Η Ευρώπη δεν δείχνει πλέον λύση για Ισπανία!

Η απαξίωση των θεσμών κυριαρχεί στην Ισπανία γράφει ο Gideon Rachman. Τι απέγινε το αλλοτινό "υπόδειγμα" των ευεργετημάτων του ευρώ. Γιατί η χώρα στο μέλλον ίσως μοιάζει περισσότερο με Αργεντινή, παρά με Γερμανία.

Δημοσιεύθηκε: 16 Απριλίου 2013 - 07:52

Gideon Rachman

Η Ευρώπη δεν δείχνει πλέον λύση για Ισπανία!

Ταξιδεύοντας μεταξύ Μαδρίτης και Βαρκελώνης ένα πρόσφατο απόγευμα καθημερινής, επιβιβάστηκα στο βαγόνι της πρώτης θέσης του τρένου. Υπήρχε ένας μόνο άνθρωπος που χουζούρευε στα μαύρα δερμάτινα καθίσματα - και αποδείχθηκε ότι ήταν ο εισπράκτορας, που έδειχνε αιφνιδιασμένος στη θέα ενός επιβάτη.

Το καταπληκτικό σιδηροδρομικό δίκτυο ταχείας κυκλοφορίας της Ισπανίας καταδεικνύει τον θεαματικό εκσυγχρονισμό της χώρας στις τελευταίες δεκαετίες. Αλλά τα άδεια βαγόνια στις διαδρομές που ενώνουν τις δύο κορυφαίες πόλεις της χώρας είναι η απόδειξη μιας βαθιάς οικονομικής δυσπραγίας. Τα προβλήματα στην Ισπανία είναι προβλήματα στην Ευρώπη.

Όλες οι μέχρι τώρα διασώσεις έγιναν για σχετικά μικρές χώρες: Ελλάδα, Πορτογαλία, Ιρλανδία και Κύπρο. Όμως η Ισπανία είναι μία από τις μεγαλύτερες οικονομίες της Ευρώπης και οι κουβέντες ότι θα καταλήξει να ζητήσει διάσωση δίνουν και παίρνουν πάλι.

Τα στατιστικά μεγέθη είναι τρομαχτικά: Η ανεργία κινείται στο 26% με την ανεργία των νέων πάνω από το 50%. Η οικονομία προβλέπεται να συρρικνωθεί και φέτος, κατά περίπου 1,5%. Οι τράπεζες χρειάστηκε να διασωθούν, αλλά υπάρχει ο φόβος ότι αν η οικονομία συνεχίσει να διολισθαίνει θα χτυπηθούν από δεύτερο κύμα επισφαλών δανείων. Η κυβέρνηση έχει μειώσει τις δαπάνες κάθετα κι έχει χαλαρώσει την αγορά εργασίας. Αλλά το δημοσιονομικό έλλειμμα φέτος παραμένει στο 6,6% περίπου του ΑΕΠ και το εθνικό χρέος οδεύει προς το 90%, που συχνά θεωρείται ζώνη κινδύνου.

Η οικονομική κρίση είναι ιδιαίτερα σοκαριστική για την Ισπανία γιατί -από τα τέλη της δεκαετίας του 1970 που έγινε δημοκρατία- υπήρξε η πιο αισιόδοξη και συναρπαστική χώρα της Ευρώπης. Ενώ οι Γάλλοι, οι Βρετανοί και οι Ιταλοί βίωναν μια αίσθηση εθνικής παρακμής, οι Ισπανοί προχωρούσαν δυναμικά μπροστά. Η καλοζωία εκτινασσόταν και η Ισπανία κατακτούσε την παγκόσμια κορυφή στο ποδόσφαιρο, στη μόδα, στην κουζίνα και στον κινηματογράφο.

Η Ισπανία έχει υποστεί βαθιές υφέσεις και στο παρελθόν, ακόμη και στη δεκαετία του ’90. Αλλά στις προηγούμενες περιόδους, οι θυσίες είχαν ένα νόημα, που σχετιζόταν με την ένταξη πρώτα στην Ε.Ε. και μετά στο ευρώ. Η διαφορά σήμερα είναι ότι οι Ισπανοί δεν είναι πλέον σίγουροι ότι υπάρχει φως στο τέλος του τούνελ. Αντίθετα, το οικονομικό τούνελ γίνεται όλο και πιο σκοτεινό και μακρύ. Το αποτέλεσμα είναι ότι οι Ισπανοί χάνουν την πίστη τους στους εθνικούς και στους ευρωπαϊκούς θεσμούς.

Η λαϊκή οργή ενάντια στις τράπεζες που έδιναν τόσο απερίσκεπτα δάνεια είναι διάχυτη. Επικεντρώνεται ειδικά στην κακή διαχείριση στις πωλήσεις προνομιούχων μετοχών τραπεζών σε μη ειδικευμένους αποταμιευτές, που νόμιζαν ότι αγόραζαν ένα ασφαλές προϊόν, αλλά ξεγυμνώθηκαν στην αναδιοργάνωση των τραπεζών. Όπως συνέβη και αλλού, πολλοί από τους τραπεζίτες που ευθύνονταν δείχνουν να τα πηγαίνουν μυστηριωδώς καλά.

