Ράχμαν: Η κρίση στο Ιράν δεν έχει ακόμα κορυφωθεί

Υπάρχει παύση πυρός στον πόλεμο μεταξύ Αμερικής, Ισραήλ και Ιράν. Αλλά ελάχιστα άλλα είναι ξεκάθαρα. Αυτή η εβδομάδα ξεκίνησε με τους Αμερικάνους να λένε πως πρόκειται να ξεκινήσουν νέες ειρηνευτικές συνομιλίες και τους Ιρανούς να το αρνούνται. Θα κρατήσει πέραν της Τετάρτης η τωρινή παύση πυρός; Έχει προτείνει το Ιράν να σταματήσει όλον τον πυρηνικό εμπλουτισμό; Θα παραμείνουν κλειστά τα Στενά του Ορμούζ ή θα ξανανοίξουν;

Όλα εξαρτώνται από το ποιον θα ρωτήσεις –και πότε θα τον ρωτήσεις. Την Παρασκευή 17 Απριλίου ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ ανακοίνωσε θριαμβευτικά πως «το Ιράν έχει συμφωνήσει να μην κλείσει ποτέ ξανά τα Στενά του Ορμούζ». Την επόμενη μέρα το Ιράν ανακοίνωσε πως κλείνει τα Στενά.

Βλέποντας μέσα από την ομίχλη της ειρήνης, αυτό που νομίζω ότι είναι πιθανόν να συμβεί στη συνέχεια είναι το εξής: τα καλά νέα είναι πως τόσο το Ιράν, όσο και οι ΗΠΑ θέλουν μια ειρηνευτική συμφωνία. Oι Ιρανοί γνωρίζουν πόσο ευάλωτοι είναι στους περαιτέρω αεροπορικούς βομβαρδισμούς. Οι Αμερικάνοι καταλαβαίνουν την απειλή για την παγκόσμια οικονομία από το συνεχιζόμενο κλείσιμο των Στενών.

Τα κακά νέα είναι πως οι δυο πλευρές δεν εμπιστεύονται η μια την άλλη και εξακολουθούν να έχουν μεγάλη διάσταση σε όλα τα κρίσιμα ζητήματα. Σε αυτά περιλαμβάνονται ο πυρηνικός εμπλουτισμός, η ελευθερία της ναυσιπλοΐας, η χαλάρωση των κυρώσεων, το μέλλον του Λιβάνου και του Ισραήλ, το πυραυλικό πρόγραμμα του Ιράν και η υποστήριξη που παρέχει σε περιφερειακούς αντιπροσώπους όπως η Χεζμπολάχ.

Σε κανονικές συνθήκες, η επίλυση όλων αυτών των ζητημάτων θα χρειάζονταν μήνες –ακόμα και χρόνια. Η πυρηνική συμφωνία του Ιράν (γνωστή ως JCPOA) που υπεγράφη το 2015 –και στη συνέχεια την έσκισε ο Τραμπ το 2018- χρειάστηκε περίπου τρία χρόνια για να κλείσει.

Ωστόσο, η παγκόσμια οικονομία δεν μπορεί να περιμένει μήνες για να καρποφορήσουν οι διαπραγματεύσεις. Το συνεχιζόμενο κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ θα συνεχίσει να στέλνει υψηλότερα τις τιμές του πετρελαίου.

Μια έλλειψη καυσίμων αεροσκαφών μπορεί να γίνει αισθητή μέσα σε εβδομάδες. Οι αγρότες ανά τον κόσμο έχουν μείνει άναυδοι με την αυξανόμενη τιμή των λιπασμάτων –και αυτό σύντομα θα περάσει και στις τιμές των τροφίμων. Ο αμερικανικός αποκλεισμός του Ιράν θα αυξήσει επίσης την άμεση οικονομική πίεση στην Ισλαμική Δημοκρατία.

Τα βασικά ερωτήματα τώρα είναι: θα αναγκάσουν οι αυξανόμενες οικονομικές πιέσεις τις δυο πλευρές να καταλήξουν σε συμφωνία σε διπλωματική ταχύτητα φωτός; Ή μήπως η δυσκολία του κλεισίματος του χάσματος μεταξύ των ιρανικών και αμερικανικών θέσεων θα οδηγήσει σε κατάρρευση των συνομιλιών και κλιμάκωση του πολέμου;

Και τα δυο αποτελέσματα είναι πιθανά –αλλά εγώ ποντάρω στην κλιμάκωση. Αν αυτό είναι σωστό, τότε η Μέση Ανατολή και η παγκόσμια οικονομία δεν έχουν δει τα χειρότερα αυτής της κρίσης.

Η κλιμάκωση είναι πιθανή επειδή τόσο οι ΗΠΑ όσο και το Ιράν φαίνεται να νοιώθουν πως μπορούν να αναγκάσουν την άλλη πλευρά να «σπάσει» πρώτη. Ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ Τζ. Ντ. Βανς επέστρεψε στις ΗΠΑ μετά από τις αποτυχημένες συνομιλίες με τους Ιρανούς στο Πακιστάν στις 12 Απριλίου με αισιόδοξη διάθεση –λέγοντας σε έμπιστούς του πως ο αμερικανικός αποκλεισμός πιθανότατα θα αναγκάσει τους Ιρανούς να αναδιπλωθούν μέσα σε λίγες μέρες.

