Προϊόν ενός δυστυχισμένου γάμου η ευρωζώνη

Το ευρώ είναι το "παιδί" ενός γάμου από συνοικέσιο. Ενός γάμου που είναι δυστυχισμένος, καθώς οι εταίροι του κατανοούν ότι δεν έχουν σχεδόν τίποτε κοινό. Η ελληνική κρίση μπορεί να αποτελέσει και αιτία διαζυγίου.

Δημοσιεύθηκε: 30 Μαρτίου 2010 - 10:04

Gideon Rachman

Προϊόν ενός δυστυχισμένου γάμου η ευρωζώνη

Κάπου στη σοφίτα μου έχω ένα πόστερ -που έχω φτιάξει μόνος μου, σε μία έκρηξη νοσταλγίας- με τα 12 παλιά ευρωπαϊκά νομίσματα, τα οποία αχρηστεύτηκαν μετά την εμφάνιση του ευρώ τα μεσάνυχτα της 31ης Δεκεμβρίου 2001.

Τα παλιά χαρτονομίσματα απεικόνιζαν πραγματικούς ανθρώπους και πραγματικά κτίρια. Για παράδειγμα, η ελληνική δραχμή είχε στην επιφάνειά της μία εικόνα των ερειπίων της Ολυμπίας, ενώ το γαλλικό φράγκο ένα πορτρέτο του Paul Cezanne. Το ευρώ, που τα αντικατέστησε, έχει στην επιφάνειά του κτίρια τα οποία μοιάζουν με ευρωπαϊκά, αλλά ουσιαστικά δεν υπάρχουν στην πραγματικότητα.

Μου έχει κολλήσει ότι οι φανταστικές εικόνες που έχουν αποτυπωθεί στα χαρτονομίσματα του ευρώ μάλλον μας λένε κάτι για την εύθραυστη ταυτότητα που χαρακτηρίζει το κοινό ευρωπαϊκό νόμισμα. Εάν οι Ευρωπαίοι δεν μπορούσαν να συμφωνήσουν για τα κοινά τους σύμβολα και τους κοινούς τους ήρωες, έχουν άραγε τη δυνατότητα να συμφωνήσουν για την εφαρμογή κοινών πολιτικών και κοινών θυσιών που πρέπει να πραγματοποιήσουν σε δύσκολες περιόδους;

Η ελληνική κρίση είναι το δυσκολότερο, μέχρι στιγμής, τεστ για το ευρώ. Την περασμένη Πέμπτη υπήρξε συμφωνία βάσει της οποίας η Ελλάδα μπορεί να δανειστεί, εάν χρειαστεί, από το ΔΝΤ και τους Ευρωπαίους εταίρους της.

Αυτή η συμφωνία μπορεί να καθησυχάσει για κάποιο διάστημα τις αγορές. Όμως, δεν προσφέρει καμία λύση στα υπάρχοντα προβλήματα. Αυτοί που δημιούργησαν το ευρώ μοιάζουν με γονείς που προσχεδίασαν έναν γάμο. Γνώριζαν ότι ένωναν χώρες με πολύ διαφορετικές οικονομίες αλλά και κουλτούρες. Ευελπιστούσαν, όμως, ότι με τον καιρό οι νέοι σύντροφοι θα μεγάλωναν μαζί και θα δημιουργούσαν μία μοναδική ένωση.

Στην πραγματικότητα η Ευρωπαϊκή Ένωση στηριζόταν σε τρεις μορφές σύγκλισης: οικονομική, πολιτική και πολιτιστική. Όταν δημιουργήθηκε το ευρώ υπήρχε η ελπίδα ότι η ενίσχυση του εμπορίου και των επενδύσεων μεταξύ των εταίρων της ευρωζώνης θα δημιουργούσε μία πραγματικά ενοποιημένη ευρωπαϊκή οικονομία, στην οποία τα εθνικά επίπεδα παραγωγικότητας και κατανάλωσης θα κάλυπταν το ένα το άλλο. Μόλις οι Ευρωπαίοι άρχιζαν να χρησιμοποιούν τα ίδια νομίσματα και τα ίδια χαρτονομίσματα θα ανακάλυπταν πόσα κοινά έχουν μεταξύ τους, θα ανέπτυσσαν κοινή πίστη και θα ενίσχυαν την πολιτική τους ένωση.

Επιπρόσθετα, οι δημιουργοί του ευρώ ευελπιστούσαν ότι θα πετύχαιναν μία ακόμη σύγκλιση, αυτή μεταξύ της ελίτ του "απλού" κόσμου. Γνώριζαν ότι σε κάποιες σημαντικές χώρες, ιδιαίτερα στη Γερμανία, το κοινό δεν συμμεριζόταν τον ενθουσιασμό της ελίτ για τη δημιουργία του ευρώ. Ευελπιστούσαν, όμως, ότι με τον καιρό ο κόσμος θα αγκάλιαζε το κοινό ευρωπαϊκό νόμισμα.

