Το παγκόσμιο κύμα ενέργειας με δελτίο ξεκίνησε από την Ασία

Τις τελευταίες εβδομάδες, όμως, ο πόλεμος κατά του Ιράν και οι επακόλουθες υψηλές παγκοσμίως τιμές ενέργειας έχουν αναγκάσει τις Φιλιππίνες να προβεί σε μέτρα εξοικονόμησης καυσίμων, όπως η τηλεργασία. Ο πρόεδρος της χώρας, Ferdinand Marcos Jr. έχει κηρύξει εθνική κατάσταση έκτακτης ανάγκης.

Το Goto Monster έχει δει πτώση 30%-40% στους πελάτες. Ο Cedric Gonzalvo, που εργάζεται ως ταμίας στο εστιατόριο εδώ και οκτώ χρόνια, λέει πως οι επισκέπτες έχουν περιορίσει τις δαπάνες.

«Ανησυχώ», είπε. «Είναι πιθανό να χάσω τη δουλειά μου».

Παρόμοιες πιέσεις με τις Φιλιππίνες δέχονται οι αναδυόμενες και μεσαίου εισοδήματος οικονομίες σε όλη την Ασία και πέραν αυτής, καθώς η εκτίναξη των τιμών των καυσίμων και οι αναμενόμενες ελλείψεις αναγκάζουν τις κυβερνήσεις να προβούν σε δραστικά μέτρα για να συντηρήσουν προμήθειες. Το αποτέλεσμα, όπως προειδοποιούν οι οικονομολόγοι, θα είναι η κάμψη της ανάπτυξης και τα πιεσμένα δημόσια οικονομικά.

Παρά τα πιθανά σημάδια αποκλιμάκωσης στη Μέση Ανατολή, οι ζημιές στις υποδομές πετρελαίου και φυσικού αερίου στην περιοχή και ο κίνδυνος συνεχιζόμενης διατάραξης των αποστολών μέσω των Στενών του Ορμούζ, θα μπορούσαν να συντηρήσουν τις τιμές ενέργειας ψηλά τους επόμενους μήνες.

Οι υψηλές τιμές των καυσίμων και οι ελλείψεις αναγκάζουν τους καταναλωτές να αγοράζουν λιγότερα αγαθά. Οι επιχειρήσεις επενδύουν λιγότερα και οι κυβερνήσεις συντηρούν τους λιγοστούς πόρους, με αποτέλεσμα οι οικονομίες να βιώνουν ισχνότερη ανάπτυξη. Η συνεχιζόμενη διατάραξη ενός ενεργειακού σοκ μπορεί να πυροδοτήσει την καταστροφή της ζήτησης, οδηγώντας τις οικονομίες προς τη στασιμότητα και την ύφεση.

Οι μεσαίου εισοδήματος και αναπτυσσόμενες χώρες ήταν οι πρώτες που επλήγησαν και δέχθηκαν το χειρότερο πλήγμα, λόγω της υψηλότερης ενεργειακής έντασης των οικονομιών τους. Στην Ασία ιδιαίτερα, δεν έχουν εγχώρια παραγωγή πετρελαίου και αερίου και βασίζονται σε μεγάλο βαθμό στις προμήθειες από τη Μέση Ανατολή.

Οι μεταποιητικές και εξαγωγικές αναπτυσσόμενες χώρες όπως η Ταϊλάνδη χρειάζονται περισσότερη ενέργεια ανά μονάδα οικονομικής παραγωγής, απ’ ότι μια οικονομία που κυριαρχείται από τις υπηρεσίες, όπως για παράδειγμα το Βέλγιο.

Πολλές κυβερνήσεις μειώνουν τους φόρους στα καύσιμα, ιδιαίτερα στη βενζίνη, για να απορροφήσουν τις αυξήσεις τιμών στην αντλία. Αλλά σε πιο εξειδικευμένα καύσιμα όπως η κηροζίνη, και σε χώρες που απέχουν από τις πηγές προμήθειας, δεν είναι τόσο εύκολο να αμβλυνθεί το πλήγμα των υψηλών τιμών.

