Bill Gross: Τρίζουν τα θεμέλια της ηγεμονίας των ΗΠΑ

Εχω όλο και περισσότερες ευκαιρίες να χρησιμοποιώ τη λέξη «ηγεμονία» όταν κοιτάζω στις ΗΠΑ και στους κινδύνους για την παγκόσμια κυριαρχία τους. Σήμερα δεν υπάρχει αμφιβολία πως η Αμερική είναι –και παραμένει από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο- ένα ηγεμόνας τόσο στρατιωτικά, όσο και οικονομικά. Αλλά οι παγκόσμιοι ηγεμόνες, όπως μας διδάσκει η ιστορία, γεννιούνται και θριαμβεύουν κυρίως λόγω των πολιτικών που τελικά οδηγούν στην κυριαρχία.

Η Βρετανία, από την πτώση του Ναπολέοντα μέχρι το 1945, έγινε ηγεμόνας λόγω του ελεύθερου εμπορίου, του στρατιωτικού ελέγχου των ανοικτών θαλασσών και ενός ισχυρού νομίσματος. Ως διάδοχος της Βρετανίας, η Αμερική υιοθέτησε το ελεύθερο εμπόριο και επίσης εκμεταλλεύτηκε την ευνοϊκή γεωγραφική θέση της που απομόνωνε την οικονομία και τον πληθυσμό της από επίδοξους ηγεμονικούς αντιπάλους. Ενθάρρυνε επίσης την ανάπτυξη ανοικτών κεφαλαιαγορών, που με τη σειρά τους οδήγησαν σε κυριαρχία του δολαρίου και στην ικανότητα για αγορά φθηνών ξένων εισαγωγών.

Αλλά οι επενδυτές θα πρέπει να ξέρουν πως η «Pax Americana» απαιτεί συνεχιζόμενη συντήρηση και ευνοϊκές κρατικές πολιτικές που να προωθούν το status του No.1. Αν και οι αλλαγές υπήρξαν πιο εμφανείς επί των δυο κυβερνήσεων Τραμπ, η αρνητική τάση ήταν ορατή για αρκετές δεκαετίες, κυρίως στατιστικά στο αμερικανικό εμπόριο και τα δημοσιονομικά ελλείμματα που έχουν αγγίξει το 6% του ΑΕΠ ετησίως.

Ευθύνη γι’ αυτό φέρουν και αρκετοί πόλεμοι, αλλά οι θεσμοθετημένες υποχρεώσεις της Αμερικής για την υγεία και την κοινωνική ασφάλιση έχουν και θα συνεχίσουν να έχουν καταστροφικές επιπτώσεις στις προοπτικές του προϋπολογισμού, προσθέτοντας με την πάροδο του χρόνου κόστη ύψους τρισεκατομμυρίων δολαρίων.

Το Γραφείο Προϋπολογισμού του Κογκρέσου έχει προβλέψει πως το δημόσιο χρέος θα αυξηθεί από το 101% του ΑΕΠ το 2026 στο 120% το 2036, πολύ υψηλότερα από το προηγούμενο ρεκόρ του 106% που είχε καταγραφεί αμέσως μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Έπειτα υπάρχει το κόστος του πολέμου με το Ιράν, το οποίο πιθανόν θα ξεπεράσει κατά πολύ τα 29 δισ. δολάρια που είναι η εκτίμηση των αξιωματούχων του τομέα της άμυνας. Επιπλέον, η Αμερική θα χρειαστεί να διατηρήσει υψηλά τις δαπάνες για άμυνα για πολλά ακόμα χρόνια. Ως αποτέλεσμα, τα «κανόνια και το βούτυρο» θα συνεχίσουν να φτάνουν την παγκόσμια πιστωτική μας κάρτα στα όρια, οδηγώντας σε απώλεια μιας εκ ηγεμονικών αναγκαιοτήτων για να είναι η Αμερική ηγέμονας: ένα ισχυρό δολάριο.

Ένα άλλο ηγεμονικό συστατικό –το ελεύθερο εμπόριο- ανατράπηκε στα χρόνια διακυβέρνησης του Τραμπ. Οι δασμοί που παρουσιάστηκαν ως υπόσχεση για μια αμερικανική βιομηχανική επανάσταση, δεν δείχνουν να φρενάρουν τα δίδυμα ελλείμματα των ΗΠΑ και δεν υπάρχει οικονομική ανάπτυξη άλλη, πέραν αυτής που προέρχεται από τις κεφαλαιουχικές δαπάνες στον τομέα της τεχνητής νοημοσύνης.

