ΗΠΑ - Ιράν

ΗΠΑ - Ιράν

Ο πόλεμος του Ντόναλντ Τραμπ με το Ιράν δεν επιβαρύνει μόνο τον αμερικανικό προϋπολογισμό, αλλά διαχέεται πλέον σε μεγάλο μέρος της οικονομίας των ΗΠΑ, με κόστος που οι οικονομολόγοι εκτιμούν ότι φτάνει σε εκατοντάδες δισ. δολάρια χαμένου προϊόντος.
Σύμφωνα με ρεπορτάζ των Financial Times, η άνοδος των καυσίμων, οι υψηλότερες αποδόσεις δανεισμού, οι νέες δυσλειτουργίες στις αλυσίδες εφοδιασμού και οι πιέσεις στα τρόφιμα διαβρώνουν το διαθέσιμο εισόδημα των αμερικανικών νοικοκυριών.
Η κυβέρνηση Τραμπ έχει τοποθετήσει το άμεσο κόστος για τους φορολογουμένους στα 25 δισ. δολάρια. Ωστόσο, οικονομολόγοι που μίλησαν στους FT θεωρούν ότι αυτό είναι μόνο ένα μικρό μέρος του λογαριασμού, αν υπολογιστούν πλήρως οι στρατιωτικές δαπάνες και το αυξημένο κόστος χρηματοδότησης.
Η Linda Bilmes, καθηγήτρια στο Χάρβαρντ και ειδική στο κόστος των αμερικανικών συγκρούσεων, τονίζει ότι οι προϋπολογιστικές επιβαρύνσεις που έχουν ανακοινωθεί είναι μόνο η κορυφή του παγόβουνου.
Η σύγκρουση έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία η δημοτικότητα του Τραμπ κινείται ήδη κοντά σε ιστορικά χαμηλά, εν μέσω κρίσης κόστους ζωής. Ο Justin Wolfers, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Μίσιγκαν, σημειώνει στους Financial Times ότι ο πόλεμος αλλάζει την οικονομία με βαθύ και δαπανηρό τρόπο. Αν ο στόχος είναι φθηνότερη βενζίνη και περισσότερα τρόφιμα στο καλάθι των νοικοκυριών, προσθέτει, αυτή είναι η λάθος κατεύθυνση.

Το άμεσο κόστος του πολέμου

Το Πεντάγωνο αποδίδει μεγάλο μέρος της εκτίμησης των 25 δισ. δολαρίων στην ταχεία κατανάλωση ακριβών πυραύλων και συστημάτων αντιαεροπορικής άμυνας. Η αμερικανική αμυντική δαπάνη είχε ήδη πάρει ανοδική τροχιά πριν από την κρίση, με σχέδια αύξησής της περίπου κατά 50%, στο 1,5 τρισ. δολάρια έως το 2027, χωρίς να περιλαμβάνονται οι επιπτώσεις του πολέμου.

Το Πεντάγωνο σχεδιάζει να ζητήσει συμπληρωματική χρηματοδότηση από το Κογκρέσο, χωρίς να έχει ακόμη οριστικοποιηθεί το ύψος της. Η αμυντική βιομηχανία μπορεί να δει αυξημένες παραγγελίες, αλλά αυτό δεν σημαίνει άμεση παραγωγική ώθηση. Ο Carlton Haelig, του Center for a New American Security, επισημαίνει ότι θα χρειαστούν χρόνια για να μετατραπούν οι νέες παραγγελίες σε οπλικά συστήματα στην κλίμακα που προβλέπει ο προϋπολογισμός.

Παράλληλα, οικονομολόγοι σημειώνουν ότι οι ίδιες δαπάνες θα είχαν μεγαλύτερο αναπτυξιακό αποτέλεσμα αν κατευθύνονταν σε εκπαίδευση ή υποδομές, που έχουν ισχυρότερο αποτύπωμα στην παραγωγικότητα και την ευημερία των νοικοκυριών.

Καύσιμα, νοικοκυριά και πετρελαϊκές

Το πιο άμεσο πλήγμα για τους καταναλωτές έρχεται από τα καύσιμα. Το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ, από όπου πριν από τον πόλεμο περνούσε περίπου το ένα πέμπτο της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου, έχει αυξήσει την τιμή της βενζίνης στις ΗΠΑ πάνω από 50%, στα 4,55 δολάρια το γαλόνι.

