Ριζικές μεταρρυθμίσεις η λύση για ευρωζώνη

Συμφέρον όλων -και της Γερμανίας- είναι η ευρωζώνη να προχωρήσει σε μεγαλύτερη οικονομική ενοποίηση εγκαταλείποντας την εμμονή στο φετίχ της εθνικής κυριαρχίας. Χωρίς το ευρώ η Ε.Ε. θα ήταν έρημη χώρα.

Δημοσιεύθηκε: 30 Ιουνίου 2010 - 11:24

Peter Sutherland*

Ριζικές μεταρρυθμίσεις η λύση για ευρωζώνη

Παράδοση πλέον αποτελεί για την Ευρωπαϊκή Ένωση η πρακτική μετατροπής των κρίσεων σε ευκαιρίες. Η "ευρωπαϊκή αρτηριοσκλήρωση" και οι διαφωνίες για τους προϋπολογισμούς που εμφανίστηκαν τη δεκαετία του 1980 ήταν οι προάγγελοι της Ενιαίας Ευρωπαϊκής Πράξης του 1986. Αντιστοίχως, η κρίση του συστήματος συναλλαγματικών ισοτιμιών την περίοδο 1992 - 1993 επιτάχυνε τη δημιουργία του ενιαίου ευρωπαϊκού νομίσματος. Έτσι, πιστεύω πως και τώρα η τρέχουσα κρίση στην ευρωπαϊκή ζώνη θα ακολουθήσει το ίδιο μοτίβο, καθώς η εναλλακτική λύση είναι πραγματικά φρικτή.

Τους τελευταίους τρεις μήνες οι ηγέτες της ευρωζώνης έχουν πάρει ορισμένα επώδυνα μαθήματα για τα σχεδιαστικά λάθη που υπάρχουν στον μηχανισμό της ευρωζώνης. Το οικονομικό πακέτο που ανακοινώθηκε τον Μάιο αποτελεί απόδειξη της σοβαρότητας με την οποία οι Ευρωπαίοι ηγέτες είναι διατεθειμένοι να εφαρμόσουν στην πράξη αυτά τα μαθήματα. Αλλά αυτό είναι μόνο μέρος όσων συμβαίνουν. Εξίσου σημαντική είναι η προθυμία των ηγετών της ευρωζώνης να εξετάσουν εκ νέου τις αρχές από τις οποίες διέπεται η ένωσή τους. Οι θέσεις των χωρών-μελών έχουν αλλάξει σημαντικά το τελευταίο τρίμηνο. Εκτιμώ πως θα αλλάξουν ακόμη περισσότερο τους επόμενους τρεις μήνες.

Χωρίς το ενιαίο νόμισμα, η Ευρώπη από οικονομική άποψη θα ήταν έρημη χώρα. Το κόστος της μη ύπαρξης του ευρώ θα ήταν πολύ μεγαλύτερο τα προηγούμενα χρόνια από το κόστος της ύπαρξης του ενιαίου νομίσματος τους τελευταίους τρεις μήνες. Εάν είχαμε οδηγηθεί σε ανταγωνιστικές υποτιμήσεις, όπως συνέβη μετά τη χρηματοοικονομική κρίση του 2008, τότε θα είχαμε οικονομικό χάος και η κατάσταση θα ήταν πολύ χειρότερη από την αναταραχή που ζούμε τώρα. Οι ηγέτες της ευρωζώνης αναγνωρίζουν αυτήν την πραγματικότητα. Ο στόχος που καλούνται να πετύχουν είναι να εξασφαλίσουν ότι η ευρωζώνη θα λειτουργεί κατά τέτοιον τρόπο ώστε να ελαχιστοποιηθεί ο κίνδυνος παρεκτροπής από την πορεία περαιτέρω ολοκλήρωσης και να εκμεταλλευτούν τα πλεονεκτήματα που αυτή παρουσιάζει στο έπακρο. Υπάρχουν περιθώρια βελτίωσης σε αυτούς τους τομείς.

Ελπίζω ότι αυτό θα συμβεί γιατί διαισθάνομαι μία αυξανόμενη αποδοχή στους κόλπους των Ευρωπαίων ιθυνόντων ότι -παρά τα όποια πλεονεκτήματα παρουσιάζει- το αρχικό σύστημα διοίκησης της ευρωζώνης ήταν από πολλές πλευρές… σχιζοφρενικό. Από τη μία πλευρά, αντιπροσωπεύει το μεσουράνημα μιας διαδικασίας ενοποίησης 40 ετών, που βασίστηκε στην εμφανή αναποτελεσματικότητα των εθνικών διαδικασιών για να αντιμετωπιστούν ευρωπαϊκές και διεθνείς προκλήσεις. Από την άλλη, μέλημά του ήταν να διατηρήσει την απόλυτη εθνική κυριαρχία σε θέματα δημοσιονομικά, προϋπολογισμού και μακροοικονομίας.