Και ενώ ο στρατός της Αμερικής εξακολουθεί να είναι ο ισχυρότερος στον κόσμο σε όρους αεροσκαφών και τα μελλοντικά «πολεμικά πλοία» του Τραμπ έχουν παρουσιαστεί ως μελλοντική ελπίδα για το πολεμικό ναυτικό, η επίδοση των ΗΠΑ στα πεδία της μάχης του 21ου αιώνα είναι αμφίβολη, στην καλύτερη περίπτωση.

Άρα η ηγεμονική δόξα της Αμερικής βρίσκεται υπό απειλή, όπως υπονοήθηκε πιο πρόσφατα από τον ηγέτη της Κίνας Σι Τζινπίνγκ στην κατ’ ιδίαν συνάντηση με τον Τραμπ στις αρχές Μαΐου. Έκανε αναφορά στην «παγίδα του Θουκυδίδη» -την προειδοποίηση του αρχαίου Έλληνα ιστορικού πως ο Πελοποννησιακός Πόλεμος ήταν αποτέλεσμα της «ανάπτυξης της αθηναϊκής ισχύος και του φόβου που προκαλούσε αυτό στην Σπάρτη».

Η εκτίμηση που υπονοείται -πως η Κίνα είναι ο απόλυτος διάδοχος της ηγεμονίας- παραπέμπει σε μακροχρόνια οράματα που δεν χαρακτηρίζουν τις βραχυπρόθεσμες πολιτικές του Τραμπ.

Οι επενδυτές, βεβαίως, τα αντιλαμβάνονται όλα αυτά, παράλληλα με τις ανησυχίες για το δημοσιονομικό και το εμπορικό έλλειμμα. Η αναστροφή των πολιτικών ελεύθερου εμπορίου έχει οδηγήσει σε ένα αδύναμο δολάριο, με πτώση 10% στον σταθμισμένο με βάση το εμπόριο δείκτη DXY τους τελευταίους 18 μήνες.

Οι αποδόσεις των 30ετών κρατικών treasuries αυξήθηκαν κατά 0,50 ποσοστιαίες μονάδες τους τελευταίους τρεις μήνες, αλλά στο 5,03% περίπου εξακολουθούν να φαίνονται ακριβές, σε σχέση με τα ιστορικά δεδομένα, όταν συγκρίνονται με τον αναμενόμενο πληθωρισμό.

Ένα 30ετές TIP, δηλαδή ένα κρατικό ομόλογο προστατευμένο από τον πληθωρισμό, αποδίδει μόλις 2,72%, μια «πραγματική» απόδοση που έχει αυξηθεί κατά 3 ποσοστιαίες μονάδες από τον Ιανουάριο του 2022. Ο πληθωρισμός δεν μπορεί να είναι η κινητήριος δύναμη αυτής της ανόδου - το πιθανότερο είναι ότι κύρια αιτία αποτελούν η παρακμή της ηγεμονίας και οι ανησυχίες για τις μελλοντικές κρατικές υποχρεώσεις.

Κατόπιν σκέψεως, ενώ η Κίνα μπορεί να ελπίζει για ηγεμονικό status, ένας άλλος ηγεμόνας θα μπορούσε να αντικαταστήσει την Αμερική και την Κίνα. Ακούει στο όνομα ΑΙ και ο μελλοντικός (ή οι μελλοντικοί) του αφέντης δεν έχουν ακόμα καθοριστεί.

Είναι περίεργο να σκεφτούμε ότι ο «Hal» (σ.τ.μ: αναφέρεται στον HAL 9000, τον φανταστικό χαρακτήρα της σειράς μυθιστορημάτων του Άρθουρ Κλαρ «Η Οδύσσεια του Διαστήματος». Πρόκειται για έναν υπολογιστή τεχνητής νοημοσύνης με προηγμένες δυνατότητες αίσθησης) θα μπορούσε να είναι ηγεμόνας, αλλά αυτός είναι ένας καινούριος κόσμος.

* Ο συγγραφέας του άρθρου είναι φιλάνθρωπος, ιδιώτης επενδυτής και συνιδρυτής της Pimco

© The Financial Times Limited 2026. All rights reserved.
FT and Financial Times are trademarks of the Financial Times Ltd.
Not to be redistributed, copied or modified in any way.
Euro2day.gr is solely responsible for providing this translation and the Financial Times Limited does not accept any liability for the accuracy or quality of the translation