Τα «σινοδολάρια» που στηρίζουν την κυριαρχία του δολαρίου

Ένα «πετροδολάριο» προσδίδει κάποια αίσθηση δύναμης. Συνδυάστε το πετρέλαιο –ένα εμπόρευμα που λίγοι έχουν αλλά όλοι χρειάζονται- με το δολάριο, το νόμισμα της ισχυρότερης χώρας του κόσμου, και έχετε μια υπολογίσιμη νομισματική δύναμη.

Δεν εκπλήσσει, ως εκ τούτου, που οι συζητήσεις για την αντικατάσταση αυτών των δολαρίων με το «πετρογουάν», ως αποτέλεσμα του αμερικανο-ισραηλινού πολέμου κατά του Ιράν, έχουν προκαλέσει κάποια ανησυχία για θεμελιώδεις αλλαγές στην ισορροπία των οικονομικών και πολιτικών δυνάμεων.

Το νόμισμα της Κίνας γίνεται σταδιακά ένα όλο και μεγαλύτερο μέρος του παγκόσμιου χρηματοπιστωτικού συστήματος. Ωστόσο, για την ώρα, δεν έχει τη θεμελιώδη εκείνη πτυχή που έκανε τα πετροδολάρια τόσο σημαντικά, και εξακολουθεί να απέχει πολύ από το να απειλήσει τον ρόλο του αμερικανικού νομίσματος ως αποθεματικού περιουσιακού στοιχείου.

Αυτό συμβαίνει επειδή το οικονομικό μοντέλο της Κίνας εξαρτάται από τη δική της ακόρεστη συγκέντρωση δολαριακών περιουσιακών στοιχείων, και είναι αυτά τα «σινοδολάρια» και όχι κάποιου είδους πετρο-νόμισμα, που κυριαρχούν στο παγκόσμιο χρηματοοικονομικό σύστημα σήμερα.

Τα πετροδολάρια, ως ιδέα, συχνά χρονολογούνται πίσω στο 1974, σε μια συμφωνία που έκλεισε ο Χένρι Κίσινγκερ με τη Σαουδική Αραβία στον απόηχο του πρώτου πετρελαϊκού σοκ και την εγκατάλειψη της σύνδεσης του δολαρίου με τον χρυσό. Ο Κίσινγκερ ήταν υπουργός Εξωτερικών επί προεδρίας Ρίτσαρντ Νίξον.

Η ουσία της συμφωνίας αυτής ήταν πως οι Σαουδάραβες θα πωλούσαν το πετρέλαιό τους για δολάρια και πως οι ΗΠΑ, ως αντάλλαγμα, θα παρείχαν εγγυήσεις ασφαλείας. Μικρότεροι αγοραστές και πωλητές πετρελαίου ακολούθησαν το παράδειγμα αυτό.

Αυτό το βασικό παζάρι κράτησε περίπου 50 χρόνια. Τώρα τίθεται εν αμφιβόλω. Η Κίνα θέλει να αγοράζει πετρέλαιο με το δικό της νόμισμα, το γουάν, και κατασκευάζει την υποδομή ώστε να το πράξει, όπως με το δικό της σύστημα διασυνοριακών πληρωμών, το Cips.

Η Ρωσία, στην οποία έχουν επιβληθεί βαριές κυρώσεις, συμφωνεί. Το Ιράν επίσης θα προτιμούσε να μην πουλά πετρέλαιο στο νόμισμα του εχθρού του. Οι ΗΠΑ, όπου βρίθει το εγχώριο σχιστολιθικό πετρέλαιο, δεν είναι πλέον καθαρός εισαγωγέας και έτσι το νόμισμα που θέλει να πληρώνει δεν είναι πλέον ζήτημα. Έτσι προκύπτει η άνοδος του «πετρογουάν».

Ωστόσο, αυτό που είχε σημασία στη συμφωνία του Κίσινγκερ δεν ήταν τόσο η χρήση του δολαρίου για την πληρωμή πετρελαίου, όσο η σιωπηρή συμφωνία πως οι Σαουδάραβες θα κρατούσαν τα δολάρια που έβγαζαν με αυτόν τον τρόπο.

Ήταν η επανεπένδυση αυτών των δολαρίων της Μέσης Ανατολής που δημιούργησε την πλημμύρα της διεθνούς δολαριακής ρευστότητας που άρχισε τη δεκαετία του 1970 και συνεχίζει μέχρι σήμερα: δολάρια για τη χρηματοδότηση αεροσκαφών, για τη χρηματοδότηση του εμπορίου, για τη χρηματοδότηση κρατών.

Ένα πετροδολάριο δεν θεωρείται ως ένα δολάριο που δίνεται για την αγορά ενός βαρελιού πετρελαίου, αλλά ως ένα δολάριο πετρελαϊκών κερδών που ψάχνουν για σπίτι.

Οι ίδιες συνθήκες δεν υπάρχουν σήμερα για ένα πετρογουάν. Η Ρωσία μετατρέπει αμέσως τα γουάν που κερδίζει από την πώληση πετρελαίου στην Κίνα σε εισαγωγές drones και οχημάτων παντός εδάφους.

Για να ανοικοδομηθεί, το Ιράν θα χρειαστεί να δαπανήσει όλα τα δολάρια ή γουάν που μπορεί να κερδίσει από τις εισαγωγές. Οι παραγωγοί πετρελαίου του Περσικού Κόλπου δεν έχουν πλέον τόσο τεράστια εμπορικά πλεονάσματα, και έτσι όσα γουάν βγάλουν πιθανότατα θα δαπανηθούν για εισαγωγές από την Κίνα.

