί και υποχρεώσεις. Περισσότεροι επισκέπτες σημαίνουν μεγαλύτερες ανάγκες σε νερό, ενέργεια, διαχείριση απορριμμάτων, μεταφορές, υγειονομική κάλυψη και πολιτική προστασία.

Με άλλα λόγια, τα τουριστικά έσοδα δεν είναι μόνο έσοδα. Είναι και υποχρεώσεις.

Επενδύσαμε στη μεγέθυνση της επιτυχίας. Όχι με την ίδια συνέπεια στην ικανότητα της χώρας να τη διαχειριστεί. Μάθαμε να χτίζουμε τη βιτρίνα, αλλά όχι πάντα τα θεμέλια που τη συγκρατούν.

Δεν είναι ζήτημα έλλειψης πόρων. Τα τελευταία χρόνια η Ελλάδα είχε στη διάθεσή της ευρωπαϊκές χρηματοδοτήσεις χωρίς ιστορικό προηγούμενο, πόρους του ΕΣΠΑ, το Ταμείο Ανάκαμψης και αυξημένα δημόσια έσοδα. Το ερώτημα δεν είναι αν υπήρχαν χρήματα. Είναι ποιες ανάγκες μπήκαν πρώτες στη σειρά.

Οι υποδομές έχουν ένα πολιτικό μειονέκτημα. Σπάνια γίνονται πρωτοσέλιδο όταν λειτουργούν. Ένας νέος βιολογικός καθαρισμός, ένα δίκτυο ύδρευσης ή ένας σύγχρονος ΧΥΤΑ δύσκολα κλέβουν τα φώτα της δημοσιότητας. Αν και θα έπρεπε. Η απουσία τους, όμως, γίνεται πρωτοσέλιδο με τον πιο δυσάρεστο τρόπο.

Γι' αυτό και η συζήτηση δεν αφορά μόνο τον τουρισμό. Αφορά την ίδια την αντίληψή μας για την ανάπτυξη.

Μια χώρα δεν αναπτύσσεται επειδή αυξάνει τα έσοδά της. Αναπτύσσεται όταν μετατρέπει ένα μέρος αυτών των εσόδων σε ανθεκτικότητα, σε υποδομές, σε ποιότητα ζωής, σε μεγαλύτερη ικανότητα να ανταποκρίνεται στις ανάγκες του αύριο. Διαφορετικά, κάθε επιτυχία κουβαλά μέσα της τον σπόρο της επόμενης κρίσης.

Εδώ και χρόνια συζητούμε για την ανάγκη αλλαγής του παραγωγικού μοντέλου της χώρας. Σωστά. Αλλά αν δεν καταφέραμε να εξοπλίσουμε με τις αναγκαίες υποδομές τον κλάδο στον οποίο διαθέτουμε ήδη διεθνές συγκριτικό πλεονέκτημα, πώς θα οικοδομήσουμε ένα ακόμη πιο σύνθετο και απαιτητικό μοντέλο ανάπτυξης;

Η Πάρος θα πάψει σύντομα να είναι θέμα της επικαιρότητας. Το δίλημμα που ανέδειξε, όμως, θα παραμείνει. Γιατί η πραγματική ανάπτυξη δεν κρίνεται μόνον από το πόσο γρήγορα αυξάνεται μία οικονομία. Κρίνεται από το αν έχει τη διορατικότητα να επενδύει στα θεμέλια της επιτυχίας της. Αλλιώς, αργά ή γρήγορα, κινδυνεύει να ανακαλύψει ότι έχτισε την ευημερία της πάνω στα... σκουπίδια