ΗΠΑ - Ιράν

ΗΠΑ - Ιράν

Ο πόλεμος του Ντόναλντ Τραμπ με το Ιράν δεν επιβαρύνει μόνο τον αμερικανικό προϋπολογισμό, αλλά διαχέεται πλέον σε μεγάλο μέρος της οικονομίας των ΗΠΑ, με κόστος που οι οικονομολόγοι εκτιμούν ότι φτάνει σε εκατοντάδες δισ. δολάρια χαμένου προϊόντος.
Σύμφωνα με ρεπορτάζ των Financial Times, η άνοδος των καυσίμων, οι υψηλότερες αποδόσεις δανεισμού, οι νέες δυσλειτουργίες στις αλυσίδες εφοδιασμού και οι πιέσεις στα τρόφιμα διαβρώνουν το διαθέσιμο εισόδημα των αμερικανικών νοικοκυριών.
Η κυβέρνηση Τραμπ έχει τοποθετήσει το άμεσο κόστος για τους φορολογουμένους στα 25 δισ. δολάρια. Ωστόσο, οικονομολόγοι που μίλησαν στους FT θεωρούν ότι αυτό είναι μόνο ένα μικρό μέρος του λογαριασμού, αν υπολογιστούν πλήρως οι στρατιωτικές δαπάνες και το αυξημένο κόστος χρηματοδότησης.
Η Linda Bilmes, καθηγήτρια στο Χάρβαρντ και ειδική στο κόστος των αμερικανικών συγκρούσεων, τονίζει ότι οι προϋπολογιστικές επιβαρύνσεις που έχουν ανακοινωθεί είναι μόνο η κορυφή του παγόβουνου.
Η σύγκρουση έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία η δημοτικότητα του Τραμπ κινείται ήδη κοντά σε ιστορικά χαμηλά, εν μέσω κρίσης κόστους ζωής. Ο Justin Wolfers, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Μίσιγκαν, σημειώνει στους Financial Times ότι ο πόλεμος αλλάζει την οικονομία με βαθύ και δαπανηρό τρόπο. Αν ο στόχος είναι φθηνότερη βενζίνη και περισσότερα τρόφιμα στο καλάθι των νοικοκυριών, προσθέτει, αυτή είναι η λάθος κατεύθυνση.

Το άμεσο κόστος του πολέμου

Το Πεντάγωνο αποδίδει μεγάλο μέρος της εκτίμησης των 25 δισ. δολαρίων στην ταχεία κατανάλωση ακριβών πυραύλων και συστημάτων αντιαεροπορικής άμυνας. Η αμερικανική αμυντική δαπάνη είχε ήδη πάρει ανοδική τροχιά πριν από την κρίση, με σχέδια αύξησής της περίπου κατά 50%, στο 1,5 τρισ. δολάρια έως το 2027, χωρίς να περιλαμβάνονται οι επιπτώσεις του πολέμου.

Το Πεντάγωνο σχεδιάζει να ζητήσει συμπληρωματική χρηματοδότηση από το Κογκρέσο, χωρίς να έχει ακόμη οριστικοποιηθεί το ύψος της. Η αμυντική βιομηχανία μπορεί να δει αυξημένες παραγγελίες, αλλά αυτό δεν σημαίνει άμεση παραγωγική ώθηση. Ο Carlton Haelig, του Center for a New American Security, επισημαίνει ότι θα χρειαστούν χρόνια για να μετατραπούν οι νέες παραγγελίες σε οπλικά συστήματα στην κλίμακα που προβλέπει ο προϋπολογισμός.

Παράλληλα, οικονομολόγοι σημειώνουν ότι οι ίδιες δαπάνες θα είχαν μεγαλύτερο αναπτυξιακό αποτέλεσμα αν κατευθύνονταν σε εκπαίδευση ή υποδομές, που έχουν ισχυρότερο αποτύπωμα στην παραγωγικότητα και την ευημερία των νοικοκυριών.

Καύσιμα, νοικοκυριά και πετρελαϊκές

Το πιο άμεσο πλήγμα για τους καταναλωτές έρχεται από τα καύσιμα. Το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ, από όπου πριν από τον πόλεμο περνούσε περίπου το ένα πέμπτο της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου, έχει αυξήσει την τιμή της βενζίνης στις ΗΠΑ πάνω από 50%, στα 4,55 δολάρια το γαλόνι.

