Wolf: Η κλιματική απειλή, τα ευχολόγια και οι λύσεις

Tα τελευταία 20 χρόνια, πολλές ακόμη πόλεις είχαν αυτό το «προνόμιο». Αυτήν τη φορά, 195 χώρες συμφώνησαν μετά βίας να προσφέρουν τη... συμβολή τους στην καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής, αντί να προχωρήσουν σε κάποια πιο δυναμική δέσμευση. Ο στόχος παραμένει μια δυναμική συμφωνία στο Παρίσι το 2015. Αλλά οι ελπίδες επιτυχίας, αν κρίνουμε από την πείρα μας, είναι λιγοστές.

Το απογοητευτικό με την όλη υπόθεση είναι ότι ο πλανήτης θα μπορούσε να εξαλείψει τον κίνδυνο καταστροφικών αποτελεσμάτων με μικρό κόστος αν εμείς αντιδρούσαμε γρήγορα, αποτελεσματικά και συντονισμένα.

Στο νέο του βιβλίο «The Climate Casino», ο William Nordhaus του Yale, κοσμήτορας των κλιματικών οικονομολόγων, ισχυρίζεται ότι το κόστος μείωσης της κλιμάκωσης της θερμοκρασίας του πλανήτη στους 2 βαθμούς Κελσίου θα ήταν 1,5% του παγκόσμιου ΑΕΠ, αν λαμβάνονταν τα σωστά μέτρα. Πρόκειται για το μισό μόλις της παγκόσμιας οικονομικής ανάπτυξης. Η αποκλιμάκωση όμως θα έχει πολύ μεγαλύτερο κόστος αν δεν συμμετάσχουν οι χώρες που ευθύνονται για τη μισή ρύπανση. Σε μια τέτοια περίπτωση, θα είναι έως και αδύνατον να περιοριστεί η αύξηση της θερμοκρασίας στους 2 βαθμούς Κελσίου.

Ο καθηγητής Nordhaus, που μάλιστα είναι μετριοπαθής φωνή, εξηγεί γιατί οφείλει ο πλανήτης να αποδεχτεί το κόστος της ανάληψης δράσης. Το φαινόμενο του θερμοκηπίου είναι στοιχειώδης επιστήμη. Οι ρύποι έχουν αυξηθεί ταχύτατα. Η συγκέντρωση διοξειδίου του άνθρακα στην ατμόσφαιρα σήμερα είναι 50% υψηλότερα απ' όσο ήταν πριν από τη βιομηχανική επανάσταση και πολύ πιο πάνω από τα επίπεδα των τελευταίων 10.000 αιώνων.

Η θερμοκρασία του πλανήτη έχει ανέβει τα τελευταία 150 χρόνια. Οι επιστήμονες δεν έχουν καταφέρει να βρουν άλλη εξήγηση για την αύξηση πέρα από την ανθρώπινη δραστηριότητα.

Οι σκεπτικιστές αναρωτιούνται μήπως η αβεβαιότητα σημαίνει ότι το σωστό είναι να μην κάνουμε τίποτα. Σε έναν δρόμο με ομίχλη, δεν είσαι καθόλου σίγουρος για τον αριθμό και την ταχύτητα των άλλων αυτοκινήτων. Όμως αυτή η άγνοια είναι ένας λόγος παραπάνω για να οδηγείς προσεκτικά. Το ίδιο ισχύει στο κλίμα. Εφόσον υπάρχει αβεβαιότητα για το κλιματικό σύστημα, η σοφότερη διαδρομή οπωσδήποτε απαιτεί προσεκτική οδήγηση.

