Η Ιταλία στη μετά Μπερλουσκόνι εποχή

Η πολιτική Δεξιά στις ΗΠΑ έχει σταδιακά γίνει πιο ριζοσπαστική, πιο ισχυρή και πιο ριψοκίνδυνη από ό,τι τις τρεις τελευταίες δεκαετίες. Το λουκέτο της ομοσπονδιακής κυβέρνησης και η απειλή για μη αύξηση του ορίου χρέους είναι απόρροιες αυτής της εξέλιξης.

Η ευρωπαϊκή Δεξιά δεν έχει φτάσει σε τόσο δραματικά άκρα, αλλά πλησιάζει. Υπάρχουν τοπικά κόμματα με αποσχιστικές τάσεις στο Βέλγιο και στην Ισπανία, αντιευρωπαϊκά κόμματα στη Γερμανία και στην Αυστρία, δεξιά κόμματα εναντίον των μεταναστών στη Γαλλία και στην Ολλανδία. Στην Ιταλία, το Κίνημα των Πέντε Αστέρων του Μπέπε Γκρίλο είναι ο ορισμός του αντικαθεστωτικού κόμματος διαμαρτυρίας.

Μετά υπάρχει η περίεργη περίπτωση του κόμματος του Σίλβιο Μπερλουσκόνι Λαός της Ελευθερίας. Κινείται και στους δύο κόσμους - σε εκείνο του δεξιού κατεστημένου και στον άλλον της αντικαθεστωτικής αντιπολίτευσης. Την προηγούμενη εβδομάδα, οι δύο κόσμοι συγκρούστηκαν. Ο λαϊκιστής Σ. Μπερλουσκόνι υπέστη ταπεινωτική ήττα με τη συμβολή του Αντζελίνο Αλφάνο, του γενικού γραμματέα του κόμματος και πάλαι ποτέ στενότερου συνεργάτη του Καβαλιέρε και νυν επικεφαλής της δεξιάς πτέρυγας.

Εκείνο που εντυπωσιάζει δεν είναι τόσο ότι υπήρξε αντάρτικο στο κόμμα του Μπερλουσκόνι. Αυτό έχει ξαναγίνει. Είναι η έλλειψη τακτικής και στρατηγικής διορατικότητας από τον Καβαλιέρε.

Όλοι έβλεπαν ότι κάτι τέτοιο ερχόταν. Για τον Σ. Μπερλουσκόνι δεν υπήρχε έπαθλο σε αυτήν τη μάχη. Τι θα κατάφερνε δηλαδή εάν είχε πετύχει την παραίτηση του πρωθυπουργού Ενρίκο Λέτα; Η προκήρυξη πρόωρων εκλογών δεν θα έλυνε τα νομικά του προβλήματα. Ως καταδικασμένος εγκληματίας δεν θα μπορούσε να παραμείνει στην ιταλική Γερουσία. Την Παρασκευή, η επιτροπή της Γερουσίας άνοιξε τον δρόμο για την αφαίρεση των πολιτικών του αξιωμάτων. Το δικαστήριο σύντομα αναμένεται να ανακοινώσει και στέρηση πολιτικών δικαιωμάτων για περιορισμένο χρονικό διάστημα.

Και σαν να μην έφταναν αυτά, καταδικάστηκε και σε κατ’ οίκον περιορισμό, ενώ επίκειται και νέο ποινικό δικαστήριο εναντίον του. Η καριέρα του ως αιρετού πολιτικού έχει τελειώσει. Δεν υπάρχει καμία αμφιβολία για αυτό. Η δράση του μοιάζει παράλογη - ακόμη και για έναν άνδρα που δεν ενδιαφέρεται παρά μόνο για τον εαυτό του. Όπως οι Ρεπουμπλικάνοι των ΗΠΑ, ήθελε να κλείσει την κυβέρνηση επειδή απλώς μπορούσε να το κάνει… ή μάλλον επειδή νόμιζε ότι μπορούσε να το κάνει.

Η ήττα του Σ. Μπερλουσκόνι προσφέρει την ευκαιρία ευθυγράμμισης της ιταλικής πολιτικής σκηνής. Προσφέρει, όμως, επίσης τη δυνατότητα να μπερδευτούν ακόμη περισσότερο τα πράγματα.

Από τη μία πλευρά, ήταν μία μεγάλη πολιτική νίκη για τον Ε. Λέτα. Η πτώση του Σ. Μπερλουσκόνι του δίνει τη δυνατότητα να κυβερνήσει τη χώρα μέχρι το 2015. Τώρα έχει αυτό που ήθελε πάντα: έναν μεγάλο κεντρώο συνασπισμό με επαρκή πλειοψηφία.