Το ντίζελ, κρίσιμο για τη βιομηχανία και τις μεταφορές, έχει ανέβει στα 5,66 δολάρια, πολύ κοντά στο ιστορικό υψηλό των 5,82 δολαρίων. Σύμφωνα με το Watson School of Public Affairs του Brown University, οι Αμερικανοί καταναλωτές είχαν ήδη πληρώσει επιπλέον 35 δισ. δολάρια για βενζίνη και ντίζελ από την έναρξη του πολέμου έως την Παρασκευή που επικαλούνται οι FT.

Το ποσό αντιστοιχεί σε περίπου 268 δολάρια ανά νοικοκυριό, δηλαδή περίπου όσο το κόστος των τροφίμων μιας εβδομάδας. Η επιβάρυνση, όμως, δεν κατανέμεται ισότιμα. Ερευνα της Fed της Νέας Υόρκης δείχνει ότι τα νοικοκυριά στο ανώτερο τρίτο της εισοδηματικής κλίμακας έχουν περιορίσει ελάχιστα τη χρήση βενζίνης. Αντίθετα, τα νοικοκυριά στο χαμηλότερο τρίτο καταναλώνουν πλέον 7% λιγότερη βενζίνη, καταφεύγοντας σε συνεπιβατισμό ή δημόσιες συγκοινωνίες για να απορροφήσουν το πλήγμα.

Υπάρχουν και κερδισμένοι. Οι αμερικανικές πετρελαϊκές εταιρείες επωφελούνται από τις υψηλότερες τιμές, ενώ οι εξαγωγές έχουν φτάσει σε επίπεδα-ρεκόρ. Οι Financial Times αναφέρουν ότι οι εξαγωγείς είχαν έσοδα 214 δισ. δολαρίων τον Μάρτιο. Ο Joseph Gagnon, του Peterson Institute for International Economics, σημειώνει ότι οι ωφελημένοι είναι κυρίως οι ιδιοκτήτες κοιτασμάτων πετρελαίου και φυσικού αερίου, όχι τα χαμηλότερα εισοδήματα.

Σημαντική είναι και η πίεση στις αερομεταφορές. Τα αεροπορικά καύσιμα έχουν αυξηθεί πάνω από 70%, ανεβάζοντας το κόστος των εισιτηρίων και επιβαρύνοντας έναν κλάδο ήδη ευάλωτο. Κατά τους FT, ο πόλεμος επιτάχυνε και την κατάρρευση της χαμηλού κόστους Spirit Airlines.

Το μπλόκο στις μειώσεις επιτοκίων

Το δεύτερο μεγάλο κανάλι μετάδοσης είναι τα επιτόκια. Πριν ξεσπάσει η σύγκρουση, οι αγορές περίμεναν δύο μειώσεις επιτοκίων από τη Fed μέσα στο έτος, κατά 25 μονάδες βάσης η καθεμία. Πλέον, αυτή η στήριξη δείχνει να έχει απομακρυνθεί, καθώς οι υψηλότερες τιμές καυσίμων έχουν ανεβάσει τον πληθωρισμό στο 3,5%, αρκετά πάνω από τον στόχο του 2%.

Ο Wolfers εκτιμά ότι μόνο η αδυναμία της Fed να μειώσει τα επιτόκια κατά μισή ποσοστιαία μονάδα συνεπάγεται απώλειες περίπου 200 δισ. δολαρίων στο προϊόν. Το υψηλότερο κόστος χρήματος πλήττει και την αγορά κατοικίας: το μέσο επιτόκιο για στεγαστικό δάνειο 30 ετών έχει ανέβει στο 6,37%, από 5,98% πριν από την έναρξη της σύγκρουσης.

Η Bilmes προειδοποιεί ότι ο τελικός λογαριασμός μπορεί να αποδειχθεί αποσταθεροποιητικός για τους φορολογουμένους, καθώς το κόστος εξυπηρέτησης του αμερικανικού χρέους είναι ήδη πολύ υψηλότερο σε σχέση με την περίοδο του πολέμου στο Ιράκ. Το 2003 οι ΗΠΑ δαπανούσαν περίπου 4% του προϋπολογισμού για τόκους. Σήμερα, το ποσοστό έχει φτάσει στο 15%.

