Φίλτατοι, καλή σας ημέρα!
Τον Ιούλιο του 2024, ένα ερευνητικό πλοίο που δούλευε για την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου βρέθηκε αντιμέτωπο, νοτίως της Κάσου, με τουρκικά πολεμικά πλοία.
Το Ievoli Relume πραγματοποιούσε τις αναγκαίες έρευνες για τη χάραξη της διαδρομής του Great Sea Interconnector. Η Τουρκία θεώρησε ότι οι εργασίες γίνονταν σε περιοχή δικής της υφαλοκρηπίδας και αντέδρασε.
Το επεισόδιο έληξε χωρίς σύγκρουση, αλλά άφησε ένα πρόβλημα. Το καλώδιο δεν μπορεί να ποντιστεί χωρίς να ολοκληρωθούν οι έρευνες. Και αυτές δεν μπορούν να ολοκληρωθούν εάν το έργο σταματά κάθε φορά που το πλοίο φθάνει σε περιοχή όπου η Άγκυρα προβάλλει αξιώσεις. Σε αυτό το σημείο της εξίσωσης εισέρχεται η Γαλλία.
Σύμφωνα με την «Καθημερινή της Κυριακής», στη συνάντησή του με τον Κυριάκο Μητσοτάκη στο Παρίσι ο Εμανουέλ Μακρόν εξέφρασε την ετοιμότητα της Γαλλίας να προχωρήσουν σύντομα οι έρευνες, ακόμη και με πλοίο με γαλλική σημαία.
Η διαφορά είναι θεμελιώδης. Εάν η Τουρκία επιχειρήσει και πάλι να εμποδίσει τις εργασίες, το πολιτικό και επιχειρησιακό βάρος μιας αντιπαράθεσης δεν θα αφορά πλέον μόνον την Αθήνα. Αυτή είναι η γαλλική ομπρέλα. Και μπορεί να είναι ακριβώς αυτό που χρειαζόταν ο GSI.
Υπάρχει όμως και ο λογαριασμός.
Κατά το ίδιο δημοσίευμα, προκρίνεται η προηγούμενη ενημέρωση όλων των παράκτιων κρατών, άρα και της Τουρκίας, μέσω communiqué (ανακοινωθέντος). Εδώ απαιτείται μία κρίσιμη διευκρίνιση: άλλο η Meridiam, ο γαλλικός ιδιωτικός όμιλος που έχει εισέλθει ως πλειοψηφικός μέτοχος στον GSI, και άλλο το γαλλικό κράτος.
Δεν είναι γνωστό ποιος ακριβώς θα κάνει την ενημέρωση. Και η διαφορά έχει σημασία. Όπως σημασία έχει και τι ακριβώς θα λέει. Διότι άλλο notification (γνωστοποίηση/ενημέρωση) και άλλο permission (άδεια / συναίνεση).
Η προηγούμενη ενημέρωση σε μία μη οριοθετημένη θαλάσσια περιοχή δεν αποτελεί από μόνη της παραχώρηση. Μπορεί να υπηρετεί την υποχρέωση συνεργασίας και αυτοσυγκράτησης που προβλέπει το Δίκαιο της Θάλασσας για περιοχές με αλληλεπικαλυπτόμενες αξιώσεις.
Αυτό όμως απέχει πολύ από την αναγνώριση δικαιοδοσίας.
Η UNCLOS κατοχυρώνει το δικαίωμα πόντισης υποθαλάσσιων καλωδίων και διακρίνει τα καλώδια από τους αγωγούς, για τους οποίους προβλέπει συναίνεση του παράκτιου κράτους ως προς τη χάραξη της διαδρομής. Υπάρχει επίσης ισχυρή νομική βάση ώστε οι αναγκαίες τεχνικές έρευνες όδευσης να θεωρούνται παρεπόμενες του δικαιώματος πόντισης, παρότι η ερμηνεία αυτή δεν είναι διεθνώς αδιαμφισβήτητη.
Η Τουρκία δεν έχει προσχωρήσει στην UNCLOS, αλλά σημαντικό μέρος αυτών των κανόνων αποτυπώνει εθιμικό διεθνές δίκαιο.
Άρα το κρίσιμο δεν είναι εάν θα ενημερωθεί η Τουρκία. Είναι με ποια ιδιότητα ενημερώνεται, πώς χαρακτηρίζεται η θαλάσσια περιοχή και τι θα συμβεί εάν αντιδράσει.
Οι λέξεις έχουν σημασία.
Η Άγκυρα επικαλείται ήδη το Blue Raman, το υποθαλάσσιο καλώδιο οπτικών ινών, ως προηγούμενο συνεννόησης για έργα σε περιοχές όπου προβάλλει αξιώσεις. Μία πρακτική διευθέτηση επιχειρείται έτσι να μετατραπεί σε υπόδειγμα για την επόμενη.
Γι' αυτό η κόκκινη γραμμή πρέπει να είναι σαφής.
Η ενημέρωση μπορεί να είναι θεμιτή. Η συνεννόηση επίσης. Εκείνο που δεν μπορεί να γίνει αποδεκτό είναι η τουρκική αντίδραση να μετατραπεί σε προϋπόθεση για την πραγματοποίηση των εργασιών. Και εδώ αρχίζει η ελληνική πολιτική ευθύνη.
Εφόσον, όπως αναφέρεται, η Αθήνα γνωρίζει το περιεχόμενο του communiqué και έχει ελέγξει ότι δεν συγκρούεται με θεμελιώδεις εθνικές θέσεις, οφείλει να εξηγήσει ποιες αρχές έχει διασφαλίσει.
Δεν χρειάζεται να δημοσιοποιηθούν επιχειρησιακές λεπτομέρειες, ούτε να υπονομευθεί μία διπλωματική συνεννόηση. Πρέπει όμως να είναι σαφές ότι η ενημέρωση δεν αναγνωρίζει τουρκική δικαιοδοσία, δεν αποτελεί αίτημα άδειας και δεν προσφέρει στην Άγκυρα δικαίωμα βέτο.
Εάν το communiqué δεν μπορεί να δημοσιοποιηθεί τώρα, μπορεί να υπάρξει θεσμική ενημέρωση υπό εμπιστευτικότητα και δημοσιοποίησή του αργότερα.
Η εμπλοκή του γαλλικού κράτους είναι σε θέση να μεταφέρει μέρος του επιχειρησιακού ρίσκου. Δεν μεταφέρει την ελληνική πολιτική ευθύνη. Ο GSI πρέπει να προχωρήσει. Αλλά η επιτυχία δεν θα κριθεί μόνο από το αν το πλοίο θα βγει στη θάλασσα. Θα κριθεί και από τους όρους με τους οποίους θα βγει.
Στα κυριαρχικά δικαιώματα της χώρας δεν αρκεί να μας διαβεβαιώνουν ότι ο λογαριασμός είναι σωστός. Πρέπει να μπορούμε και να τον διαβάσουμε.
Oι απόψεις που διατυπώνονται σε ενυπόγραφο άρθρο γνώμης ανήκουν στον συγγραφέα και δεν αντιπροσωπεύουν αναγκαστικά, μερικώς ή στο σύνολο, απόψεις του Euro2day.gr.