H Ζάμπια, που περιβάλλεται από ξηρά στη μέση της νότιας Αφρικής, ανέστειλε τον φόρο προστιθέμενης αξίας και τον ειδικό φόρο κατανάλωσης στη βενζίνη και το πετρέλαιο κίνησης αυτήν την εβδομάδα, κηρύσσοντας έκτακτη ανάγκη στις προμήθειες καυσίμων. Αλλά οι τοπικές τιμές καυσίμων αεροσκαφών και κηροζίνης θα σημειώσουν αυτόν τον μήνα άνοδο μεγαλύτερη του 50%.

Οι αρχικές ανησυχίες των οικονομολόγων ήταν πως ο πόλεμος στο Ιράν θα πυροδοτούσε μια εκτίναξη του πληθωρισμού. Αλλά «αν η παγκόσμια οικονομία θα χάσει το 10%-15% της παραγωγής πετρελαίου, αυτό θα πρέπει να οδηγήσει με τον έναν ή τον άλλον τρόπο σε δελτία» σύμφωνα με τον Adam Wolfe, οικονομολόγων αναδυόμενων αγορών της Absolute Strategy Research.

Οι ασιατικές οικονομίες βρίσκονται στην πρώτη γραμμή της κρίσης. Σύμφωνα με την Αμερικανική Υπηρεσία Ενεργειακής Πληροφόρησης, το 83% του υγροποιημένου φυσικού αερίου και το 84% του αργού πετρελαίου που διακινήθηκε μέσω των Στενών του Ορμούζ το 2024 είχαν προορισμό την Ασία.

«Για ορισμένες χώρες –ιδιαίτερα τις αναδυόμενες αγορές στη νοτιοανατολική Ασία- η κρίση των καυσίμων θα επιβραδύνη την ανάπτυξη μαζί με τον υψηλότερο πληθωρισμό» σύμφωνα με τον Clemence Landers, senior policy fellow και αντιπρόεδρο του Κέντρου για την Παγκόσμια Ανάπτυξη.

«Όταν δείτε μικρότερες εργάσιμες εβδομάδες ή εταιρείες να κόβουν ώρες, αυτό είναι η καταστροφή της ζήτησης που εμφανίζεται άμεσα στην παραγωγή και η λιγότερη αγοραστική δύναμη των καταναλωτών».

Οι Φιλιππίνες δεν είναι οι μόνες που εισάγουν μέτρα συντήρησης των καυσίμων. Η Ταϊλάνδη ενθαρρύνει την τηλεργασία για τους δημόσιους υπαλλήλους και ζητά από τους κατοίκους να μειώσουν τη χρήση των κλιματιστικών. Το Βιετνάμ προωθεί την ποδηλασία και τον συνεπιβατισμό (carpooling).

Η Ινδονησία, η μεγαλύτερη οικονομία της νοτιοανατολικής Ασίας, έχει ζητήσει από τους δημόσιους υπαλλήλους να εργάζονται από το σπίτι τους μια φορά την εβδομάδα και έχει καλέσει τον λαό να χρησιμοποιεί με φειδώ το υγραέριο.

Στο Πακιστάν ξεκίνησε πρόσφατα το εγχώριο πρωτάθλημα κρίκετ με αγώνες σε άδεια στάδια, καθώς πολλοί στην οικονομικά πληττόμενη χώρα προσπαθούν να εξοικονομήσουν καύσιμα.

«Η καταστροφή της ζήτησης κινείται με πολύ ταχύτερο ρυθμό στην Ασία απ’ ότι στην Ευρώπη και στις ΗΠΑ», δήλωσε ο Joseph Brusuelas, επικεφαλής οικονομολόγος της RSM US. «Θα πρέπει να περιμένει κανείς μια βραχυπρόθεσμη συρρίκνωση των οικονομιών αυτών που είναι πιο ευαίσθητες στις ενεργειακές εισαγωγές».