Το ντίζελ, κρίσιμο για τη βιομηχανία και τις μεταφορές, έχει ανέβει στα 5,66 δολάρια, πολύ κοντά στο ιστορικό υψηλό των 5,82 δολαρίων. Σύμφωνα με το Watson School of Public Affairs του Brown University, οι Αμερικανοί καταναλωτές είχαν ήδη πληρώσει επιπλέον 35 δισ. δολάρια για βενζίνη και ντίζελ από την έναρξη του πολέμου έως την Παρασκευή που επικαλούνται οι FT.

Το ποσό αντιστοιχεί σε περίπου 268 δολάρια ανά νοικοκυριό, δηλαδή περίπου όσο το κόστος των τροφίμων μιας εβδομάδας. Η επιβάρυνση, όμως, δεν κατανέμεται ισότιμα. Ερευνα της Fed της Νέας Υόρκης δείχνει ότι τα νοικοκυριά στο ανώτερο τρίτο της εισοδηματικής κλίμακας έχουν περιορίσει ελάχιστα τη χρήση βενζίνης. Αντίθετα, τα νοικοκυριά στο χαμηλότερο τρίτο καταναλώνουν πλέον 7% λιγότερη βενζίνη, καταφεύγοντας σε συνεπιβατισμό ή δημόσιες συγκοινωνίες για να απορροφήσουν το πλήγμα.

Υπάρχουν και κερδισμένοι. Οι αμερικανικές πετρελαϊκές εταιρείες επωφελούνται από τις υψηλότερες τιμές, ενώ οι εξαγωγές έχουν φτάσει σε επίπεδα-ρεκόρ. Οι Financial Times αναφέρουν ότι οι εξαγωγείς είχαν έσοδα 214 δισ. δολαρίων τον Μάρτιο. Ο Joseph Gagnon, του Peterson Institute for International Economics, σημειώνει ότι οι ωφελημένοι είναι κυρίως οι ιδιοκτήτες κοιτασμάτων πετρελαίου και φυσικού αερίου, όχι τα χαμηλότερα εισοδήματα.

Σημαντική είναι και η πίεση στις αερομεταφορές. Τα αεροπορικά καύσιμα έχουν αυξηθεί πάνω από 70%, ανεβάζοντας το κόστος των εισιτηρίων και επιβαρύνοντας έναν κλάδο ήδη ευάλωτο. Κατά τους FT, ο πόλεμος επιτάχυνε και την κατάρρευση της χαμηλού κόστους Spirit Airlines.

Το μπλόκο στις μειώσεις επιτοκίων

Το δεύτερο μεγάλο κανάλι μετάδοσης είναι τα επιτόκια. Πριν ξεσπάσει η σύγκρουση, οι αγορές περίμεναν δύο μειώσεις επιτοκίων από τη Fed μέσα στο έτος, κατά 25 μονάδες βάσης η καθεμία. Πλέον, αυτή η στήριξη δείχνει να έχει απομακρυνθεί, καθώς οι υψηλότερες τιμές καυσίμων έχουν ανεβάσει τον πληθωρισμό στο 3,5%, αρκετά πάνω από τον στόχο του 2%.

Ο Wolfers εκτιμά ότι μόνο η αδυναμία της Fed να μειώσει τα επιτόκια κατά μισή ποσοστιαία μονάδα συνεπάγεται απώλειες περίπου 200 δισ. δολαρίων στο προϊόν. Το υψηλότερο κόστος χρήματος πλήττει και την αγορά κατοικίας: το μέσο επιτόκιο για στεγαστικό δάνειο 30 ετών έχει ανέβει στο 6,37%, από 5,98% πριν από την έναρξη της σύγκρουσης.

Η Bilmes προειδοποιεί ότι ο τελικός λογαριασμός μπορεί να αποδειχθεί αποσταθεροποιητικός για τους φορολογουμένους, καθώς το κόστος εξυπηρέτησης του αμερικανικού χρέους είναι ήδη πολύ υψηλότερο σε σχέση με την περίοδο του πολέμου στο Ιράκ. Το 2003 οι ΗΠΑ δαπανούσαν περίπου 4% του προϋπολογισμού για τόκους. Σήμερα, το ποσοστό έχει φτάσει στο 15%.

Νέες πιέσεις στις εφοδιαστικές αλυσίδες

Η τρίτη πίεση έρχεται από τις αλυσίδες εφοδιασμού. Ο μηνιαίος δείκτης της Fed της Νέας Υόρκης για τις παγκόσμιες πιέσεις στην εφοδιαστική αλυσίδα βρίσκεται στο υψηλότερο σημείο από την πανδημία. Ελλείψεις σε πρώτες ύλες έχουν αρχίσει να εμφανίζονται, ενώ το κόστος μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων με σύντομη προθεσμία έχει αυξηθεί αισθητά.