Οι πολιτικοί είναι επίσης πολύ αντιδημοφιλείς. Πρόσφατη έρευνα έδειξε ότι το 96% των Ισπανών θεωρεί ότι η πολιτική διαφθορά είναι πολύ μεγάλη. Το κυβερνών κεντροδεξιό Λαϊκό Κόμμα κατηγορείται ότι διατηρούσε μυστικό πλαστό ταμείο. Ο πρωθυπουργός Mariano Rajoy δεν έχει ούτε στάλα χάρισμα - η άποψή του για τη συνέντευξη τύπου είναι να μαζέψει τους δημοσιογράφους και να διαβάσει την ανακοίνωση από μια άλλη αίθουσα, ενώ οι συντάκτες τον παρακολουθούν βουβά σε βιντεοοθόνη.

Η σοσιαλιστική αντιπολίτευση είναι αναποτελεσματική και μένει πίσω στις δημοσκοπήσεις. Η ανάδειξη των indignados, του κινήματος των διαδηλωτών διαμαρτυρίας, έκανε κάποιους να σκεφτούν ότι μια νέα πολιτική ενέργεια θα ξεχυνόταν στους δρόμους. Όμως το κίνημα των αγανακτισμένων κορυφώθηκε πριν από έναν περίπου χρόνο κι έχει σχεδόν σβήσει. Η βασική διαμαρτυρία του κινήματος τελευταία επικεντρώνεται στις κατασχέσεις λόγω δανείων.

Η δυσαρέσκεια δεν περιορίζεται στις τράπεζες και στους πολιτικούς. Ακόμη και η μοναρχία πλήττεται. Ο βασιλιάς Juan Carlos, που τιμήθηκε για τον ρόλο του στη μετάβαση προς τη δημοκρατία κάποτε, υποχρεώθηκε να απολογηθεί για το κυνήγι ελεφάντων στο οποίο επιδόθηκε ενώ σοβούσε η κρίση το 2012. Η προσωπική του ζωή έχει μπει στο μικροσκόπιο και η θυγατέρα του Cristina είναι ύποπτη σε υπόθεση διαφθοράς.

Η μεγαλύτερη ζημιά όμως έχει γίνει στην πίστη στο ευρωπαϊκό έργο. Τις τελευταίες δεκαετίες, η Ε.Ε. έδειχνε να προσφέρει μια διέξοδο από τον λαβύρινθο της σχετικής φτώχειας, απομόνωσης και απολυταρχισμού. Η πίστη της χώρας στην Ευρώπη καθρεφτιζόταν στη διάσημη ρήση του συγγραφέα Jose Ortega y Gasset: «Η Ισπανία είναι το πρόβλημα και η Ευρώπη είναι η λύση».

Για πολλούς Ισπανούς, όμως, η Ευρώπη μοιάζει τώρα με ένα μεγάλο κομμάτι του προβλήματος. Οι οικονομολόγοι αναρωτιούνται μήπως τα προβλήματα της Ισπανίας σχετίζονται στενά με τη συμμετοχή στο ευρώ, που πρώτα τροφοδότησε μια πιστωτική ακμή και τώρα αποτρέπει την αποκατάσταση της ανταγωνιστικότητας μέσω της νομισματικής υποτίμησης. Η Γερμανία κατηγορείται ευρέως για την επιμονή της στην ανάλγητη λιτότητα ώστε να ισορροπήσει ο προϋπολογισμός, πολιτική που κινδυνεύει να προκαλέσει ακόμη βαθύτερη ύφεση.

Το ευρωπαϊκό όνειρο των Ισπανών υποσχόταν έναν μεσοαστικό τρόπο ζωής για τον περισσότερο κόσμο. Αλλά χωρίς προοπτικές δουλειάς για τους νέους και με τις απειλές στο μέλλον της κοινωνικής πρόνοιας, ο φόβος είναι ότι η Ισπανία στο μέλλον θα μοιάζει περισσότερο με την Αργεντινή και λιγότερο με τη Γερμανία.

Ένα αργεντίνικο μέλλον θα περιέχει τον μόνιμο φόβο των χρηματοοικονομικών κρίσεων - και άνοιγμα της ψαλίδας ανάμεσα στις κοινωνικές τάξεις, καθώς πολλοί συνεχίζουν να απολαμβάνουν έναν πρώτης τάξεως τρόπο ζωής, ενώ τα διογκούμενα κατώτερα στρώματα αποκόβονται από την καλή ζωή. Πάνω απ’ όλα, η άποψη του λαού στην Αργεντινή περιέχει βαθύ κυνισμό για τους εθνικούς θεσμούς και τους ηγέτες.

Η Ισπανία δεν έχει φτάσει σε αυτό το στάδιο. Όμως, χρειάζεται επειγόντως μια αισιόδοξη νότα για να αντιδράσει στην αυξανόμενη απογοήτευση και στον κυνισμό του κόσμου. Η Ισπανία υπήρξε το υπόδειγμα των ευεργετημάτων του ευρωπαϊκού έργου. Τώρα κινδυνεύει να γίνει το σύμβολο για όλα όσα πήγαν στραβά.

* To Εuro2day.gr ενθαρρύνει τον διάλογο και την έκφραση απόψεων από τους αναγνώστες. Σχολιάστε το άρθρο και πείτε την άποψή σας δημόσια για όσα συμβαίνουν και μας αφορούν όλους. Αν θεωρείτε το άρθρο σημαντικό, διαδώστε το με τα εργαλεία κοινωνικής δικτύωσης.

© The Financial Times Limited 2013. All rights reserved.
FT and Financial Times are trademarks of the Financial Times Ltd.
Not to be redistributed, copied or modified in any way.
Euro2day.gr is solely responsible for providing this translation and the Financial Times Limited does not accept any liability for the accuracy or quality of the translation