Μαθήματα ηθικής για αυριανούς διευθυντές

Στις αίθουσες διδασκαλίας του Harvard Business School, 900 αυριανοί διευθυντές επιχειρήσεων ανακαλύπτουν πόσο λεπτή είναι η διαχωριστική γραμμή ανάμεσα στο να γίνεις κορυφαίο στέλεχος και στο να οδηγηθείς στη φυλακή.

Δημοσιεύθηκε: 16 Μαρτίου 2004 - 14:42

του Dan Roberts

Στις αίθουσες διδασκαλίας του Harvard Business School, 900 αυριανοί διευθυντές επιχειρήσεων ανακαλύπτουν πόσο λεπτή είναι η διαχωριστική γραμμή ανάμεσα στο να γίνεις κορυφαίο στέλεχος και το να πας στη φυλακή.

Στην πρώτη χρονιά του διδακτορικού τους στην διοίκηση επιχειρήσεων, οι φοιτητές φτάνουν στο αποκορύφωμα ενός μαθήματος που καθιερώθηκε μετά τα τελευταία επιχειρηματικά σκάνδαλα, το οποίο αποσκοπεί στο να τους μάθει πώς να είναι καλοί.

Στα αντίστοιχα πανεπιστήμια και στα κέντρα κατάρτισης των επιχειρήσεων στις ΗΠΑ, έχουν ξεκινήσει ή εκσυγχρονιστεί παρόμοια προγράμματα πάνω στην ηθική και την ακεραιότητα, τα οποία ευελπιστούν να διασφαλίσουν ότι η επόμενη γενιά των διευθυντικών στελεχών δεν θα υποκύψει στους πειρασμούς που ταπείνωσαν πολλούς εκ των προκατόχων τους.

Αλλά στο Harvard, το μάθημα που αποκαλείται Ηγεσία και Επιχειρηματική Υπευθυνότητα έχει ιδιαίτερη βαρύτητα αυτή την εβδομάδα, καθώς το εγχειρίδιο φτάνει στην υπόθεση της Enron.

Ο Jeffrey Skilling, διευθύνων σύμβουλος και αρχιτέκτονας του οικοδομήματος Enron ήταν ένας εκ των ”αστέρων” του πανεπιστημίου. Αποφοίτησε μεταξύ του κορυφαίου 5% των φοιτητών της τάξης του και αργότερα προσέλαβε έναν καθηγητή του ως σύμβουλό του στην Enron. Όταν τον είχαν ρωτήσει στη συνέντευξή του για το Harvard αν ήταν έξυπνος, ο κ. Skilling είχε απαντήσει: ”Είμαι πολύ έξυπνος, γαμώτο”, σύμφωνα με το ”The Smartest Guys in the Room”, ένα βιβλίο για την κατάρρευση της εταιρίας.

Το Harvard Business School έχει πολλούς ακόμη επιτυχημένους αποφοίτους – από τον Rick Wagoner της General Motors και τον AG Lafley της Procter & Gamble έως τον δήμαρχο της Νέας Υόρκης, Michael Bloomberg και τον Πρόεδρο των Ηνωμένων Πολιτειών, George W. Bush – αλλά το όνομα του κ. Skilling συνεχίζει να αφήνει μια αίσθηση πίκρας.

Ο Kim Clark, κοσμήτορας του πανεπιστημίου, αναφέρει: ”Η λογική πλευρά του εαυτού μου, λέει πως δεν έχω ευθύνη. Η συναισθηματική μου πλευρά όμως λέει πως είμαι καθηγητής και όταν κάποιος φοιτητής μου παίρνει τον κακό δρόμο, με πληγώνει.”

Στους εφετινούς φοιτητές στο τελευταίο έτος του MBA θα ζητηθεί να βάλουν τον εαυτό τους στη θέση του προκατόχου τους και να αντιληφθούν πως ”πήρε τον κακό δρόμο” μέσω ερωτήσεων όπως: ”Τι συμπεράσματα για την ανθρώπινη συμπεριφορά διαφαίνονται στον τρόπο χειρισμού της Enron;” ή ”Τι μας λέει η υπόθεση της Enron για την ηγεσία, τη διακυβέρνηση και την υπευθυνότητα των μεγάλων εισηγμένων εταιριών;”

Οι περισσότερες από τις περιπτώσεις που εξετάζονται κατά τη διάρκεια του μαθήματος δεν είναι τόσο ακραίες όσο της Enron, αλλά όλες καλούν τους φοιτητές να σκεφτούν τις ευθύνες που αντιμετωπίζουν οι managers και πόσο εύκολα μπορούν να βρεθούν σε διαφορετική κατεύθυνση από αυτή που θα επιθυμούσαν.