Ακόμη και τα υπερατλαντικά ναύλα από τη Βόρεια Ευρώπη προς την ανατολική ακτή των ΗΠΑ έχουν ανέβει 56% από τα τέλη Φεβρουαρίου, σύμφωνα με τη Xeneta. Ο Austan Goolsbee, πρόεδρος της Fed του Σικάγου, σημειώνει ότι πολλές βιομηχανίες εξακολουθούν να στηρίζονται στη λογική της παράδοσης ακριβώς όταν χρειάζεται, χωρίς μεγάλα αποθέματα σε αποθήκες.

Αυτό σημαίνει ότι κάθε άνοδος στο κόστος καυσίμων περνά απευθείας στο κόστος μεταφοράς εξαρτημάτων, υλικών και προμηθειών.

Ο επόμενος κρίκος είναι τα τρόφιμα

Το επόμενο κύμα αναμένεται στα τρόφιμα. Οικονομολόγοι εκτιμούν ότι χρειάζονται περίπου έξι μήνες για να περάσει πλήρως η άνοδος του ντίζελ στις τιμές των τροφίμων. Πιο εκτεθειμένα θεωρούνται τα ευπαθή προϊόντα, όπως φρούτα, λαχανικά, κρέας και θαλασσινά, που απαιτούν ψύξη και γρήγορη διανομή.

Η Bank of America έχει ήδη καταγράψει αύξηση 7,9% στο κόστος που αντιμετωπίζουν οι εταιρείες συσκευασμένων τροφίμων και ποτών τον Μάρτιο. Η πίεση ενισχύεται και από τα λιπάσματα. Η τιμή των αζωτούχων λιπασμάτων, μεγάλο μέρος των οποίων παράγεται στη Μέση Ανατολή, έχει αυξηθεί πάνω από 30% από την έναρξη του πολέμου.

Αυτό μπορεί να οδηγήσει αγρότες σε περιορισμένη χρήση λιπασμάτων, με χαμηλότερες αποδόσεις στις καλλιέργειες και ακριβότερη προσφορά τροφίμων την επόμενη περίοδο.

Οι FT σημειώνουν ότι οι επιπτώσεις στα τρόφιμα δεν αναμένεται να φτάσουν την ένταση που είχε προκαλέσει η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, όταν ο πληθωρισμός στα είδη παντοπωλείου ξεπέρασε το 13% τον Αύγουστο του 2022. Ωστόσο, το νέο σοκ προστίθεται σε μια ήδη επιβαρυμένη αλυσίδα, μετά την πανδημία, τον πόλεμο Ρωσίας-Ουκρανίας, τους δασμούς και τις επιπτώσεις της μεταναστευτικής πολιτικής στην προσφορά εργασίας.

Οι τιμές των τροφίμων έχουν ήδη αυξηθεί περίπου 30% την τελευταία εξαετία, ενώ οι Financial Times μεταφέρουν την εκτίμηση ότι το αγροδιατροφικό σύστημα βρίσκεται μπροστά σε ακόμη ένα σοβαρό σοκ, σε μια συγκυρία όπου οι πιέσεις συσσωρεύονται.

Το Ιράν μελετά την απάντηση των ΗΠΑ στο σχέδιο 14 σημείων

Το σχέδιό συνδέεται αποκλειστικά με τον τερματισμό του πολέμου και δεν διεξάγονται πυρηνικές διαπραγματεύσεις, δήλωσε ο εκπρόσωπος του ιρανικού ΥΠΕΞ. Απειλές από τους Φρουρούς της Επανάστασης. Ανοιχτό το ενδεχόμενο νέων πληγμάτων αφήνει ο Τραμπ.03 Μαϊ 2026 - 20:26

Μπέσεντ: Προκαλούμε «ασφυξία» στην ιρανική οικονομία

Ο Αμερικανός υπουργός τόνισε η Ουάσινγκτον «έχει αυξήσει την πίεση σε οποιονδήποτε στέλνει χρήματα στο Ιράν για να υποστηρίξει» τους Φρουρούς της Επανάσταση, που είναι μια «διεφθαρμένη οργάνωση».03 Μαϊ 2026 - 19:32

