Ιράκ: Ένας πόλεμος απόψεων

Ήταν γκάφα και έγκλημα ο πόλεμος εναντίον του Ιράκ ή μια σοφή και ηθική πράξη; Η κοινή γνώμη παραμένει σήμερα το ίδιο διχασμένη αναφορικά με τις απαντήσεις σε αυτό το ερώτημα, όσο ήταν και στην έναρξη του πολέμου.

Δημοσιεύθηκε: 25 Μαρτίου 2004 - 19:52

του Martin Wolf

Ήταν γκάφα και έγκλημα ο πόλεμος εναντίον του Ιράκ ή μια σοφή και ηθική πράξη; Η κοινή γνώμη παραμένει σήμερα το ίδιο διχασμένη αναφορικά με τις απαντήσεις σε αυτό το ερώτημα, όσο ήταν και με την έναρξη του πολέμου.

Τότε, είχα απαντήσει στους παθιασμένους υποστηρικτές και των δυο απόψεων μόνο με τις αμφιβολίες μου. (”Ο Μπους πρέπει να προσπαθήσει να κερδίσει την ειρήνη όσο και τον πόλεμο” 5 Φεβρουαρίου 2003). Το πέρασμα του χρόνου έχει δυναμώσει το κεντρικό μου επιχείρημα: Οι έντονες διαφωνίες περί των πολεμικών επιχειρήσεων δεν είναι ούτε ηθικής ούτε νομικής, αλλά μάλλον πρακτικής φύσεως.

Αναλογισθείτε, καταρχάς, την ηθική αυτού του πολέμου. Ένας ειρηνιστής αντιτίθεται στον πόλεμο κάθε μορφής, αλλά οι περισσότεροι από τους αντιτιθέμενους σε αυτόν τον πόλεμο απέχουν πολύ από το να θεωρούνται ειρηνιστές. Για παράδειγμα, ο υπουργός Εξωτερικών της Γερμανίας και επικριτής του πολέμου, Γιόσκα Φίσερ, υπερασπίσθηκε σθεναρά την παρέμβαση του ΝΑΤΟ στο Κόσοβο.

Ωστόσο, τα ηθικά επιχειρήματα για αυτόν τον πόλεμο είναι το ίδιο ισχυρά με αυτά που ελέχθησαν για το Κόσοβο. Ο Σαντάμ Χουσεΐν ήταν ένας σκληρός τύραννος που πρέπει να έχει σκοτώσει πολλούς μουσουλμάνους, εκατοντάδες φορές περισσότερους από αυτούς που έχουν σκοτώσει οι ισραηλινοί.

Στους Financial Times της Δευτέρας, ο Ali Muhsen Hamid, επικεφαλής των γραφείων της αραβικής Ένωσης στο Λονδίνο, έγραψε πως ένα δισεκατομμύριο μουσουλμάνοι αισθάνονται πως υπόκεινται σε φυλετικές διακρίσεις από τους ηγέτες της παγκόσμιας πολιτικής σκηνής. Δεν αμφιβάλλω ότι έτσι έχουν τα πράγματα.

Σίγουρα πάντως είναι αυτό που τους λένε συνεχώς πως γίνεται. Ωστόσο, δεν εμπλέχθηκαν σε πόλεμο προς όφελος των μουσουλμάνων, αυτές οι Η.Π.Α. των διακρίσεων, τόσο στη Βοσνία (όπου οι Ευρωπαίοι δεν έκαναν τίποτε), όσο και στο Κόσοβο και τώρα στο Ιράκ (παρά τις σθεναρές αντιδράσεις πολλών Ευρωπαίων);

Όσο περισσότερο εξετάζει κανείς την πολεμική εναντίον του πολέμου, τουλάχιστον στην Ευρώπη, τόσο περισσότερο αντιλαμβάνεται ότι η κινητήρια δύναμή της δεν είναι η ηθική αλλά η εχθρική στάση προς οτιδήποτε κάνουν οι Η.Π.Α. Επιπροσθέτως, τώρα που ξέφτισε το όνειρο του σοσιαλισμού, η ευρωπαϊκή αριστερά έχει μείνει μόνο με τον έντονο αντιαμερικανισμό της.

Η δεύτερη μερίδα των αντιπολεμικών επιχειρημάτων είναι νομικής φύσεως. Αυτά τα επιχειρήματα έχουν τρεις διαστάσεις: η πρώτη αφορά την απαίτηση για έγκριση του Συμβουλίου Ασφαλείας σε οποιαδήποτε απόφαση έναρξης πολεμικών επιχειρήσεων. Η δεύτερη αφορά τις συνθήκες κάτω από τις οποίες δικαιολογείται νομικά ο πόλεμος, ενώ η τρίτη αφορά την ίδια την αρχή της εθνικής κυριαρχίας.

