Επενδύσεις: Το καλύτερο όπλο για αποδόσεις σε πολέμους και κρίσεις

Η εποχή μας χαρακτηρίζεται από μια καθοριστική αναδιάταξη των παγκόσμιων προτεραιοτήτων, καθώς η γεωπολιτική αστάθεια έχει πάψει να αποτελεί μια παροδική διαταραχή και έχει εξελιχθεί σε δομικό στοιχείο των διεθνών αγορών.

Υπό τη σκιά των οξυμένων εντάσεων, οι τριγμοί της αστάθειας αντηχούν πλέον σε όλο το χρηματοοικονομικό σύστημα, με τον τομέα της «Αεροδιαστημικής και της Άμυνας» (Aerospace & Defense) να τοποθετείται στο επίκεντρο αυτού του σεισμικού μετασχηματισμού.

Ο συνεχιζόμενος πόλεμος στην Ουκρανία δεν αναδιαμόρφωσε μόνο την αρχιτεκτονική ασφάλειας της Ευρώπης, αλλά πυροδότησε μια πρωτοφανή αύξηση των αμυντικών δαπανών, η οποία λειτουργεί πλέον ως κινητήριος δύναμη για την παγκόσμια βιομηχανική παραγωγή.

Παράλληλα, η κλιμακούμενη σύρραξη των ΗΠΑ και του Ισραήλ με το Ιράν επιτείνει την ανάγκη για άμεση στρατιωτική ετοιμότητα, μετατρέποντας τη Μέση Ανατολή σε έναν κρίσιμο πόλο διαρκούς εξοπλιστικής αναβάθμισης που ενισχύει την παγκόσμια ζήτηση για προηγμένα αμυντικά συστήματα.

Η προσπάθεια των εθνών να ενισχύσουν την αμυντική τους ικανότητα και να επιτύχουν στρατηγική αυτονομία υποστηρίζεται πλέον από θεσμικά εργαλεία και τεράστιες χρηματοδοτήσεις. Πρωτοβουλίες όπως το πρόσφατα δρομολογημένο σχέδιο «ReArm Europe Plan» και το «Security Action for Europe» (SAFE), με την έγκριση κονδυλίων ύψους 38 δισ. ευρώ τον Ιανουάριο του 2026, καταδεικνύουν ότι η στρατιωτική ετοιμότητα αποτελεί πλέον κορυφαία προτεραιότητα.

Αυτή η ταχεία κλιμάκωση δεν είναι μια απλή αντίδραση στις τρέχουσες συγκρούσεις, αλλά μια βαθιά ευθυγράμμιση που επανακαθορίζει το λειτουργικό τοπίο για όλους τους κλάδους που συνδέονται με την άμυνα και την υψηλή τεχνολογία.

Σε αυτό το πλαίσιο, ο κλάδος της Αεροδιαστημικής και της Άμυνας αποκτά κομβική σημασία για το διεθνές επενδυτικό οικοσύστημα. Το γεγονός ότι ο τομέας αυτός επηρεάζεται άμεσα από τις κρατικές δαπάνες και τις γεωπολιτικές κρίσεις, τον καθιστά ένα ουσιώδες σημείο αναφοράς για τη διαχείριση κινδύνου.

Οι αμυντικές επενδύσεις προσφέρουν ένα διακριτό πλεονέκτημα σε σχέση με τα παραδοσιακά περιουσιακά στοιχεία, καθώς η απόδοσή τους τείνει να παρουσιάζει θετική συσχέτιση με τις περιόδους παγκόσμιας αναταραχής.

Ενώ τα ομόλογα και ο χρυσός παραμένουν τα κλασικά καταφύγια, οι μετοχές του αμυντικού κλάδου παρέχουν μια πιο δυναμική έκθεση στα γεωπολιτικά γεγονότα, αντανακλώντας άμεσα τον αντίκτυπο των εξελισσόμενων κρίσεων στους εθνικούς προϋπολογισμούς.