Μια ιδιαίτερα σημαντική παράμετρος αυτής της αβεβαιότητας είναι τα ακραία σημεία. Γνωρίζουμε ότι το κλίμα της Γης έχει αλλάξει δραματικά στο παρελθόν. Είναι δυνατόν -ίσως πιθανόν- κάποιες διαδικασίες που δεν κατανοούμε επαρκώς να φέρουν τον κόσμο σε μια διαφορετική κατάσταση, ίσως χωρίς επιστροφή. Η κατάρρευση μεγάλων στρωμάτων πάγου είναι μια τέτοια πιθανότητα. Μεγάλες αλλαγές στην κυκλοφορία των ωκεανών είναι μία επιπλέον. Επίσης, αν και η ανθρωπότητα ελπίζει ότι ίσως μπορεί να διαχειριστεί τις οικονομικές επιπτώσεις τέτοιων γεγονότων, δεν ισχύει το ίδιο για τις επιπτώσεις στους ωκεανούς ή από τον μαζικό αφανισμό ειδών.

Είναι παράλογο να παίζουμε στο κλιματικό καζίνο χωρίς να προσπαθούμε να εξαλείψουμε τα χειρότερα πιθανά σενάρια. Κάποιοι άνθρωποι έχουν ενθουσιαστεί με τις δυνατότητες της γεωμηχανικής. Κι αυτό όμως δεν είναι παρά ένα ακόμη στοίχημα. Οπωσδήποτε είναι πιο λογικό να περιορίσουμε τις υπερβολικές συγκεντρώσεις ρυπογόνων αερίων, αν μπορούμε να το κάνουμε με κόστος που δεν θα μας γονατίσει.

Τα καυσαέρια, λοιπόν, είναι μια αρνητική παγκόσμια διάχυση της οικονομικής δραστηριότητας. Δεν γνωρίζουμε το κόστος για τέτοιου είδους ακρότητες. Σίγουρα όμως είναι μεγαλύτερο από το μηδέν. Οι ακρότητες δεν διορθώνονται μόνες τους. Καθώς δεν μπορούν να ισχύσουν αποτελεσματικά ατομικά δικαιώματα ιδιοκτησίας, κρίνεται απαραίτητη η κρατική δράση, και στη συγκεκριμένη περίπτωση η δράση περίπου 200 κρατών. Η πιο απλή λύση θα ήταν να συμφωνήσει κάθε χώρα σε μία τιμή.

Η κάθε χώρα στη συνέχεια θα επέβαλλε έναν φόρο. Ο καθηγητής Nordhaus πιστεύει ότι πρέπει να κινείται κοντά στα 25 δολάρια ανά τόνο διοξειδίου. Τα έσοδα θα έμεναν εντός του κράτους. Οι όποιες διαπραγματεύσεις θα αφορούσαν μόνο την τιμή. Εν τω μεταξύ, οι πλούσιες χώρες θα επικεντρωθούν στο να επενδύσουν στην έρευνα και ανάπτυξη νέων τεχνολογιών και να διασφαλίσουν ότι είναι διαθέσιμες σε φθηνές τιμές στα αναδυόμενα και στα αναπτυσσόμενα κράτη οι καλύτερες τεχνολογίες. Και θα το κάνουν γιατί μια ατμόσφαιρα με λίγα καυσαέρια είναι παγκόσμιο κοινό αγαθό.

Είναι αδύνατον να εκφράσουμε κάποια αισιοδοξία ότι θα συμβεί κάτι τέτοιο. Ίσως γιατί για να επιτευχθεί μια συμφωνία θα πρέπει να είναι μακροπρόθεσμη και παγκόσμια κι αυτό δημιουργεί περίπλοκα ζητήματα δικαιοσύνης. Επίσης η πιθανότητα αποτυχίας οφείλεται στις επιτυχημένες προσπάθειες των σκεπτικιστών να μπερδέψουν την ακαδημαϊκή συζήτηση καθώς και στις κατανοητές αντιστάσεις των ενδιαφερόμενων ομάδων που θα πληγούν. Ορισμένες βιομηχανίες -οι εταιρίες ηλεκτρισμού και οι ενεργοβόρες δραστηριότητες- θα διαμαρτυρηθούν. Αλλά οι διαμαρτυρίες τους θα πρέπει να αντιμετωπιστούν με βάση τη λογική. Οι απώλειες θέσεων εργασίας στην πολιτικά πανίσχυρη βιομηχανία άνθρακα των ΗΠΑ ίσως είναι 40.000 σε μία δεκαετία. Μπροστά σε όσα έχουν συμβεί στην αμερικανική αγορά εργασίας από το 2008, ίσως πρόκειται για συγκριτικά μικρό αριθμό.

