Πώς προετοιμάζεται το ΝΑΤΟ για πόλεμο στην Αρκτική

Ο Τόρε Σάντβικ, δείχνει την Χερσόνησο Κόλα της Ρωσίας, που φιλοξενεί ένα από τα μεγαλύτερα πυρηνικά οπλοστάσια του κόσμου, και βρίσκεται εντός του Αρκτικού Κύκλου ακριβώς απέναντι από τα σύνορα με τη βόρεια Νορβηγία.

Η συντομότερη πτήση που θα χρειαστεί να κάνει ένας πύραυλος που θα εκτοξευθεί από την Κόλα προς μεγάλες αμερικανικές πόλεις και στις δυο ακτές, είναι πάνω από την Αρκτική, κοντά στον Βόρειο Πόλο και στη Γροιλανδία, προσθέτει.

«Ένας διηπειρωτικός βαλλιστικός πύραυλος κατεβαίνει με ταχύτητα 7 χλμ το δευτερόλεπτο, χρειάζεται 18 λεπτά από την ώρα που θα εκτοξευθεί μέχρι να φτάσει σε μια μεγάλη αμερικανική πόλη» λέει.

«Πρόκειται για εθνική άμυνα», προσθέτει. «Γι’ αυτό το βάζουμε στο τραπέζι για τον πρόεδρο Τραμπ και όταν συναντιόμαστε με συμμάχους. Πρόκειται για εθνική άμυνα [για τις ΗΠΑ], για το Λονδίνο, για το Παρίσι, για το Βερολίνο, για όλη τη συμμαχία».

Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ έχει φέρει επιθετικά, και ορισμένες φορές άβολα, στο επίκεντρο τη Γροιλανδία τον τελευταίο χρόνο, καθώς επιδιώκει δυναμικά να αποκτήσει το δανέζικο νησί της Αρκτικής.

Αλλά με τη συμφωνία προ ημερών επί ενός «πλαισίου» για το μεγαλύτερο νησί του κόσμου με τον γενικό γραμματέα του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, ο Τραμπ έχει στρέψει την προσοχή της συμμαχίας προς την ασφάλεια της Αρκτικής –ένα θέμα για το οποίο οι σκανδιναβικές χώρες πιέζουν εδώ και δεκαετίες.

«Το ΝΑΤΟ πρέπει να αυξήσει την εμπλοκή του στην Αρκτική» δήλωσε η πρωθυπουργός της Δανίας, Μέτε Φρέντρικσεν. «Η άμυνα και η ασφάλεια στην Αρκτική είναι ζήτημα ολόκληρης της συμμαχίας».

Για τις πέντε σκανδιναβικές χώρες –όλα κράτη της Αρκτικής- αυτό αντιπροσωπεύει μια ευκαιρία να επιστρέψει η γεωπολιτική συζήτηση εκεί που θέλουν: στην απειλή που έρχεται από τη Ρωσία.

Σχεδόν όλα τα κράτη της Αρκτικής, συμπεριλαμβανομένης της Ρωσίας, μείωσαν τη στρατιωτική τους παρουσία μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου, κλείνοντας βάσεις. Οι ΗΠΑ έκλεισαν αρκετές βάσεις στη Γροιλανδία και στην Ισλανδία.

Αλλά η Ρωσία άρχισε τη στρατιωτική και οικονομική αναζωογόνηση της Αρκτικής πολύ νωρίτερα από τις δυτικές δυνάμεις, αρχίζοντας με τον πρόεδρο Βλαντίμιρ Πούτιν τη δεκαετία του 2000.

Η Ρωσία ελέγχει σχεδόν το ήμισυ του εδάφους και των υδάτων της Αρκτικής, κάτι που της δίνει μακράν το μεγαλύτερο αποτύπωμα μεταξύ των οκτώ χωρών με παρουσία στην περιοχή, στις οποίες περιλαμβάνονται οι ΗΠΑ και ο Καναδάς, καθώς και οι πέντε σκανδιναβικές χώρες.

Σήμερα η Μόσχα έχει περισσότερες από 40 στρατιωτικές εγκαταστάσεις στις ακτές της Αρκτικής, συμπεριλαμβανομένων στρατιωτικών βάσεων, αεροδρομίων, σταθμών ραντάρ και λιμανιών.

Η Αρκτική παίζει κρίσιμο ρόλο στο πυρηνικό δόγμα της Μόσχας. Είναι η βάση του Βόρειου Στόλου της Ρωσίας, στο Σεβερομόρσκι της Χερσονήσου Κόλα, που λειτουργεί τα έξι από τα δώδεκα πυρηνικά οπλισμένα υποβρύχια της χώρας, σύμφωνα με το Διεθνές Ινστιτούτο Στρατηγικών Μελετών.