Τι θα κάνει όμως, με αυτόν τον συνασπισμό ο Ε. Λέτα; Τι θα πράξει με την τοπική αυτοδιοίκηση; Θα μειώσει τη φορολογία στην εργασία και πώς θα χρηματοδοτήσει το κενό; Θα ιδιωτικοποιήσει κρατικές επιχειρήσεις κοινής ωφέλειας;

Αμφιβάλλω. Δείτε απλώς τις γκρίνιες από το δικό του το Δημοκρατικό Κόμμα για την προτεινόμενη εξαγορά της Telecom Italia από την ισπανική Telefonica. Οι κρατικές επιχειρήσεις βρίθουν από ξεπεσμένους πολιτικούς. Το Δημοκρατικό Κόμμα προστατεύει τα δικά του συμφέροντα, όπως ακριβώς έκανε και ο Μπερλουσκόνι.

Το καθήκον του Ε. Λέτα είναι βαρύ. Η ύφεση επιμένει. Η πίστωση συρρικνώνεται. Η συρρίκνωση του ΑΕΠ μπορεί να τελείωσε, αλλά δεν υπάρχει καμία ένδειξη για βελτίωση στην αγορά απασχόλησης.

Το πιο επείγον από όλα είναι η βελτίωση της κατάστασης στις τράπεζες. Χωρίς πιστωτική επέκταση δεν μπορεί να υπάρξει βιώσιμη ανάπτυξη. Οι υπερχρεωμένες και με ελλιπή κεφάλαια τράπεζες έχουν συσσωρεύσει ιταλικά κρατικά ομόλογα, αντί να δανείζουν τον ιδιωτικό τομέα. Η στήριξη των πιστωτικών ιδρυμάτων, όμως, δεν είναι δημοφιλής επειδή τα πολιτικά κόμματα έχουν τον διοικητικό έλεγχο των τραπεζών. Ο πιστωτικός τομέας θα κρίνει την ικανότητα και τη βούληση του Ιταλού πρωθυπουργού να αναμετρηθεί με τα κατεστημένα συμφέροντα, ειδικότερα με εκείνα εντός του δικού του κόμματος.

Επίσης, ο ίδιος δυστυχώς έχει αποφασίσει να ακολουθήσει κατά γράμμα τους ευρωπαϊκούς δημοσιονομικούς κανόνες αντί να κάνει ένα μεγάλο παζάρι με τις Βρυξέλλες, όπου θα μπορούσε να προχωρήσει σε οικονομικές μεταρρυθμίσεις σε αντάλλαγμα τη μεγαλύτερη ευελιξία στα δημοσιονομικά. Η Ιταλία αναμένεται να βγει εκτός στόχου στο έλλειμμα καθώς η ύφεση αποδεικνύεται πιο βαθιά από τις προβλέψεις. Βάσει του σεναρίου χαμηλής ανάπτυξης, θα πρέπει να καταγράφει μόνιμα και μεγάλα πρωτογενή πλεονάσματα για να μειώσει το επίπεδο του χρέους της. Αυτό θα ήταν οικονομικά επώδυνο και πολιτική αυτοκτονία.

ο Λέτα και ο Αλφάνο πέτυχαν μία σημαντική στρατηγική νίκη ενάντια στον Σ. Μπερλουσκόνι και τους ακολούθους του. Δεν θα είναι, όμως, η τελευταία μάχη ενάντια στον δεξιό λαϊκισμό. Ούτε καν βγάζει εκτός εικόνας τον ίδιο τον Μπερλουσκόνι, αν και εκείνος θα παίζει έναν πιο αποστασιοποιημένο πολιτικό ρόλο.

Ένα πιθανό, παρότι μάλλον αβέβαιο, σενάριο για το κόμμα Λαός της Ελευθερίας είναι η διάσπαση στη λαϊκιστική πτέρυγα της οποίας ηγείται η ομάδα του Μπερλουσκόνι και στη μετριοπαθή κεντροδεξιά ομάδα. Δεν είναι βέβαιο ότι αυτή η τελευταία ομάδα θα ήταν εκλογικά βιώσιμη. Γιατί να ανταμείψουν οι Ιταλοί κεντρώους πολιτικούς που έριξαν τη χώρα σε βαθύτερη ύφεση, αφού δεν το έκαναν στις προηγούμενες εκλογές; Δείτε τι συνέβη στον Μάριο Μόντι, τον προκάτοχο του Ε. Λέτα. Ο Σ. Μπερλουσκόνι πλησίασε πολύ στη νίκη στις εκλογές του Φεβρουαρίου επειδή κατάφερε να κατέβει ως αντικαθεστωτικό outsider.

Εάν οι δυνάμεις του πολιτικού κέντρου στην Ιταλία δεν διορθώσουν τα προβλήματά τους -κάτι που είναι εμφανές ότι έχουν αποτύχει να κάνουν-, τότε η λαϊκιστική δεξιά ενδέχεται να ανακάμψει. Σε αυτήν την περίπτωση, η πολιτική νίκη της προηγούμενης εβδομάδας θα μείνει στην Ιστορία ως ο τελευταίος θρίαμβος του κέντρου.

© The Financial Times Limited 2013. All rights reserved.
FT and Financial Times are trademarks of the Financial Times Ltd.
Not to be redistributed, copied or modified in any way.
Euro2day.gr is solely responsible for providing this translation and the Financial Times Limited does not accept any liability for the accuracy or quality of the translation