Πέρα από αυτό, υπάρχουν και οι κατανοητές ανησυχίες των κοινών ανθρώπων ότι θα δυσκολέψουν πολύ γι' αυτούς τα πράγματα αν η ατμόσφαιρα σταματήσει να είναι δωρεάν αγαθό. Είναι επίσης σαφές ότι οι πηγές ενέργειας χαμηλής ρύπανσης παραμένουν ακριβές και ότι ορισμένες τεχνολογίες δεν μπορούν να εφαρμοστούν σε μεγάλη κλίμακα. Επιπλέον, για μια σοβαρή προσπάθεια απαιτείται επιτάχυνση του ρυθμού αποκλιμάκωσης των υδρογονανθράκων. Είναι κάτι που δεν πρόκειται να γίνει μόνο του. Χρειάζεται σπρώξιμο.

Ο συνδυασμός υψηλότερες τιμές και υποστήριξη από τη θεμελιώδη έρευνα θα μπορούσε να δώσει αυτό ακριβώς το σπρώξιμο. Τα στοιχεία δείχνουν πως, είτε από άγνοια είτε από αδράνεια, τα νοικοκυριά και οι επιχειρήσεις αυτήν τη στιγμή δεν καλυτερεύουν την ενεργειακή χρήση. Αν οι υψηλότερες τιμές καυσαερίων συνδυαστούν με αυστηρή επόπτευση, ίσως πετύχουμε και ανέλπιστο «δώρο»: λιγότερες εκπομπές καυσαερίων χωρίς καμία ζημιά στην παραγωγή.

Ας υποθέσουμε ότι, παρά την προφανή λογική, αποδεικνύεται αδύνατον να πετύχουμε μια σχετική διεθνή συμφωνία. Έχει νόημα, άραγε, για κάποια χώρα ή ομάδα χωρών να αναλάβουν αποφασιστική δράση μεμονωμένα; Αν ο στόχος είναι να αντιμετωπιστεί η κλιματική αλλαγή, η απάντηση είναι: σε καμία περίπτωση, εκτός αν οι χώρες είναι η Κίνα ή οι ΗΠΑ.

Πράγματι, ακόμη κι αν οι χώρες ήταν η Κίνα και οι ΗΠΑ μαζί, και πάλι αυτό δεν θα αρκούσε, αφού μαζί καταλαμβάνουν λιγότερο από τα δύο πέμπτα των εκπομπών καυσαερίων διεθνώς.

Ίσως όμως είναι δυνατόν μια χώρα να καταφέρει να αποδείξει την αλήθεια του ισχυρισμού: ότι πράγματι γίνεται να αναπτυχθεί η οικονομία ταχέως και παράλληλα να μειώσει τις ρυπογόνες εκπομπές. Ορισμένοι ισχυρίζονται ότι σε μια τέτοια περίπτωση αυτή η χώρα θα κατάφερνε να αποκτήσει και σημαντικό προβάδισμα σε ορισμένες σχετικές νέες βιομηχανίες.

Όπως και να 'χει, κάποιες χώρες πρέπει να προσπαθήσουν. Διαφορετικά, καθώς όλοι κάνουν πίσω, κάθε προσπάθεια για επίτευξη αποτελεσματικής συμφωνίας θα αποτύχει. Και θα καταλήξουμε στο να προσευχόμαστε να μην επέλθει κακή και μη αναστρέψιμη εξέλιξη. Μπορεί να είμαστε τυχεροί. Πώς θα νιώσουν όμως οι απόγονοί μας αν δεν είμαστε;

© The Financial Times Limited 2013. All rights reserved.
FT and Financial Times are trademarks of the Financial Times Ltd.
Not to be redistributed, copied or modified in any way.
Euro2day.gr is solely responsible for providing this translation and the Financial Times Limited does not accept any liability for the accuracy or quality of the translation