Το επιχείρημα που προέταξαν οι ευρωπαίοι, ότι ο πόλεμος ήταν παράνομος καθώς δεν είχε την έγκριση του Συμβουλίου Ασφαλείας, έρχεται σε αντίθεση με τις πρακτικές τους. Όπως τονίζει και ο αμερικανός συγγραφέας Robert Kagan: ”Στο Κόσοβο... ήταν οι ευρωπαίοι αυτοί που (μαζί με τους αμερικανούς) ξεκίνησαν τον πόλεμο χωρίς τη νομιμοποίηση που θα επέφερε η έγκριση του Συμβουλίου Ασφαλείας.

Αυτό δεν τους σταμάτησε από τον, τότε αλλά και μετέπειτα, ισχυρισμό πως ο πόλεμος στο Κόσοβο ήταν νόμιμος” (America’s Crisis of Legitimacy, Foreign Affairs, March/April 2004).

Οπότε, ποια είναι η πραγματική σημασία της έγκρισης του Συμβουλίου Ασφαλείας για τους ευρωπαίους; Είναι κάτι περισσότερο από την άποψη ότι οι ΗΠΑ δεν μπορούν να δρουν με νομιμότητα χωρίς την έγκριση της Γαλλίας; Και γιατί θα έπρεπε να περιμένετε να αποδεχτούν κάτι τέτοιο οι ΗΠΑ;

H πρόταση, πως δεν υπήρξε αξιοσημείωτη αιτία πολέμου (casus belli), φαίνεται να είναι θέμα συζήτησης των σχολαστικών για χρόνια. Είμαι χαρούμενος που θα τους αφήσω να διαλέγονται πάνω στο αν οι σοβαρότατες παραβιάσεις των ψηφισμάτων των Ηνωμένων Εθνών από τον κ. Χουσεΐν είναι επαρκής δικαιολογία για πολεμικές επιχειρήσεις που αποσκοπούν στην απομάκρυνσή του.

Ωστόσο, τίθεται ένα ακόμη μεγαλύτερο ερώτημα, το κατά πόσο η άσκηση σκληρού και ενδεχομένως επικίνδυνου δεσποτισμού είναι επαρκής λόγος για την απομάκρυνση ενός ηγέτη. Η άποψη πως το εκάστοτε πρόσωπο που έχει την εξουσία δικαιούται να μεταχειρίζεται τους υπηκόους του σαν να αποτελούσαν προσωπική του περιουσία είναι ηθικά απαράδεκτη.

Αν είναι όντως παράνομο να απομακρύνει κανείς τον Σαντάμ Χουσεΐν επειδή είναι τέρας, τότε τόσο το χειρότερο για το νόμο.

Το πλέον κραταιό επιχείρημα εναντίον του πολέμου, όμως, δεν είναι ούτε ότι είναι ανήθικος ούτε ότι είναι παράνομος αλλά ότι είναι μια ηλίθια ιδέα που εκτελέσθηκε από ανίκανους.

Αυτό αποτελεί την φυσική στάση της ”ρεαλιστικής” παράδοσης. Το αν ένας ηγέτης συμπεριφέρεται βάναυσα στους πολίτες του, λένε οι ρεαλιστές, δεν θα έπρεπε να αφορά καμία άλλη χώρα. Ο κ. Χουσεΐν, λένε, ”ξεδοντιάστηκε” και εγκλωβίστηκε μετά τον πρώτο Πόλεμο του Κόλπου, οπότε η απομάκρυνσή του δεν θα εξυπηρετούσε τα συμφέροντα κανενός.

Σαν τύραννος, ήταν φυσικός εχθρός της Αλ Κάιντα. Τώρα, μετά την απομάκρυνσή του, το Ιράκ παραδόθηκε στο χάος. Ως εκ τούτου, η χώρα μετατρέπεται σε πηγή αταξίας στην ευρύτερη περιοχή και σε προσφιλές έδαφος για ασπαστές της τζιχάντ από ολόκληρο τον αραβικό κόσμο.

Και δεν είναι μόνο αυτά, συνεχίζει η κριτική. Ξεκινώντας έναν πόλεμο που δεν στηριζόταν από πολλούς στον υπόλοιπο κόσμο, οι ΗΠΑ απώλεσαν τη νομιμότητα. Οι πιο στενοί τους σύμμαχοι είναι πλέον αμφίβολοι.