Αυτή η τελευταία ανησυχία ήταν η βασική αιτία για την οποία το κύριο εργαλείο οικονομικής διοίκησης της ευρωζώνης -το Σύμφωνο Σταθερότητας- δεν θα μπορούσε ποτέ να αποτελέσει πρωταρχική βάση στήριξης της πολιτικής. Η εφαρμογή του εναπόκειται στις εθνικές κυβερνήσεις και σε εκείνες με τη σειρά τους είχαν τη δυνατότητα να ψηφίσουν για το εάν θα υποστούν κυρώσεις για την παραβίαση του συμφώνου. Η τρέχουσα κρίση, λοιπόν, είναι άμεσο αποτέλεσμα της διοικητικής δομής της ευρωζώνης που σεβόταν σε υπερβολικό βαθμό τις ανάγκες εθνικής αυτοκυριαρχίας.

Είναι κατανοητό ότι εκείνοι που δημιούργησαν το ευρώ ήθελαν να προχωρήσουν προσεκτικά με τα θέματα παράδοσης της εθνικής κυριαρχίας. Πολλοί πιθανώς να πίστευαν ότι οι αρχικές συμφωνίες, με την πάροδο του χρόνου και την απόκτηση εμπειρίας, θα άλλαζαν. Υπάρχουν όμως εμφανείς περιορισμοί σε αυτήν την εκτίμηση. Το να είναι μία χώρα μέλος της ευρωζώνης συνεπάγεται κατά έναν βαθμό ότι μοιράζεται την οικονομική εθνική της κυριαρχία, όπως επί παραδείγματι θα συνέβαινε μεταξύ της Γερμανίας και της Ελλάδας. Αυτό δεν μπορεί να εξαφανιστεί επειδή δεν υπάρχουν οι πολιτικές δομές για να διοικηθεί και να αντιπροσωπευτεί αυτή η μοιρασμένη κυριαρχία. Αντιθέτως, η έλλειψη τέτοιων δομών για τον χειρισμό παρόμοιων προβλημάτων έχει εξασφαλίσει ότι οι εταίροι της Ελλάδας εμπλέκονται πολύ περισσότερο στις δυσκολίες της. Η αβάσιμη επιμονή ότι τα οικονομικά προβλήματα της Ελλάδας είναι δικά της και μόνο δικά της ήταν ο πιο βέβαιος τρόπος για να εξασφαλιστεί ότι η Ελλάδα θα γινόταν ένα πιεστικό θέμα για όλη την ευρωζώνη.

Ο κ. Herman Van Rompuy, πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, κατηγορήθηκε ότι έκανε συστάσεις στο συμβούλιο για τη μεταρρύθμιση της θεσμικής διοίκησης της ευρωζώνης τον Οκτώβριο. Είναι ευκταίο και αναπόφευκτο οι προτάσεις του να αντικατοπτρίζουν ένα σημαντικό βήμα προς την ενοποίηση της ευρωπαϊκής πολιτικής οικονομίας. Η πρόσφατη εμπειρία δείχνει την πιο δεσμευτική εποπτεία των εθνικών οικονομιών και όχι μόνο των προϋπολογισμών. Η λογική επιλογή είναι ο ενισχυμένος μακροοικονομικός συντονισμός εντός της ευρωζώνης, όπου η εθνική οικονομική πολιτική μιας χώρας-μέλους έχει σημαντικό αντίκτυπο για τους γείτονές της. Το ότι η ευρωζώνη ήταν τόσο διστακτική στο να θέσει τέτοιους μηχανισμούς για τη διαχείριση της αλληλεξάρτησης αποδίδεται στο φετίχ της εθνικής κυριαρχίας και όχι σε πραγματικές ανάγκες.

Δεν μπορώ να μοιραστώ τις απόψεις των σχολιαστών που ισχυρίζονται ότι θα ήταν αδύνατον να υπάρχει συμφωνία για ριζική μεταρρύθμιση στη διοίκηση της ευρωζώνης. Η γερμανική κυβέρνηση αναφέρεται ορισμένες φορές ως εμπόδιο σε αυτήν την προσπάθεια. Αλλά έχουμε επανειλημμένως ακούσει επιβεβαιώσεις από το Βερολίνο ότι ευχαρίστως θα έπαιρνε μέρος σε δημιουργικές διαπραγματεύσεις με τους εταίρους του για τέτοιες μεταρρυθμίσεις. Οι προτάσεις του Βερολίνου αποτελούν ένα σημείο εκκίνησης για τη συζήτηση αυτή.

Αυτά βέβαια έρχονται σε αντίθεση με τη ρητορική που επικράτησε στο Βερολίνο στις αρχές του έτους. Η ευρωπαϊκή ολοκλήρωση όμως προχωρά μόνο συμφιλιώνοντας φαινομενικά ασυμφιλίωτες εθνικές απόψεις. Η Γερμανία έχει κάθε συμφέρον να παίξει τον παραδοσιακό κεντρικό της ρόλο σε αυτήν τη διαδικασία, όχι μόνο ως καλός γείτονας στην Ευρώπη αλλά και για να προωθήσει το εθνικό της συμφέρον.

*Ο κ. Sutherland είναι πρώην Ευρωπαίος επίτροπος.

© The Financial Times Limited 2010. All rights reserved.
FT and Financial Times are trademarks of the Financial Times Ltd.
Not to be redistributed, copied or modified in any way.
Euro2day.gr is solely responsible for providing this translation and the Financial Times Limited does not accept any liability for the accuracy or quality of the translation