Πράγματι, η αμυντική βιομηχανία λειτουργεί μέσα σε ένα διασυνδεδεμένο παγκόσμιο σύστημα, όπου η μεταβλητότητα σε έναν τομέα μπορεί να επηρεάσει άμεσα άλλους. Αυτή η αυξανόμενη αλληλεξάρτηση έχει καταστεί ιδιαίτερα σημαντική, καθώς οι διαταραχές που παρατηρούνται στον αμυντικό τομέα ενδέχεται να μεταδοθούν στον ευρύτερο βιομηχανικό κλάδο και στις μετοχικές αγορές.

Από την άλλη πλευρά, θεσμικοί και ιδιώτες επενδυτές στρέφονται όλο και περισσότερο προς τον αμυντικό κλάδο με στόχο την αποτελεσματική διαφοροποίηση των χαρτοφυλακίων τους, αναγνωρίζοντας ότι η δια-αγοραία αντιστάθμιση υπερτερεί συχνά των συμβατικών στρατηγικών.

Δεδομένου ότι οι αμυντικές δαπάνες παγκοσμίως έφτασαν σε ιστορικά υψηλά επίπεδα, είναι κρίσιμο να αξιολογηθεί η Αεροδιαστημική και η Άμυνα ως μια εναλλακτική επενδυτική πρόταση για τη διαχείριση χαρτοφυλακίου. Η μελέτη των Παπαθανασίου Σπ. και Κουτσοκώστα Δρ., η οποία δημοσιεύθηκε στο διεθνές επιστημονικό περιοδικό «Defence and Peace Economics», αποσκοπεί στη διερεύνηση αυτών των περίπλοκων διασυνδέσεων.

Ειδικότερα, εστιάζει στη μετάδοση κινδύνου μεταξύ του αμυντικού τομέα και κοινών επενδυτικών μέσων, όπως οι μετοχές, τα ομόλογα, ο δείκτης δολαρίου ΗΠΑ και τα εμπορεύματα (πετρέλαιο, χρυσός, χαλκός, αλουμίνιο), καθώς και κρίσιμων δεικτών κινδύνου όπως ο VIX και ο Δείκτης Γεωπολιτικού Κινδύνου, για την περίοδο από το 2010 έως τις αρχές του 2025.

Για την ανάλυση της μετάδοσης της μεταβλητότητας, αξιοποιείται η μεθοδολογία των Balli et al. (2023), η οποία επιτρέπει τη μέτρηση της δυναμικής συνδεσιμότητας μεταξύ των αγορών. Τα ευρήματα της εμπειρικής ανάλυσης καταδεικνύουν ότι οι υπό εξέταση αγορές παρουσιάζουν μια χρονικά μεταβαλλόμενη διασύνδεση, η οποία επηρεάζεται ουσιωδώς από συγκεκριμένα γεγονότα, όπως το Brexit, ο εμπορικός πόλεμος ΗΠΑ-Κίνας, η πανδημία COVID-19 και ο πόλεμος στην Ουκρανία.

Κατά κύριο λόγο, οι διεθνείς μετοχικές αγορές αποτελούν τον κύριο δίαυλο διάχυσης σοκ στο σύστημα, ενώ ο αμυντικός κλάδος επιδεικνύει μια μοναδική ικανότητα να απομονώνει ή να μεταδίδει κίνδυνο ανάλογα με τη φύση της κρίσης.

Σύμφωνα με την ανάλυση χαρτοφυλακίου, η συμπερίληψη του αμυντικού τομέα αποδείχτηκε εξαιρετικά αποτελεσματική στον περιορισμό των κινδύνων. Η μελέτη της αντιστάθμισης κινδύνου (hedging) αναδεικνύει τον συνδυασμό Αεροδιαστημικής/Άμυνας και Μετοχών ως το βέλτιστο διμερές σχήμα για τη μείωση της μεταβλητότητας.