Τι περιλαμβάνει η πρόταση 14 σημείων του Ιράν

Η νέα πρόταση προβλέπει μεταξύ άλλων άρση κυρώσεων, εγγυήσεις κατά μελλοντικών επιθέσεων και «έναν νέο μηχανισμό για τα Στενά του Ορμούζ»03 Μαϊ 2026 - 18:48

Το Ιράν απειλεί ότι το Ορμούζ θα γίνει «τάφος» Αμερικανών «πειρατών»

Το περιθώριο ελιγμών των ΗΠΑ σε ό,τι αφορά τη λήψη απόφασης είναι περιορισμένο, προειδοποίησαν οι Φρουροί της Επανάστασης. Ανοιχτό το ενδεχόμενο νέων πληγμάτων αφήνει ο Τραμπ, επιφυλάξεις για την πρόταση της Τεχεράνης.03 Μαϊ 2026 - 16:28

Ιράν: Μια «αδύνατη» επιχείρηση ή μια «κακή συμφωνία» θα κληθεί να επιλέξει ο Τραμπ

Την «αλλαγή τόνου» προς την Ουάσιγκτον από την Κίνα, τη Ρωσία και την Ευρώπη, υπογράμμισαν επίσης οι Φρουροί της Επανάστασης, κάνοντας επίσης μνεία στο «τελεσίγραφο» του Ιράν για τον αμερικανικό ναυτικό αποκλεισμό. 03 Μαϊ 2026 - 14:27

Axios: Προθεσμία ενός μήνα από το Ιράν στις συζητήσεις για Ορμούζ και αποκλεισμό

Εφόσον Ιράν και ΗΠΑ καταλήξουν σε συμφωνία για τα ζητήματα αυτά, η Τεχεράνη προτείνει έναν ακόμη μήνα διαπραγματεύσεων με θέμα το πυρηνικό της πρόγραμμα. 03 Μαϊ 2026 - 14:07

Σε επιφυλακή το Ισραήλ για πιθανή επίθεση των ΗΠΑ στο Ιράν

Την ίδια στιγμή, ο ισραηλινός στρατός συνεχίζει τα πλήγματα στον Λίβανο εκδίδοντας μάλιστα εντολές εκκένωσης για αρκετές περιοχές του νότου.03 Μαϊ 2026 - 13:51

«Εσπασε» τον αμερικανικό αποκλεισμό ιρανικό τάνκερ

Περισσότερα από 1,9 εκατομμύρια βαρέλια αργού πετρελαίου αξίας 220 εκατομμυρίων δολαρίων μεταφέρει το δεξαμενόπλοιο, το οποίο έφτασε στην περιοχή Ασίας-Ειρηνικού.03 Μαϊ 2026 - 08:20

Επιφυλάξεις Τραμπ για την πρόταση του Ιράν, νέες απειλές

Ανοιχτό το ενδεχόμενο νέων πληγμάτων αφήνει ο Αμερικανός πρόεδρος. Υποστηρίζει ότι η Τεχεράνη δεν έχει ακόμα πληρώσει επαρκές τίμημα για όσα έκανε στην ανθρωπότητα. Η κρίση στο Ορμούζ συνεχίζει να πιέζει τις αγορές ενέργειας.03 Μαϊ 2026 - 08:19

Τεχεράνη: Η μπάλα είναι στο γήπεδο των ΗΠΑ

Οι ΗΠΑ πρέπει να επιλέξουν μεταξύ της διπλωματικής οδού ή της συνέχισης μιας συγκρουσιακής προσέγγισης, δήλωσε ο Ιρανός υφυπουργός Εξωτερικών. Τόνισε ότι το Ιράν είναι έτοιμο και για τις δύο επιλογές. 02 Μαϊ 2026 - 20:48

Ιρανική πηγή: «Πιθανό» να ξαναρχίσουν οι εχθροπραξίες με τις ΗΠΑ

Ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε χθες ότι «δεν είναι ικανοποιημένος» από την πρόταση του Ιράν, αν και διστάζει να διατάξει νέο χτύπημα στη χώρα.02 Μαϊ 2026 - 11:57

Διστάζει ο Τραμπ να διατάξει νέο χτύπημα στο Ιράν

Η Τεχεράνη υπέβαλε χθες νέα πρόταση στην Ουάσιγκτον, στην οποία προσφέρεται να συζητήσει τους όρους της για το άνοιγμα των στενών του Ορμούζ, απαιτώντας από τις ΗΠΑ να σταματήσουν τις επιθέσεις και να χαλαρώσουν τον ναυτικό αποκλεισμό ιρανικών λιμένων.02 Μαϊ 2026 - 10:08