«Ο Βόρειος Στόλος, και ιδιαίτερα τα υποβρύχιά του, είναι ο πυλώνας της στρατηγικής αποτροπής της Ρωσίας. Λόγω της σημασίας του, ο στόλος εξακολουθεί να εκσυγχρονίζεται» ανέφερε ο Οντρέι Ντίτριχ, ανώτερος αναλυτής για θέματα Ρωσίας στο Ινστιτούτο Μελετών για την Ασφάλεια της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Η Ρωσία διατηρεί επίσης υψηλό επίπεδο ετοιμότητας στο σημείο πυρηνικών δοκιμών της στο Νοβάγια Ζελμία, ένα αρχιπέλαγος της Αρκτικής όπου τον περασμένο Οκτώβριο δοκίμασε τον πυρηνοκίνητο πύραυλο κρουζ Burevestnik.

Προωθεί επίσης τη χρήση της Βόρειας Θαλάσσιας Διαδρομής, που περνάει πάνω από τη κορυφή της Ρωσίας και προσφέρει την προοπτική για πολύ συντομότερους χρόνους μεταφορών μεταξύ Κίνας και Ευρώπης, αν και τα στοιχεία από την κίνηση είναι χαμηλότερα των στόχων.

Οι σκανδιναβικές χώρες που γειτονεύουν με τη Ρωσία παρακολουθούν αυτή την εξέλιξη με αυξανόμενη ανησυχία, απευθύνοντας έκκληση στο ΝΑΤΟ να εμπλακεί περισσότερο, με σχετικά μικρή επιτυχία, εν μέρει λόγω της αντίθεσης από χώρες όπως οι ΗΠΑ.

«Γνωρίζουμε πως οι Ρώσοι έχουν περισσότερη δραστηριότητα στα βόρεια. Η κατάσταση της ασφάλειας είναι επίσης πως όταν λιώνουν οι πολικοί πάγοι, η Κίνα ανεβαίνει ως ηγεμόνας της περιοχής αλλά με παγκόσμια συμφέροντα. Έχουν αυτό-ανακηρυχθεί κράτος κοντά στην Αρκτική» λέει ο Σάντβικ.

Ένας ανώτερος αξιωματούχος από άλλη σκανδιναβική χώρα πρόσθεσε: «η συγκέντρωση στρατιωτικών πόρων στη γειτονιά μας είναι μάλλον τεράστια».

Ο ανώτατος στρατιωτικός αξιωματούχος του ΝΑΤΟ, ο ναύαρχος Τζουζέπε Κάβο Ντραγκόνε, δήλωσε στους FT τον Οκτώβριο ότι η Αρκτική παρουσιάζει «μεγάλο ενδιαφέρον» για τη στρατιωτική συμμαχία, η οποία έχει δεσμευθεί να τη διατηρήσει ανοιχτή για την ελεύθερη ναυσιπλοΐα και για αναδυόμενες επιχειρηματικές δραστηριότητες, όπως η εξόρυξη και η εκμετάλλευση πετρελαίου και φυσικού αερίου.

Αρκετά μέλη του ΝΑΤΟ έχουν εντείνει την εκπαίδευση σε συνθήκες Αρκτικής στη Νορβηγία, τη Φινλανδία και τη Γροιλανδία, συμπεριλαμβανομένων των ΗΠΑ, του Ηνωμένου Βασιλείου και της Γαλλίας. Τον Μάρτιο, περίπου 25.000 στρατιώτες από όλη τη συμμαχία –συμπεριλαμβανομένων 4.000 από τις ΗΠΑ- θα συμμετέχουν στην άσκηση Cold Response στη βόρεια Νορβηγία, που στόχο έχει την άσκηση σε πόλεμο από αέρος, δια θαλάσσης αλλά και χερσαίο υπό σκληρές χειμερινές συνθήκες.

Πέραν των προσπαθειών τους να επικεντρωθεί και πάλι η προσοχή των ΗΠΑ στην απειλή από τη Ρωσία, οι σκανδιναβικές χώρες ελπίζουν επίσης πως η ανανεωμένη προσοχή στην ασφάλεια της Αρκτικής θα τους επιτρέψει να επιδείξουν τη χρησιμότητά τους στην Ουάσινγκτον.

Υπάρχουν δυο κρίσιμης σημασίας τομείς στη θάλασσα που το ΝΑΤΟ και η Ρωσία θα κονταροχτυπηθούν για να έχουν τον έλεγχο σε οποιαδήποτε σύρραξη στην Αρκτική. Το πιο γνωστό κενό GIUK μεταξύ Γροιλανδίας, Ισλανδίας και Ηνωμένου Βασιλείου, και το λεγόμενο Κενό της Αρκούδας μεταξύ του νορβηγικού αρχιπελάγους του Σβάλμπαρντ και της ηπειρωτικής του χώρας, που καταλήγει κοντά στην Χερσόνησο Κόλα.