Ανέλαβαν σχεδόν εντελώς μόνες τους το κόστος, τόσο του πολέμου, όσο και της ”επόμενης μέρας”. Αυτό έχει ελαχιστοποιήσει τις πιθανότητες επιτυχίας στην ανοικοδόμηση του Ιράκ, καθώς η ανακούφιση των ιρακινών για την απομάκρυνση του κ. Χουσεΐν έχει δώσει τη θέση της στην οργή για την αδικαιολόγητη κατοχή. Οι ΗΠΑ βρίσκονται σε θέση, να μην μπορούν να φύγουν και να μην επιθυμούν να μείνουν περαιτέρω.

Σε αυτά τα επιχειρήματα οι επικριτές του πολέμου μπορούν να προσθέσουν την ανικανότητα που επέδειξε η κυβέρνηση Μπους σχεδόν στα πάντα εκτός από τις ίδιες τις πολεμικές επιχειρήσεις. Πριν τις 11 Σεπτεμβρίου του 2001, είχε εξευτελίσει τους συμμάχους του σε μια σειρά ζητημάτων, όπως η Συνθήκη του Κιότο, το διεθνές ποινικό δικαστήριο και διάφορα άλλα.

Λίγο πριν τον πόλεμο, μετέτρεψε τις διαδικασίες στα Ηνωμένα Έθνη σε παρωδία, αποξενώνοντας την πλειονότητα των ευρωπαίων και χάνοντας ακόμη και την υποστήριξη της Τουρκίας. Μετά τον πόλεμο, προέκυψε πως δεν υπήρχαν όπλα μαζικής καταστροφής. Επιπροσθέτως, ο σχεδιασμός για την ειρήνευση και ανοικοδόμηση της χώρας ήταν εξαιρετικά ελλιπής.

Η απόφαση να διαλυθεί ο ιρακινός στρατός εν μια νυκτί ήταν παρανοϊκή. Αλλά το σημαντικότερο, οι ΗΠΑ δεν έχουν αποφασίσει ακόμη εάν επιθυμούν ένα δημοκρατικό ή αμερικανικό καθεστώς.

Εν συντομία, το βασικό επιχείρημα εναντίον του πολέμου είναι ότι ήταν μια αχρείαστη και κακώς εκτελεσμένη περιπέτεια. Η ειρωνεία έγκειται στο ότι την ρεαλιστική αυτή θέση λαμβάνουν οι υποτιθέμενοι υπερασπιστές της ηθικής, ευρωπαίοι επικριτές, την στιγμή που μια κυβέρνηση υποτιθέμενων ρεαλιστών ξεκίνησε έναν πόλεμο, η κύρια δικαίωση του οποίου φαίνεται να είναι, όχι η δημιουργία ενός κόσμου, ασφαλέστερου για τις ΗΠΑ- κάτι που είναι τουλάχιστον αμφισβητούμενο- αλλά η απομάκρυνση ενός παράλογου τυράννου.

Οι ΗΠΑ ποτέ δεν θα καταφέρουν πλέον να πείσουν τους ηθικούς ή νομοταγείς επικριτές της για την ορθότητα των πράξεών τους, καθώς τα κίνητρά τους είναι είτε η παθιασμένη εχθρότητα προς οτιδήποτε κάνουν οι ΗΠΑ είτε η επιθυμία τους να δέσουν τις ΗΠΑ όσο πιο καλά γίνεται.

Ούτε μπορούν οι ΗΠΑ να πείσουν τους συντηρητικούς επικριτές που θεωρούν ότι οι όποιες προσπάθειες αναδιοργάνωσης μιας κοινωνίες αντίκεινται σε εθνικά συμφέροντα ή την παγκόσμια τάξη. Αυτό που μπορούν ακόμη– και πρέπει– να κάνουν οι ΗΠΑ είναι να εγκαταλείψουν το Ιράκ σε μια κατάσταση λειτουργικού κράτους και κοινωνίας.

Η νομιμότητα του ίδιου του πολέμου υπόκειται στην επίτευξη αυτού του στόχου. Μια ενδεχόμενη αποτυχία θα αποτελούσε καταστροφή για τις ΗΠΑ, την ευρύτερη περιοχή και τον κόσμο.

© The Financial Times Limited 2004. All rights reserved.
FT and Financial Times are trademarks of the Financial Times Ltd.
Not to be redistributed, copied or modified in any way.
Euro2day.gr is solely responsible for providing this translation and the Financial Times Limited does not accept any liability for the accuracy or quality of the translation