Με τις καταδίκες διευθυντικών στελεχών να κυριαρχούν στα πρωτοσέλιδα των εφημερίδων, είναι εύκολο να δαιμονοποιηθούν πρόσωπα όπως ο κ. Skilling ή ο Bernie Webbers της WorldCom. Ωστόσο, ο χρόνος που χρειάζεται για την δικαστική διαδικασία καταδεικνύει πόσο περίπλοκες ήταν οι αξιόποινες πράξεις τους και ότι τα όρια που φαίνεται πως ξεπέρασαν δεν ήταν πάντοτε διακριτά.

Η Lynn Paine, καθηγήτρια αλλά και σχεδιάστρια του μαθήματος ηθικής στο HBS αναφέρει: ”Εργαζόμαστε στις γκριζες αποχρώσεις των υποθέσεων γιατί είναι οι πιο ενδιαφέρουσες. Ακόμη και στα μεγάλα σκάνδαλα, δεν είναι όλα άσπρο ή μαύρο.”

Αυτό που ξεχωρίζει τα εν λόγω σκάνδαλα είναι η επιρροή της απληστίας σε πρόσωπα και εταιρίες, όπου ο μόνος παράγοντας που είχε σημασία ήταν η αύξηση της τιμής της μετοχής.

Είναι αξιοπερίεργο να παρακολουθεί κανείς προσπάθειες να επιβληθεί η ηθική και η ακεραιότητα σε 27χρονους μαθητές με σκεπτικισμό, τη στιγμή που τα ίδια τα πανεπιστήμια όπως το Harvard διαδραμάτισαν σημαντικό ρόλο στην ανάδειξη του κυνηγιού της υπεραξίας τις τελευταίες δεκαετίες. Το πανεπιστήμιο θεωρεί πως δουλειά του είναι να διδάξει στους φοιτητές πώς να αντιμετωπίζουν τέτοιες πιέσεις, ανεξαρτήτως του ηθικού τους υπόβαθρου.

Ο κ. Clark επισημαίνει: ”Έχουμε την άποψη πως η επαγγελματική σου ταυτότητα δεν έχει διαμορφωθεί πλήρως όταν έρχεσαι εδώ. Δεν το θέτουμε ως διάπλαση της ψυχής. Απλά προσπαθούμε να βοηθήσουμε τους φοιτητές να αντιληφθούν ότι ο σκοπός πίσω από όλα αυτά δεν είναι να γίνεις πλούσιος.”

Οι πειρασμοί, φυσικά, δεν απομακρύνονται. Οι περισσότεροι φοιτητές περιμένουν πως μετά την αποφοίτησή τους θα λαμβάνουν αμοιβές της τάξεως των 115.000 δολαρίων το χρόνο, ποσόν το οποίο μπορεί να αυξηθεί μέχρι και τα 12,5 εκ. δολάρια ετησίως – 250 φορές το μέσο όρο των μισθών στις ΗΠΑ – εάν καταφέρουν να φθάσουν στην κορυφαία θέση μιας μεγάλης εταιρίας.

Ο Thomas Piper, συγγραφέας του ”Can Ethics Be Tought?” και ένας ακόμη καθηγητής του μαθήματος αναφέρει πως είναι πολύ σημαντικό να μπορούμε όλοι να αναγνωρίζουμε το χείλος του γκρεμού όταν είναι μπροστά μας. ”Η μόνη στιγμή που ανησυχώ πραγματικά είναι όταν ο κόσμος λέει ότι αυτό δεν θα μπορούσε να συμβεί σε εμένα” εξηγεί.

Οι ιστορίες των ”μαγειρεμάτων” των εταιρικών κερδών καταδεικνύουν ότι βασικές ανθρώπινες αδυναμίες διαδραματίζουν τόσο σημαντικό ρόλο όσο και η αλαζονεία και η απληστία.

Ο κ. Piper επισημαίνει: ”Οι άνθρωποι δεν καταλαβαίνουν τη διαφορά μεταξύ εξομάλυνσης και αλλαγής μιας τάσης. Όταν το πρώτο βήμα είναι στο γκρί, σε περίπτωση που ξεφύγεις με ό,τι κάνεις θα κάνεις κι άλλο βήμα και σε κάποιο σημείο, όταν έχεις κάνει αρκετά βήματα, ανακαλύπτεις ότι περπατάς στο σκοτάδι.”

© The Financial Times Limited 2004. All rights reserved.
FT and Financial Times are trademarks of the Financial Times Ltd.
Not to be redistributed, copied or modified in any way.
Euro2day.gr is solely responsible for providing this translation and the Financial Times Limited does not accept any liability for the accuracy or quality of the translation