Ο Σάντβικ είπε πως η Νορβηγία χρησιμοποιεί αναγνωριστικά αεροσκάφη P8 καθώς και δορυφόρους, drone μεγάλου βεληνεκούς, υποβρύχια και φρεγάτες για να παρακολουθεί το Κενό της Αρκούδας και άλλες περιοχές. «Αυτός είναι ο τρόπος που το ΝΑΤΟ σκέφτεται την άμυνα αυτής της περιοχής σε μια περίοδο καυτής κρίσης. Αλλά, κυρίως, το κάνουμε αυτό για να αποφύγουμε την κλιμάκωση και να αποτρέψουμε τη Ρωσία» πρόσθεσε.

Ανώτατος Σκανδιναβός αξιωματούχος πρόσθεσε πως οι ΗΠΑ βασίζονται στις πληροφορίες αυτές: «είναι οπωσδήποτε δρόμος διπλής κατεύθυνσης. Έχουμε καλή επίγνωση της κατάστασης για το τι κάνει η Ρωσία στη δική της πλευρά των συνόρων. Οι ΗΠΑ μπορούν επίσης να χρησιμοποιήσουν τον εναέριο χώρο μας για να παρακολουθήσουν τη Ρωσία».

Μεγάλο μέρος του ενδιαφέροντος για την Αρκτική έχει να κάνει με την παρακολούθηση του τι θα μπορούσε να περνάει εναέρια ή υποβρύχια, αντί της προετοιμασίας για δράση στην ξηρά. «Είναι απίθανο να ‘εισβάλεις’ στη Γροιλανδία. Θα μπορούσες να καταλάβεις το Νουουκ. Αλλά το 95% είναι τώρα χιόνι και πάγος, και δεν μπορείς να το πάρεις αυτό» είπε Δανός αξιωματούχος.

Ο Τραμπ ιδιαιτέρως φαίνεται να βλέπει τη Γροιλανδία για το προτεινόμενο σύστημα αντιπυραυλικής άμυνας Χρυσός Θόλος, που θα μπορούσε να χρησιμοποιεί αισθητήρες, δορυφόρους και πύραυλους αναχαίτησης για να σταματήσει διάφορους πυραύλους από το να φτάσουν στις ΗΠΑ.

Οι ΗΠΑ διαχειρίζονται τη βασική στρατιωτική εγκατάσταση στο νησί της Αρκτικής, την αεροδιαστημική βάση Pituffik βορειοδυτικά, που χρησιμοποιείται για το σύστημα ραντάρ έγκαιρης προειδοποίησης.

Ωστόσο, πολλοί στις Σκανδιναβικές χώρες ανησυχούν πως υπάρχει μια αναπόφευκτη λογική για στρατιωτικοποίηση της Αρκτικής, που μέχρι στιγμής είναι μια από τις λίγες περιοχές στον κόσμο που μπορεί να κατηγοριοποιηθεί ως «χαμηλής έντασης». Τονίζουν πως η περιοχή είναι το σπίτι εκατομμυρίων ανθρώπων, πολλοί από τους οποίους αυτόχθονες όπως στη Γροιλανδία.

«Η ανησυχία μου είναι πως η ασφάλεια κυριαρχεί στην Αρκτική ατζέντα, και ξεχνάμε πως υπάρχουν άλλα ζητήματα που είναι εξίσου σημαντικά όπως η κλιματική αλλαγή, οι υποδομές, τα δικαιώματα των αυτοχθόνων» ανέφερε άλλος Σκανδιναβός αξιωματούχος. «Δεν υπάρχουν πολλά να κερδίσει κανείς από τη στρατιωτικοποίηση της Αρκτικής επειδή είναι μια δύσκολη περιοχή για δραστηριότητα».

Για την ώρα, αναγνωρίζεται επίσης πως ο πόλεμος της Ρωσίας στην Ουκρανία έχει επιβραδύνει τη στρατιωτική της αύξηση στην Αρκτική. «Η πραγματική παρουσία δυνάμεων σε στρατιωτικές εγκαταστάσεις της Αρκτικής έχει μειωθεί καθώς ορισμένες από τις αρκτικές ταξιαρχίες αναπτύχθηκαν στην Ουκρανία και υπέστησαν βαριές απώλειες» ανέφερε ο Ντίτριχ.

Ωστόσο, αναγνωρίζεται επίσης πως τόσο η Ρωσία όσο και η Κίνα είναι πρόθυμες να ακολουθήσουν μακροπρόθεσμη στρατηγική σε μια περιοχή όπου ο πάγος που λιώνει μπορεί να αλλάξει τους στρατιωτικούς και οικονομικούς υπολογισμούς σε διάστημα δεκαετιών. «Είναι ένας αγώνας στρατηγικού ανταγωνισμού στην Αρκτική», υποστήριξε ο Σάντβικ.

© The Financial Times Limited 2026. All rights reserved.
FT and Financial Times are trademarks of the Financial Times Ltd.
Not to be redistributed, copied or modified in any way.
Euro2day.gr is solely responsible for providing this translation and the Financial Times Limited does not accept any liability for the accuracy or quality of the translation