Νέες πιέσεις στις εφοδιαστικές αλυσίδες

Η τρίτη πίεση έρχεται από τις αλυσίδες εφοδιασμού. Ο μηνιαίος δείκτης της Fed της Νέας Υόρκης για τις παγκόσμιες πιέσεις στην εφοδιαστική αλυσίδα βρίσκεται στο υψηλότερο σημείο από την πανδημία. Ελλείψεις σε πρώτες ύλες έχουν αρχίσει να εμφανίζονται, ενώ το κόστος μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων με σύντομη προθεσμία έχει αυξηθεί αισθητά.

Ακόμη και τα υπερατλαντικά ναύλα από τη Βόρεια Ευρώπη προς την ανατολική ακτή των ΗΠΑ έχουν ανέβει 56% από τα τέλη Φεβρουαρίου, σύμφωνα με τη Xeneta. Ο Austan Goolsbee, πρόεδρος της Fed του Σικάγου, σημειώνει ότι πολλές βιομηχανίες εξακολουθούν να στηρίζονται στη λογική της παράδοσης ακριβώς όταν χρειάζεται, χωρίς μεγάλα αποθέματα σε αποθήκες.

Αυτό σημαίνει ότι κάθε άνοδος στο κόστος καυσίμων περνά απευθείας στο κόστος μεταφοράς εξαρτημάτων, υλικών και προμηθειών.

Ο επόμενος κρίκος είναι τα τρόφιμα

Το επόμενο κύμα αναμένεται στα τρόφιμα. Οικονομολόγοι εκτιμούν ότι χρειάζονται περίπου έξι μήνες για να περάσει πλήρως η άνοδος του ντίζελ στις τιμές των τροφίμων. Πιο εκτεθειμένα θεωρούνται τα ευπαθή προϊόντα, όπως φρούτα, λαχανικά, κρέας και θαλασσινά, που απαιτούν ψύξη και γρήγορη διανομή.

Η Bank of America έχει ήδη καταγράψει αύξηση 7,9% στο κόστος που αντιμετωπίζουν οι εταιρείες συσκευασμένων τροφίμων και ποτών τον Μάρτιο. Η πίεση ενισχύεται και από τα λιπάσματα. Η τιμή των αζωτούχων λιπασμάτων, μεγάλο μέρος των οποίων παράγεται στη Μέση Ανατολή, έχει αυξηθεί πάνω από 30% από την έναρξη του πολέμου.

Αυτό μπορεί να οδηγήσει αγρότες σε περιορισμένη χρήση λιπασμάτων, με χαμηλότερες αποδόσεις στις καλλιέργειες και ακριβότερη προσφορά τροφίμων την επόμενη περίοδο.

Οι FT σημειώνουν ότι οι επιπτώσεις στα τρόφιμα δεν αναμένεται να φτάσουν την ένταση που είχε προκαλέσει η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, όταν ο πληθωρισμός στα είδη παντοπωλείου ξεπέρασε το 13% τον Αύγουστο του 2022. Ωστόσο, το νέο σοκ προστίθεται σε μια ήδη επιβαρυμένη αλυσίδα, μετά την πανδημία, τον πόλεμο Ρωσίας-Ουκρανίας, τους δασμούς και τις επιπτώσεις της μεταναστευτικής πολιτικής στην προσφορά εργασίας.

Οι τιμές των τροφίμων έχουν ήδη αυξηθεί περίπου 30% την τελευταία εξαετία, ενώ οι Financial Times μεταφέρουν την εκτίμηση ότι το αγροδιατροφικό σύστημα βρίσκεται μπροστά σε ακόμη ένα σοβαρό σοκ, σε μια συγκυρία όπου οι πιέσεις συσσωρεύονται.

Στο κόκκινο οι ευρωαγορές, νέο άλμα για το πετρέλαιο

O DAX υποχωρεί 0,8%, ο FTSE 100 χάνει 0,7%, ο CAC κινείται αρνητικά κατά 1,1%. Ανοδος 4,7% για το πετρέλαιο. Οι επενδυτές παρακολουθούν τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή και τα νέα οικονομικά στοιχεία.06 Μαρ 2026 - 10:15

ΥΠΕΞ Ν. Κορέας: Συζήτηση με ΗΠΑ για μεταφορά Patriot στη Μέση Ανατολή

Μια τέτοια εξέλιξη θα ήταν συμβατή με αναφορές που θέλουν τα αποθέματα των πυραυλικών συστημάτων των ΗΠΑ να λιγοστεύουν στην περιοχή. Τα στοιχεία αυτά ωστόσο έχει διαψεύσει νωρίτερα ο Αμερικανός ΥΠΑΜ.06 Μαρ 2026 - 09:57

