Η κρίση τροφίμων και οι υποσχέσεις της G20

Η κρίση τροφίμων είναι υπαρκτή και απειλεί την παγκόσμια οικονομία. Η λύση όμως δεν θα έρθει από την Ουάσιγκτον και τις Βρυξέλλες. Μόνο η Κίνα έχει το κίνητρο και τα μέσα για να ηγηθεί με δυναμικές πρωτοβουλίες.

Δημοσιεύθηκε: 18 Φεβρουαρίου 2011 - 12:50

Jeffrey Sachs*

Η κρίση τροφίμων και οι υποσχέσεις της G20

Η παγκόσμια οικονομία καταδιώκεται και πάλι από την εκτίναξη στις τιμές των εμπορευμάτων. Η διεθνής ανάκαμψη έχει οδηγήσει σε σημαντική ενίσχυση των τιμών. Οι τιμές πολλών εμπορευμάτων βρίσκονται κοντά στα ιστορικά υψηλά του 2008, αν δεν τα έχουν ξεπεράσει. Η τιμή του καλαμποκιού έχει βρεθεί σε δυσθεώρητα ύψη, αγγίζοντας τα 290 δολ. ανά τόνο, ενώ το πετρέλαιο έχει επιστρέψει πάνω από τα 100 δολάρια το βαρέλι. Η εκτίναξη στις τιμές των τροφίμων και της ενέργειας αποτελεί πλέον σημαντικό οικονομικό, πολιτικό και κοινωνικό κίνδυνο για τις αναδυόμενες οικονομίες.

Οι υπουργοί Οικονομικών των 20 ισχυρότερων οικονομιών του πλανήτη συναντώνται στο Παρίσι για να συζητήσουν την κρίση τροφίμων, ενόσω κλιμακώνεται η ένταση από την πείνα και την πολιτική αστάθεια σε χώρες με έλλειμμα τροφίμων στην Αφρική, στη Μέση Ανατολή και ακόμη παραπέρα. Ο Πρόεδρος Nicolas Sarkozy έχει θέσει το θέμα της ασφάλειας τροφίμων στην κορυφή της ατζέντας της γαλλικής προεδρίας στην G20. Η ομάδα των 20 ισχυρών, όμως, δεν έχει ακόμη υιοθετήσει καμία πειστική πολιτική για την αντιμετώπιση του θέματος.

Τα παγκόσμια αποθέματα τροφίμων συρρικνώνονται από την ενίσχυση της ανάπτυξης. Η κινεζική οικονομία είναι σχεδόν 20 φορές μεγαλύτερη από τότε όπου ξεκίνησε η διαδικασία μεταρρυθμίσεων το 1978. Η ινδική οικονομία είναι 4 φορές μεγαλύτερη από ό,τι ήταν το 1991, όταν και εκείνη μπήκε σε διαδικασία μεταρρυθμίσεων.

Οι παγκόσμιες ανάγκες για φυσικούς πόρους έχουν εκτιναχτεί και σύντομα θα ξεπερνούν την παραγωγική δυνατότητα, εάν δεν υπάρξει κάποια στροφή προς βιώσιμες τεχνολογίες και εάν δεν καταγραφεί κάποια αποφασιστική πολιτική για τη σταθεροποίηση του παγκόσμιου πληθυσμού.

Επιπλέον, οι κλιματικές αλλαγές επιδεινώνουν περαιτέρω την κατάσταση. Το κύμα καύσωνα στη Ρωσία και στην Ουκρανία αυτό το καλοκαίρι οδήγησε σε σημαντική μείωση της παραγωγής σιταριού, ενώ η βόρειος Κίνα ενδεχομένως να αντιμετωπίσει το 2011 καταστροφική ξηρασία, η οποία θα αποτελέσει μεγάλο πλήγμα για τα παγκόσμια αποθέματα σιταριού.

Το πρώτο και ευκολότερο βήμα για να αντιμετωπιστούν αυτά τα προβλήματα είναι ο τερματισμός της ποσοτικής χαλάρωσης από την Ομοσπονδιακή Τράπεζα των ΗΠΑ. Αυτή η κίνηση μπορεί να μοιάζει περιφερειακή, αλλά είναι γεγονός ότι η Fed ρίχνει λάδι στη φωτιά των εμπορευμάτων, αγνοώντας τις ενδείξεις από την πορεία των τιμών και διακινδυνεύοντας τη δημιουργία μιας ακόμη καταστροφικής φούσκας.

Πιο θεμελιώδες, όμως, είναι να προωθηθεί από την G20 πολιτική αύξησης της παραγωγής των τροφίμων, ειδικότερα στις φτωχές χώρες με έλλειμμα σε τρόφιμα. Η Αφρική θα πρέπει να βρεθεί στην κορυφή της λίστας. Μεγάλο μέρος της ηπείρου ζει σε συνθήκες απόλυτης ένδειας και ασιτίας. Πρόκειται, όμως, για μία περιοχή όπου μπορεί να αυξηθεί σημαντικά η παραγωγή τροφίμων. Στην τροπική Αφρική, ένα εκτάριο αποδίδει 1,1 τόνο, απόδοση που είναι λιγότερη από το ένα τρίτο όσων αποδίδει η γη στην Ασία ή στη Λατινική Αμερική. Μέρος από αυτό το χάσμα της παραγωγής καλύπτεται με εισαγωγές δημητριακών 25 εκατ. τόνων. Το υπόλοιπο… οδηγεί στη χρόνια ασιτία του πληθυσμού.