Ωστόσο, η αποτελεσματικότητα αυτής της στρατηγικής είναι εξειδικευμένη. Ενώ ο κλάδος προστατεύει τις μετοχικές θέσεις, η ικανότητά του να λειτουργεί ως αυτόνομο αντίβαρο για άλλα περιουσιακά στοιχεία είναι περιορισμένη.

Γι' αυτόν τον λόγο, οι επενδυτές που επιζητούν συνολική προστασία πρέπει να καταφεύγουν σε πολυμεταβλητές (multivariate) στρατηγικές αντιστάθμισης, οι οποίες επιτυγχάνουν σημαντικά μεγαλύτερη μείωση του κινδύνου σε σχέση με τις απλές διμερείς προσεγγίσεις.

Επιπλέον, η ανάλυση βελτιστοποίησης χαρτοφυλακίου (portfolio optimization) αποκαλύπτει ότι τα χαρτοφυλάκια που περιλαμβάνουν αμυντικές μετοχές επιτυγχάνουν υψηλότερες προσαρμοσμένες στον κίνδυνο αποδόσεις, παρουσιάζοντας σημαντικές συνέργειες με τα ομόλογα, το πετρέλαιο και τα βιομηχανικά μέταλλα.

Η εφαρμογή πολυμεταβλητών μεθοδολογιών οδηγεί σε ενισχυμένη απόδοση και μειωμένο κίνδυνο, με τον αμυντικό τομέα να συνεισφέρει καθοριστικά στη σταθεροποίηση των αποδόσεων μέσω της επιρροής του στη μείωση της διακύμανσης. Ακόμη και με μέτριες ποσοστιαίες κατανομές, η Αεροδιαστημική και η Άμυνα μπορούν να θωρακίσουν ένα χαρτοφυλάκιο έναντι της ταχείας μετάδοσης κρίσεων από τις διεθνείς μετοχές.

Συμπερασματικά, η μελέτη καταδεικνύει ότι ο κλάδος της Αεροδιαστημικής και Άμυνας έχει πλέον μετεξελιχθεί σε ένα ισχυρό αντικυκλικό περιουσιακό στοιχείο, ικανό να θωρακίσει τα χαρτοφυλάκια απέναντι στον γεωπολιτικό κίνδυνο. Για τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής, μια εύρωστη εγχώρια αμυντική βιομηχανία δεν αποτελεί μόνο εγγύηση εθνικής ασφάλειας, αλλά και πυλώνα χρηματοπιστωτικής σταθερότητας.

Η ικανότητα του τομέα να λειτουργεί ως μέσο αντιστάθμισης έναντι των παγκόσμιων μετοχών ανακόπτει την ταχεία εξάπλωση της μετάδοσης κρίσεων, προσφέροντας μια σταθεροποιητική δύναμη στο ευρύτερο βιομηχανικό τοπίο.

Για τον επενδυτή, η στρατηγική αξία της Άμυνας έγκειται στην ενίσχυση της σταθερότητας του χαρτοφυλακίου. Πέρα από τις μεμονωμένες στρατηγικές αντιστάθμισης, ο κλάδος αναδεικνύεται σήμερα στον απόλυτο μοχλό βελτιστοποίησης του χαρτοφυλακίου.

Ειδικότερα, η ένταξη αμυντικών τίτλων σε σύνθετα σχήματα συμβάλλει καθοριστικά στην επίτευξη ανώτερων αποδόσεων, καθώς οι ασύμμετρες ιδιότητές του επιτρέπουν τη βελτίωση της κερδοφορίας με σημαντικά χαμηλότερη έκθεση στην παγκόσμια αβεβαιότητα.

* O Σπ. Παπαθανασίου είναι Αναπληρωτής Καθηγητής Χρηματοοικονομικής, Τμήμα Οικονομικών Επιστημών, ΕΚΠΑ.

** Ο Δρόσος Κουτσoκώστας είναι Μεταδιδακτορικός Ερευνητής, Τμήμα Οικονομικών Επιστημών, ΕΚΠΑ.