Φίλτατοι, καλή σας ημέρα!
Μέχρι τα 15 δεν θα μπορείς να μπεις στο Facebook, στο Instagram ή στο TikTok. Στα 17, όμως, θα μπορείς να ψηφίσεις. Ακόμη και στα 16, υπό προϋποθέσεις. Θα μπορείς, δηλαδή, να καθορίσεις την πορεία του τόπου.
Δεν πρόκειται για υπερβολή. Δικαίωμα ψήφου έχουν όσοι συμπληρώνουν το 17ο έτος, αλλά για την εφαρμογή της εκλογικής νομοθεσίας ως ημερομηνία γέννησης θεωρείται η 1η Ιανουαρίου για όλους όσοι γεννήθηκαν μέσα στο ίδιο έτος. Έτσι, κάποιος που γίνεται 17 ετών τον Δεκέμβριο μπορεί να ψηφίσει μήνες νωρίτερα, όντας ακόμη 16 ετών.
Την ίδια ώρα, με το νέο πλαίσιο που ανακοίνωσε χθες η κυβέρνηση, η πρόσβαση στα social media απαγορεύεται μέχρι τη συμπλήρωση του 15ου έτους.
Ποιος κοροϊδεύει ποιον με τα social media;
Το ερώτημα δεν αφορά ασφαλώς το δικαίωμα ψήφου των νέων. Αφορά τη δική μας αντίληψη για την επιδραστικότητα των μέσων κοινωνικής δικτύωσης και, κυρίως, των αλγορίθμων που καθορίζουν τι βλέπουμε σε αυτά.
Η ίδια η κυβέρνηση εξηγεί ότι οι αλγόριθμοι συλλέγουν πληροφορίες για τα likes, τις παύσεις στο scrolling και τη διάρκεια παρακολούθησης ενός περιεχομένου, ώστε να δημιουργούν μία εξατομικευμένη ροή πληροφοριών. Μιλά για ένα συναισθηματικά φορτισμένο περιβάλλον και για μείωση της ικανότητας αυτορρύθμισης του χρήστη.
Εάν, λοιπόν, αυτή η επιρροή είναι αρκετά ισχυρή ώστε να δικαιολογεί την απαγόρευση μέχρι τα 15, τι ακριβώς αλλάζει ένα ή δύο χρόνια αργότερα; Ο αλγόριθμος πάντως δεν αλλάζει.
Σε αυτό το σημείο, δε, η συζήτηση παύει να αφορά μόνον τους ανηλίκους.
Στη Βρετανία, η Electoral Commission παρακολούθησε περίπου τρία εκατομμύρια διαδικτυακές αναρτήσεις στο πλαίσιο πιλοτικού προγράμματος για τις εκλογές του Μαΐου 2026. Εντοπίστηκαν 219 πολιτικά deepfakes από 60 λογαριασμούς, με συνολικά 9,43 εκατ. προβολές και 403.000 likes, κοινοποιήσεις ή σχόλια. Δεκαπέντε αναρτήσεις κρίθηκε ότι συνιστούσαν κίνδυνο για την εκλογική ακεραιότητα.
Δεν αποδείχθηκε ότι άλλαξαν το αποτέλεσμα των εκλογών. Το πρόβλημα όμως υπάρχει και δεν περιορίζεται στα deepfakes.
Στις βρετανικές βουλευτικές εκλογές του 2024, το 61% των ερωτηθέντων δήλωσε ότι είχε δει παραπλανητικές ή ανακριβείς πληροφορίες για τις πολιτικές των κομμάτων και το 52% για υποψηφίους. Η ίδια η Electoral Commission προειδοποιεί ότι οι αλγόριθμοι των πλατφορμών μπορούν να ενισχύσουν ταχύτατα παραπλανητικό περιεχόμενο, με κίνδυνο για τη δημοκρατική συμμετοχή.
Εδώ, λοιπόν, βρίσκεται το πραγματικό πρόβλημα. Διότι εάν οι αλγόριθμοι μπορούν να επηρεάζουν την κρίση ενός ανηλίκου, μπορούν, όπως δείχνουν οι παραπάνω έρευνες, να επηρεάζουν και την κρίση ενός ψηφοφόρου.
Προσπαθούμε σήμερα να βάλουμε ένα χαλινάρι στα social media απαγορεύοντας την πρόσβαση στους μικρότερους. Μένει, βέβαια, να αποδειχθεί πόσο αποτελεσματικό θα είναι ένα τέτοιο μέτρο απέναντι σε μία γενιά που γνωρίζει την τεχνολογία συχνά καλύτερα από εκείνους που νομοθετούν.
Ακόμη κι αν πετύχει, όμως, στα 15 η επιδραστικότητα του αλγορίθμου δεν εξαφανίζεται. Ούτε στα 17. Ούτε στα 47 ή στα 77. Τους ενήλικους ψηφοφόρους, όμως, ούτε μπορούμε, ούτε πρέπει να τους «προστατεύσουμε» με απαγορεύσεις.
Εκεί χρειάζονται διαφάνεια, έλεγχος των πλατφορμών, κανόνες για τα deepfakes, τα bots και την πολιτική στόχευση, αλλά και επίγνωση από τον ίδιο τον πολίτη ότι αυτό που εμφανίζεται στην οθόνη του δεν αποτελεί ουδέτερη απεικόνιση της πραγματικότητας. Κάποιος αλγόριθμος έχει επιλέξει τι θα δει, πόσο συχνά θα το δει και τι πιθανότατα δεν θα δει ποτέ.
Το δύσκολο, λοιπόν, δεν είναι να απαγορεύσεις το Facebook σε έναν 14χρονο.
Είναι να προστατεύσεις μία δημοκρατία από την επιδραστικότητα των αλγορίθμων χωρίς να απαγορεύσεις ούτε τα social media, ούτε την ίδια την δημοκρατία.
Oι απόψεις που διατυπώνονται σε ενυπόγραφο άρθρο γνώμης ανήκουν στον συγγραφέα και δεν αντιπροσωπεύουν αναγκαστικά, μερικώς ή στο σύνολο, απόψεις του Euro2day.gr.