Αλλά καθ’ όλη τη διάρκεια αυτού του πολέμου, η κυβέρνηση Τραμπ συνεχώς υπερεκτιμά την ικανότητα της Αμερικής να κάμψει τη θέληση του Ιράν και υποτιμά την ανθεκτικότητα του ιρανικού καθεστώτος. Αυτό το μοτίβο απειλεί τώρα να επαναληφθεί.

Η Αμερική μπορεί ήδη να έχει ξεκινήσει έναν νέο κύκλο μαχών, με την κατάσχεση ιρανικού πλοίου. Αν οι ΗΠΑ κλιμακώσουν περαιτέρω, για παράδειγμα υλοποιώντας την απειλή του προέδρου Τραμπ «να καταστρέψει κάθε μονάδα ενέργειας και κάθε γέφυρα στο Ιράν», τότε το Ιράν είναι πολύ πιο πιθανό να ανταποδώσει παρά να υποχωρήσει.

Τα ιρανικά αντίποινα θα μπορούσαν να περιλαμβάνουν πλήγματα σε διυλιστήρια και παράκτιες ενεργειακές πλατφόρμες στον Περσικό Κόλπο –ή ενθάρρυνση των ανταρτών Χούθι στην Υεμένη να υλοποιήσουν τη δική τους απειλή προς τα πλοία που περνούν δια μέσου της Ερυθράς Θάλασσας.

Οποιαδήποτε από αυτές τις κινήσεις θα επιδείνωνε σημαντικά την παγκόσμια ενεργειακή κρίση. Ακόμα και ως έχουν τα πράγματα, οι Ιρανοί γνωρίζουν πως ο τωρινός αποκλεισμός των Στενών θα έχει αυξανόμενα οξείες επιπτώσεις στην παγκόσμια οικονομία.

Οι επόμενες εβδομάδες, και ίσως μήνες, είναι πιθανόν να δουν περιόδους κλιμάκωσης, ανάμικτες με περιόδους διαπραγματεύσεων –με τις δυο διαδικασίες κάποιες φορές να τρέχουν παράλληλα- καθώς το Ιράν και οι ΗΠΑ δοκιμάζουν η μια τη θέληση της άλλης.

Ορισμένα ζητήματα θα αποδειχθούν ευκολότερο να επιλυθούν από άλλα. Το Ιράν πιθανότατα αυτή τη στιγμή δεν εμπλουτίζει ουράνιο –άρα μπορεί να συμφωνήσει σε ένα επ’ αόριστον moratorium με αντάλλαγμα μια αμερικανική αποδοχή του νόμιμου δικαιώματός του να εμπλουτίζει.

Η αποφασιστικότητα της Τεχεράνης να επιβάλλει κάποιου είδους συστήματος διοδίων στα Στενά του Ορμούζ θα μπορούσε να αποδειχθεί το πιο δύσκολο πρόβλημα. Αλλά ακόμα και εδώ, τα δημιουργικά διπλωματικά μυαλά έχουν πιάσει δουλειά. Και αν τα έσοδα μοιραστούν μεταξύ του Ιράν και του Ομάν (ή ακόμα και τις ΗΠΑ, όπως έχει προτείνει ο Τραμπ) –και στη συνέχεια μεταμφιεστούν ως ένα προσωρινό ταμείο μεταπολεμικής ανοικοδόμησης;

Υπάρχουν περαιτέρω «γνωστοί άγνωστοι» που θα μπορούσαν να περιπλέξουν το ζήτημα. Πόση οικονομική πίεση δέχεται το Ιράν και πόσο διχασμένο είναι το καθεστώς; Τα στοιχεία φαίνεται να είναι πως οι σκληροπυρηνικοί κερδίζουν επιρροή στην Τεχεράνη.

Από την πλευρά της Αμερικής, είναι ασαφές αν, κάτω από τους λεονταρισμούς, ο Τραμπ κατανοεί πραγματικά την περιορισμένη φύση των στρατιωτικών του επιλογών. Ο ρόλος του Ισραήλ είναι επίσης απρόβλεπτος. Θα μπορούσε η κυβέρνηση Νετανιάχου να προκαλέσει μια ακόμα κρίση αν δεν της αρέσει η εξέλιξη των διαπραγματεύσεων;

Οι χρηματαγορές τελείωσαν ανοδικά την περασμένη εβδομάδα –προφανώς πεπεισμένες πως τα χειρότερα της κρίσης έχουν περάσει. Αυτή η υπόθεση δείχνει εφησυχασμό.

© The Financial Times Limited 2026. All rights reserved.
FT and Financial Times are trademarks of the Financial Times Ltd.
Not to be redistributed, copied or modified in any way.
Euro2day.gr is solely responsible for providing this translation and the Financial Times Limited does not accept any liability for the accuracy or quality of the translation