Έρευνα του ΔΝΤ παρουσιάζει τη διαρκή ζημιά που μπορεί να προκληθεί από τις ενεργειακές κρίσεις. Μελέτη του Ταμείου πέρυσι βρήκε πως τα σοκ στις πετρελαϊκές τιμές «πυροδοτούν έντονες και επίμονες απώλειες θέσεων εργασίας», ιδιαίτερα σε χώρες που εισάγουν πετρέλαιο και διαθέτουν μεγάλους ενεργειακής έντασης τομείς.

Πέντε χρόνια μετά το συσταλτικό σοκ των υψηλών τιμών πετρελαίου, η μελέτη δείχνει πως η αναλογία απασχόλησης προς τον πληθυσμό είναι σχεδόν 0,45% χαμηλότερη.

Προηγούμενα όπως το πετρελαϊκό σοκ της δεκαετίας του 1970 υποδηλώνουν πως μια διαρκής αύξηση τιμών θα μπορούσε να οδηγήσει σε μόνιμες αλλαγές στα μοτίβα δαπανών, περιορίζοντας τη ζήτηση για πετρέλαιο και αγαθά ενεργειακής έντασης καθώς τα νοικοκυριά και οι επιχειρήσεις προσαρμόζουν τα μοτίβα των δαπανών τους.

Η Ευρώπη περιόρισε μόνιμα την εξάρτησή της από τη ρωσική ενέργεια μετά την εισβολή στην Ουκρανία, για παράδειγμα. Ορισμένοι οικονομολόγοι εκτιμούν πως η τρέχουσα κρίση θα δώσει εκ νέου ώθηση στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, αλλά πολλά θα εξαρτηθούν από τη διάρκεια της κρίσης και επίσης από το πώς θα αντιδράσουν οι κυβερνήσεις.

 Παράλληλα με τις κινήσεις για εξοικονόμηση ενέργειας, ορισμένες χώρες αντιδρούν στις υψηλές τιμές με παρεμβάσεις στο ξένο συνάλλαγμα, με τους εισαγωγείς ενέργειας να πωλούν treasuries και χρυσό για να πληρώσουν για το πετρέλαιο. Άλλοι έχουν χρησιμοποιήσει τον περιορισμένο δημοσιονομικό τους χώρο για να επιδοτήσουν τις τιμές ενέργειας, κάτι που οι αναλυτές λένε πως είναι κοντόφθαλμο.

«Κάποιες χώρες έχουν επιδοτήσεις καυσίμων που μπορούν να επεκτείνουν», λέει ο Brad Setser, senior fellow στο Συμβούλιο Διεθνών Σχέσεων. «Αλλά αυτές οι επιδοτήσεις μπορεί να έχουν δυσμενείς επιπτώσεις. Αν υπάρχει μια υποκείμενη έλλειψη στην αγορά, οι επιδοτήσεις τιμών στέλνουν σήμα πως δεν χρειάζεται να προσαρμοστούν».

«Στην ουσία κάθε υπεύθυνος χάραξης πολιτικής βρίσκεται μεταξύ σφύρας και άκμονος» λέει ο Clemens Graf von Luckner, fellow του Stanford Graduate School of Business και πρώην οικονομολόγος της Παγκόσμιας Τράπεζας.

«Χρησιμοποιείς τον όποιο δημοσιονομικό χώρο έχεις για επιδοτήσεις, διακινδυνεύοντας μια κρίση χρέους αν επιμείνουν οι υψηλές τιμές ενέργειας. Ουσιαστικά είναι αναγκασμένοι να στοιχηματίσουν πως θα αντιστραφεί η κατάσταση στη Μέση Ανατολή».

 Τα ενεργοβόρα μεταποιητικά κέντρα της Ασίας βρίσκονται στην πρώτη γραμμή μέχρι στιγμής, αλλά οι παγκόσμιες ελλείψεις καυσίμων σύντομα θα επηρεάσουν και τις εξαγωγές βασικών υπηρεσιών πολλών αναδυόμενων οικονομιών, όπως ο διεθνής τουρισμός, καθώς οι ναύλοι των αεροπορικών εταιρειών ακολουθούν την άνοδο των τιμών του πετρελαίου, πρόσθεσε ο Wolfe.