Ισραήλ: «Ευρείας κλίμακας» αεροπορικά χτυπήματα στην Τεχεράνη

Ο ισραηλινός στρατός στοχοποιεί «υποδομές του ιρανικού τρομοκρατικού καθεστώτος, στο πλαίσιο νέας φάσης του πολέμου» εναντίον του Ιράν. Οι συγκρούσεις επεκτείνονται σε Λίβανο και άλλες χώρες της Μέσης Ανατολής.06 Μαρ 2026 - 08:43

Τραμπ: Χάσιμο χρόνου μια χερσαία επιχείρηση των ΗΠΑ στο Ιράν

Η ανάπτυξη χερσαίων στρατευμάτων των ΗΠΑ στο Ιράν θα ήταν «χάσιμο χρόνου», δήλωσε ο Ντόναλντ Τραμπ, απορρίπτοντας το ενδεχόμενο τέτοιας επιχείρησης. Η Τεχεράνη δηλώνει έτοιμη για κάθε σενάριο.06 Μαρ 2026 - 08:30

Από το ασφαλές καταφύγιο στη σύσφιξη ρευστότητας ένα τσιγάρο δρόμος

Οι πόλεμοι είναι ακριβό σπορ. Ο τωρινός στη Μέση Ανατολή εκτιμάται ότι κοστίζει 1 δισ. δολάρια την ημέρα στις ΗΠΑ, χωρίς να υπολογίζονται οι δευτερογενείς επιπτώσεις από τις τιμές της ενέργειας. Αν ο πληθωρισμός είναι το πρώτο πράγμα στο οποίο εστιάζουν οι αγορές, η δημοσιονομική κυριαρχία θα είναι το δεύτερο.06 Μαρ 2026 - 07:28

To status του Περσικού Κόλπου δέχεται... μπαράζ πυραύλων

Οι επιθέσεις του Ιράν αμαυρώνουν την πολυδιαφημισμένη εικόνα της περιοχής ως «ασφαλούς καταφυγίου». Εξελίσσεται το εφιαλτικό σενάριο που φοβούνταν οι ηγέτες του Περσικού. 06 Μαρ 2026 - 07:27

ΥΠΕΞ Ιράν: Δεν ζητάμε ούτε εκεχειρία ούτε διαπραγματεύσεις

«Συνομιλούσαμε ήδη δύο φορές και κάθε φορά μας επιτέθηκαν εν μέσω διαπραγματεύσεων», είπε ο Αραγτσί, επισημαίνοντας την αμερικανική αναξιοπιστία. Το Ιράν δεν προτίθεται επί του παρόντος να κλείσει τα Στενά του Ορμούζ, διαβεβαιώνει.05 Μαρ 2026 - 20:36

Πυρκαγιά σε διυλιστήριο στο Μπαχρέιν μετά από ιρανική επίθεση

Πετρελαϊκή εγκατάσταση της κρατικής Bapco Energies στην περιοχή του Μααμίρ έγινε στόχος, ανακοίνωσε το Μπαχρέιν. Σειρά ισχυρών εκρήξεων στο Άμπου Ντάμπι. Σειρήνες στο Ντουμπάι. 05 Μαρ 2026 - 20:17

Ο Τραμπ στηρίζει ανοιχτά επίθεση Κούρδων κατά του ιρανικού καθεστώτος

Νομίζω ότι είναι υπέροχο που θέλουν να το κάνουν, δήλωσε ο Αμερικανός πρόεδρος για το ενδεχόμενο κουρδικής εξέγερσης στο Ιράν. 05 Μαρ 2026 - 20:00

Περιορισμό των εξουσιών Τραμπ στον πόλεμο με το Ιράν ζητούν Αμερικανοί βουλευτές

Η Βουλή των Αντιπροσώπων ψηφίζει επί σχεδίου που κατέθεσαν ο Ρεπουμπλικανός Τόμας Μάσι και ο Δημοκρατικός Ρο Κάνα το οποίο θα υποχρέωνε τον Αμερικανό πρόεδρο να πάρει την άδεια του Κογκρέσου προτού συνεχίσει τον πόλεμο εναντίον της Τεχεράνης.05 Μαρ 2026 - 18:55