Αυτό που έδειξε η ελληνική κρίση είναι ότι ο ευρωπαϊκός -μέσω συνοικεσίου- γάμος έχει πολλά προβλήματα. Οι εταίροι δεν μεγάλωσαν με τον ίδιο ρυθμό. Για αρκετό διάστημα χώρες όπως η Ελλάδα και η Πορτογαλία επωφελήθηκαν από την εικονική οικονομική σύγκλιση, μέσω των χαμηλότερων επιτοκίων και του σταθερού νομίσματος που απέκτησαν. Όταν η ευρωπαϊκή οικονομία αναπτυσσόταν, οι αγορές υπέκυψαν στη φαντασίωση ότι δεν έχει και μεγάλη διαφορά εάν επενδύσεις σε γερμανικό ή σε ελληνικό χρέος. Όμως αυτό άλλαξε και η Ελλάδα καλείται να πληρώσει σημαντικό premium για τη δανειστεί.

Είναι, επίσης, πολύ πιο εμφανές ότι χώρες όπως η Ελλάδα, η Ισπανία και η Πορτογαλία δυσκολεύονται όλο και περισσότερο να ανταγωνιστούν το περισσότερο παραγωγικό γερμανικό οικονομικό μοντέλο. Καθώς είναι μέλη της ευρωζώνης δεν έχουν τη δυνατότητα να χρησιμοποιήσουν το μέσο της υποτίμησης. Η μοναδική εναλλακτική λύση είναι μία μακρά, επώδυνη περίοδος λιτότητας προκειμένου να μειώσουν το κόστος τους μέσω της περικοπής μισθών και υποχώρησης του επιπέδου διαβίωσης.

Η έλλειψη οικονομικής σύγκλισης αποκάλυψε και την έλλειψη πολιτικής σύγκλισης στην ενωμένη Ευρώπη. Οι Γερμανοί δεν φαίνεται να συμπαθούν ιδιαίτερα τους Έλληνες. Η γερμανική θέση είναι ότι οι πιο αδύναμες ευρωπαϊκές οικονομίες απλώς πληρώνουν το τίμημα της αποτυχίας των πολιτών τους να μην είναι τόσο σκληρά εργαζόμενοι αλλά και τόσο εξειδικευμένοι όσο οι Γερμανοί. Ως εκ τούτου, οφείλουν είτε να μαζευτούν και να καταφέρουν αυτόν τον στόχο είτε να φύγουν από την ευρωζώνη.

Οποιαδήποτε υπόνοια ότι η χαμηλή κατανάλωση στην εγχώρια αγορά της Γερμανίας και η προσκόλληση του οικονομικού της μοντέλου στις εξαγωγές μπορεί να έχει επιδράσει στην κρίση έχουν απορριφθεί. Ορισμένοι Έλληνες πολιτικοί απάντησαν στις γερμανικές πιέσεις με θυμωμένες αναφορές στη ναζιστική κατοχή της χώρας τους στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Ωραίες ενδείξεις ευρωπαϊκής ενότητας!

Η σκληρή στάση της Γερμανίας αποδεικνύει ότι ο τρίτος στόχος των δημιουργών του ευρώ -η σύγκλιση των απόψεων του κοινού και της ελίτ- έχει επίσης αποτύχει. Οι Γερμανοί πολίτες εξακολουθούν να ανησυχούν για τις συνέπειες της ένταξής τους στην ευρωζώνη και φοβούνται ότι θα κληθούν να διατηρήσουν με δικά τους έξοδα το στιλ ζωής των ανίκανων Ελλήνων πολιτικών και συνταξιούχων. Με δεδομένες, δε, τις κρίσιμες τοπικές εκλογές στη Γερμανία τον Μάιο, η κ. Angela Merkel πιέζεται να δείξει ότι είναι σκληρή με την Ελλάδα.

Όταν δημιουργήθηκε το ευρώ, οι Γερμανοί πολιτικοί έσπευσαν να τονίσουν, με ιδιαίτερη χαρά, ότι η οικονομική ένωση θα οδηγήσει και σε πολιτική ένωση. Η ελληνική κρίση ήταν το κατάλληλο γεγονός για να ωθήσει περισσότερο αυτήν την ιδέα. Όμως, η κυβέρνηση της κ. Merkel, παρά την κρίση, αποφεύγει ακόμη και τις λέξεις για την προώθηση της πολιτικής ένωσης. Αντίθετα, προτιμά να σπρώχνει το πικρό φάρμακο στον λαιμό των απρόθυμων Ελλήνων.

Όλο και περισσότερο η ευρωζώνη αποδεικνύει ότι δεν είναι μία ευτυχισμένη ένωση. Όλο και περισσότερο μοιάζει με έναν δυστυχισμένο γάμο μεταξύ αταίριαστων συντρόφων. Το πιθανότερο είναι ότι πρέπει να ανέβω στη σοφίτα μου και να ξεθάψω εκείνα τα παλιά νομίσματα. Δεν μοιάζουν, πλέον, και τόσο άχρηστα…

© The Financial Times Limited 2010. All rights reserved.
FT and Financial Times are trademarks of the Financial Times Ltd.
Not to be redistributed, copied or modified in any way.
Euro2day.gr is solely responsible for providing this translation and the Financial Times Limited does not accept any liability for the accuracy or quality of the translation