Αυτό είναι ένα καλό υπόβαθρο για να αυξηθεί η χρήση του γουάν στους εμπορικούς διακανονισμούς, κάτι που συμβαίνει γρήγορα, αλλά όχι και για να δημιουργηθεί μια δεξαμενή offshore πετρογουάν.

Ο διακανονισμός του εμπορίου αγαθών της Κίνας σε γουάν έφτασε στο ιστορικό υψηλό 35,5% του συνόλου κατά το διάστημα Μαρτίου-Απριλίου 2026, σύμφωνα με τα στοιχεία της Λαϊκής Τράπεζας της Κίνας που αναφέρει η Citi.

Στον βαθμό που οι επενδυτές του Κόλπου πράγματι καταλήξουν με πλεόνασμα γουάν, θα δυσκολευτούν να τα χρησιμοποιήσουν. Η Κίνα είναι υπερκορεσμένη με εγχώριες αποταμιεύσεις. Οι αποδόσεις των ομολόγων είναι χαμηλές και οι onshore χρηματαγορές της Κίνας είναι σε κάθε περίπτωση δύσκολα προσβάσιμες, λόγω των capital controls.

Η έκδοση των λεγόμενων ομολόγων dim sum, που επιτρέπουν τον offshore δανεισμό σε γουάν, έχει αυξηθεί ταχύτατα, αλλά οι αγορές δεν είναι ακόμα βαθιές ή με μεγάλη ρευστότητα.  

Το σύγχρονο αντίστοιχο των πετροδολαρίων από τη Σαουδική Αραβία δεν είναι τα κέρδη των εξαγωγέων πετρελαίου, αλλά μάλλον τα δολάρια που προέρχονται από τα τεράστια εμπορικά πλεονάσματα των κατασκευαστών της ανατολικής Ασίας, όπως η Κίνα, η Ν. Κορέα και η Ταϊβάν.

Αυτά τα δολάρια πρέπει να επανεπενδυθούν στο παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα με ρυθμό άνω των 1 τρισ. δολαρίων ετησίως. Η προσφορά αυτών των «σινοδολαρίων» εκμηδενίζει οποιονδήποτε πιθανό όγκο πετρογουάν.

Το λεγόμενο δίλημμα ή παράδοξο του Triffin, που πήρε το όνομά του από τον οικονομολόγο Ρόμπερτ Τρίφιν, αναφέρει ότι ο μόνος τρόπος για να παρέχει μια χώρα ένα αποθεματικό νόμισμα είναι να παρουσιάζει εμπορικό έλλειμμα, γεγονός που τελικά υπονομεύει το καθεστώς του νομίσματος ως ασφαλούς αποθεματικού.

Οι ΗΠΑ συνεχίζουν παρ' όλα αυτά να το κάνουν αυτό. Εκείνο που είναι εντελώς απίθανο, είναι να παρέχει η Κίνα ένα αποθεματικό περιουσιακό στοιχείο ενώ παράλληλα παρουσιάζει ένα τεράστιο εμπορικό πλεόνασμα.

Τα σινοδολάρια της Κίνας διαμορφώνουν το παγκόσμιο χρηματοοικονομικό σύστημα όπως έκαναν τα πετροδολάρια τη δεκαετία του 1970. Ένα από τα βασικά στοιχεία που επηρεάζουν την τιμή του χρυσού, για παράδειγμα, είναι η αύξηση των κινεζικών αποθεμάτων ράβδων χρυσού με αντάλλαγμα τα δολάριά της.

Τα συσσωρευμένα και μη επαναπατρισμένα κέρδη σε δολάρια των Κινέζων εξαγωγέων «λιμνάζουν» και μετακινούνται στις διεθνείς τράπεζες. Για τις ΗΠΑ, το να αγοράζουν τα αγαθά του κόσμου και να τα πληρώνουν με καταθέσεις σε δολάρια, έντοκα γραμμάτια του Δημοσίου και μετοχές της SpaceX με αποτίμηση 2 τρισ. δολαρίων, παραμένει μια αρκετά καλή συμφωνία.

«Αυτός που ελέγχει το χρήμα, μπορεί να ελέγξει τον κόσμο» είναι μια φράση που αποδίδεται συχνά στον Κίσινγκερ, αν και δεν υπάρχει καμία απόδειξη ότι την είπε ποτέ, και φαίνεται απίθανο ένας άνθρωπος τόσο εξοικειωμένος με τη σκληρή ισχύ να το πίστευε.

Αυτό που είναι αληθές είναι ότι υπάρχουν ελάχιστα σημάδια ότι το δολάριο χάνει τον έλεγχο του παγκόσμιου χρηματοπιστωτικού συστήματος. Για όσο διάστημα η Κίνα είναι αποφασισμένη να διατηρήσει το εμπορικό της πλεόνασμα και τα capital controls, κανένας όγκος πληρωμών σε γουάν, είτε για πετρέλαιο, είτε για οτιδήποτε άλλο, δεν πρόκειται να αλλάξει αυτή την πραγματικότητα.

© The Financial Times Limited 2026. All rights reserved.
FT and Financial Times are trademarks of the Financial Times Ltd.
Not to be redistributed, copied or modified in any way.
Euro2day.gr is solely responsible for providing this translation and the Financial Times Limited does not accept any liability for the accuracy or quality of the translation