 Ακόμη και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτρέπει τα κράτη μέλη να εξοικονομήσουν ενέργεια, μεταξύ άλλων ενθαρρύνοντας τους πολίτες να οδηγούν λιγότερο.

 Ο Holger Schmieding, επικεφαλής οικονομολόγος της Berenberg Bank, δήλωσε ότι δεν αναμένει εκτεταμένες ελλείψεις ενέργειας στις ΗΠΑ -οι οποίες είναι ενεργειακά αυτόνομες- ή ακόμη και στην Ευρώπη, η οποία παραμένει καθαρός εισαγωγέας. Αυτές οι χώρες είναι «αρκετά πλούσιες ώστε να υπερθεματίσουν έναντι οποιουδήποτε άλλου αν χρειαστεί», ανέφερε.

Αυτό δεν σημαίνει, ωστόσο, ότι θα απέφευγαν την οικονομική ζημία. Σε ένα «δυσμενές σενάριο», με τις τιμές του πετρελαίου να διαμορφώνονται κατά μέσο όρο στα 135 δολάρια το βαρέλι το δεύτερο τρίμηνο του 2026, το παγκόσμιο ΑΕΠ θα μειωνόταν κατά 0,5% μέχρι το δεύτερο έτος του σοκ σε σύγκριση με τις αρχικές προβλέψεις, σύμφωνα με τον ΟΟΣΑ.

Η Ευρώπη θα δεχόταν μεγαλύτερο πλήγμα, της τάξης του 0,75%, ενώ οι χώρες του ΟΟΣΑ στην περιοχή Ασίας-Ειρηνικού θα πλήττονταν περισσότερο, με μείωση 0,95%.

Χώρες με υψηλές εισαγωγές ενέργειας και περιορισμένο δημοσιονομικό χώρο συγκαταλέγονται μεταξύ των πλέον πληττόμενων.

 Στο Μπανγκλαντές, το οποίο βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στα εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα, η κυβέρνηση έδωσε εντολή στους δημόσιους υπαλλήλους να μειώσουν τη χρήση ηλεκτρικής ενέργειας, σβήνοντας τα περιττά φώτα και περιορίζοντας τον κλιματισμό λόγω των αυξανόμενων ελλείψεων σε καύσιμα και αέριο.

Ο Saleh Shibly, εκπρόσωπος τύπου του πρόσφατα εκλεγμένου πρωθυπουργού Tarique Rahman, δήλωσε ότι «ακόμα και ο πρωθυπουργός έχει ήδη αρχίσει να χρησιμοποιεί τα μισά φώτα στο γραφείο του» και ότι «δεν ανάβει τον κλιματισμό παρά μόνο αν είναι επείγον».

Η κρατική εταιρεία ενέργειας του Μπανγκλαντές, Petrobangla, επέβαλε επίσης τετράωρες καθημερινές διακοπές στον εφοδιασμό των πρατηρίων καυσίμων. «Συνήθιζα να κάνω 15 διαδρομές την ημέρα. Τώρα ξοδεύω ώρες απλώς αναζητώντας ένα βενζινάδικο που να είναι ανοιχτό, και μερικές φορές γυρίζω σπίτι με άδεια χέρια», δήλωσε ο Sohel Sarker, 38 ετών, οδηγός σε εφαρμογή ridesharing στη Ντάκα.

«Δεν ξέρω από τη μια μέρα στην άλλη αν θα βρω καύσιμα».

© The Financial Times Limited 2026. All rights reserved.
FT and Financial Times are trademarks of the Financial Times Ltd.
Not to be redistributed, copied or modified in any way.
Euro2day.gr is solely responsible for providing this translation and the Financial Times Limited does not accept any liability for the accuracy or quality of the translation