Επιφανείς γεωπόνοι επισημαίνουν εδώ και χρόνια ότι η τροπική Αφρική μπορεί να παράγει σημαντικά μεγαλύτερες ποσότητες τροφίμων: αρκετές για να τερματιστούν η κρίση τροφίμων και η εξάρτηση των εν λόγω χωρών από τις εισαγωγές. Ο δρόμος για τον διπλασιασμό της παραγωγής είναι γνωστός: μέτρια κρατική ενίσχυση στους αγρότες, που θα οδηγήσει σε μεγαλύτερες σοδειές, με καλύτερη διαχείριση των λιπασμάτων και του νερού. Οι αγρότες θα μπορούσαν να διπλασιάσουν, ίσως ακόμη και να τετραπλασιάσουν την παραγωγή τους.

Οι κυβερνήσεις των χωρών της Αφρικής έχουν προετοιμάσει σχέδια για να γίνουν όλα αυτά και απέσπασαν υποσχέσεις στήριξης από τη σύνοδο της G8 το 2009 στη L’Aquila.

Το βασικό εμπόδιο που απομένει είναι η χρηματοδότηση. Οι φτωχοί αγρότες της περιοχής δεν έχουν τα φερέγγυα για να πάρουν δάνεια. Με απλά κυβερνητικά προγράμματα που θα εγγυώνται την παροχή επιδοτήσεων στους αγρότες θα μπορούσε να υπάρξει εκτίναξη της παραγωγής. Στο Μαλάουι, επί παραδείγματι, η εθνική παραγωγή τροφίμων διπλασιάστηκε ταχύτατα μέσω αυτής της προσέγγισης. Άλλες χώρες της περιοχής θέλουν απεγνωσμένα να ακολουθήσουν αυτά τα βήματα και ζητούν στήριξη -που τους έχει άλλωστε υποσχεθεί- από την G8.

Οι υπουργοί Οικονομικών της G20, κατά τη συνάντησή τους, μπορούν ακόμη να κάνουν τη διαφορά και να συμβάλουν στη σταθεροποίηση των τιμών των τροφίμων και στην αντιμετώπιση της φτώχειας, επιλέγοντας να υλοποιήσουν τις υποσχέσεις που έλαβαν στη L’Aquila. Το 2009 υποσχέθηκαν 22 δισ. δολ. μέσα σε διάστημα τριετίας, συμπεριλαμβανομένου ενός ειδικού ταμείου στην Παγκόσμια Τράπεζα με τον τίτλο «Διεθνές Πρόγραμμα για την Ασφάλεια των Τροφίμων και της Γεωργίας» για να διαχειριστεί αυτά τα κεφάλαια. Το ταμείο, όμως, έλαβε μόλις 350 εκατ. δολ.

Φαίνεται πως οι υποσχέσεις της G8 ήταν μία αυταπάτη. Ο Πρόεδρος Ομπάμα θα δυσκολευτεί να βρει έστω και ένα δολάριο από την επικίνδυνα εσωστρεφή Βουλή των Αντιπροσώπων, που ελέγχεται από ρεπουμπλικάνους. Η Γαλλία, που έχει και την προεδρία της G20, έχει μειώσει και τις δικές της κρατικές στηρίξεις. Η Ιταλία ζει τη δική της ιλιγγιώδη πολιτική κρίση.

Υπάρχει, όμως, ελπίδα. Η Κίνα συγκεκριμένα έχει λόγους να ηγηθεί αυτής της προσπάθειας. Έχει περίπου 3 τρισ. δολ. σε συναλλαγματικά αποθέματα, ένα τεράστιο πλεόνασμα στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών και αυξανόμενες ανάγκες στις εισαγωγές τροφίμων. Η Μέση Ανατολή επίσης μπορεί να παίξει σημαντικό ρόλο στην αύξηση της αγροτικής παραγωγής της Αφρικής.

Έτσι, ενώ οικοδεσπότης της συνάντησης της G20 είναι το Παρίσι, η προσοχή όσων αναζητούν γενναίες ηγετικές πρωτοβουλίες στρέφεται προς Ανατολάς. Ας ελπίσουμε ότι θα τις βρουν.

* Ο κ. Jeffrey Sachs είναι διευθυντής του Earth Institute στο Columbia University.

© The Financial Times Limited 2011. All rights reserved.
FT and Financial Times are trademarks of the Financial Times Ltd.
Not to be redistributed, copied or modified in any way.
Euro2day.gr is solely responsible for providing this translation and the Financial Times Limited does not accept any liability for the accuracy or quality of the translation