Εισαγωγή - Δύο κόσμοι, μία κοινή λογική
Η ιδέα για αυτό το άρθρο γεννήθηκε πριν από δύο χρόνια, όταν ξεκίνησα τα πρώτα μου μαθήματα μπριτζ στον ΟΜΗ (Όμιλος Μπριτζ Ηρακλείου). Από τις πρώτες κιόλας διανομές, αυτό που εντόπισα και στην συνέχεια παρότρυνα τους συμμαθητές και συναθλητές μου να το κάνουν ήταν η ανάγκη να «διαβάζουν» το τραπέζι, να συνθέτουν δηλαδή την εικόνα των κρυμμένων φύλλων μέσα από τις αγορές και τα παιξίματα.
Η αναλογία ήταν για μένα άμεση και προφανής. Στις αγορές κεφαλαίου, όπως και στο μπριτζ, η επιτυχία δεν εξαρτάται από την τύχη της στιγμής, αλλά από την ικανότητα να «διαβάζεις» το οικονομικό περιβάλλον υπό συνθήκες ατελούς πληροφορίας. Αυτή ακριβώς η βαθιά σύνδεση —την οποία λάτρεψε και ο Warren Buffett— είναι το αντικείμενο του άρθρου που ακολουθεί.
Με μια πρώτη ματιά, τα δύο πεδία δείχνουν να μην έχουν καμία απολύτως σχέση. Το μπριτζ είναι ένα παιχνίδι τράπουλας που βασίζεται στη στρατηγική και τη συνεργασία, ενώ οι επενδύσεις είναι η τέχνη της τοποθέτησης κεφαλαίων με στόχο το κέρδος. Στην πραγματικότητα, όμως, και τα δύο διέπονται από τους ίδιους κανόνες:
- Λήψη αποφάσεων με ατελή και ελλιπή πληροφόρηση,
- Προσεκτική διαχείριση πόρων και
- Αποτελέσματα που αποκαλύπτονται μόνο σε βάθος χρόνου.
1. Αποφάσεις με ελλιπή πληροφόρηση
Στο μπριτζ και στις επενδύσεις δεν βλέπεις ποτέ όλη την εικόνα. Αυτό διαφοροποιεί τις επενδύσεις και το μπριτζ από το σκάκι, όπου όλα τα κομμάτια κι οι κινήσεις είναι ορατά και στους δύο παίκτες.
- Στο μπριτζ: βλέπεις τα δικά σου φύλλα και τα φύλλα του «μορ» (του συμπαίκτη από το ζευγάρι που εκτελεί). Τα υπόλοιπα τα συμπεραίνεις από την αγορά και από τις κάρτες που πέφτουν στο τραπέζι.
- Στις επενδύσεις: δεν γνωρίζεις τις μελλοντικές ταμειακές ροές, τη μελλοντική κερδοφορία, τις αποφάσεις της διοίκησης ή τις κινήσεις των ανταγωνιστών. Αναλύεις οικονομικές καταστάσεις, επιχειρηματικά μοντέλα και μακροοικονομικές τάσεις για να σχηματίσεις εικόνα του «αόρατου».
Η δεξιότητα δεν είναι να εξαφανίσεις την αβεβαιότητα, κάτι που είναι αδύνατο, αλλά να αποφασίζεις σωστά παρά την ύπαρξή της, χωρίς να αντιμετωπίζεις κανένα στοιχείο ως απόλυτη αλήθεια.
2. Πιθανότητες και αναμενόμενη αξία
Οι καλοί παίκτες δεν στηρίζονται στη διαίσθηση αλλά στις πιθανές κατανομές των φύλλων μεταξύ των παικτών και στο αναμενόμενο όφελος. Επιλέγουν τη γραμμή με τη μεγαλύτερη πιθανότητα επιτυχίας, αφού ζυγίσουν και το κόστος της αποτυχίας. Δεν διακινδυνεύουν ένα συμβόλαιο με μικρή πιθανότητα επιτυχίας, εκτός αν το αντάλλαγμα (οι πόντοι που θα εισπράξουν) είναι εξαιρετικά υψηλό.
Η ίδια λογική βρίσκεται στον πυρήνα της επενδυτικής ανάλυσης. Η αναμενόμενη απόδοση κρίνεται μαζί με την πιθανότητα και το μέγεθος της πιθανής ζημιάς. Μια επένδυση με υψηλή δυνητική απόδοση δεν είναι ελκυστική αν η πιθανότητα μόνιμης απώλειας κεφαλαίου είναι επίσης υψηλή· μια μέτρια απόδοση με ανθεκτικές ταμειακές ροές και σταθερή μερισματική πολιτική μπορεί να είναι προτιμότερη.
Στα δύο πεδία η σωστή ερώτηση δεν είναι «τι θα συμβεί;», αλλά «ποια ενδεχόμενα υπάρχουν, πόσο πιθανό είναι το καθένα και τι σημαίνει για το αποτέλεσμα;».
3. Νέα πληροφορία και αναθεώρηση εκτιμήσεων
Κάθε φύλλο που παίζεται στο μπριτζ αλλάζει την εκτίμηση για τα φύλλα που μένουν κρυφά. Ο έμπειρος παίκτης αναπροσαρμόζει τη γραμμή παιχνιδιού και δεν προσκολλάται στην αρχική του υπόθεση. Ξεκινάς από μια αρχική εκτίμηση και την ενημερώνεις με κάθε νέα ένδειξη που θα πέσει στο πράσινο τραπέζι (είτε κατά την «αγορά» ή κατά την «εκτέλεση»).
Στις επενδύσεις, η αντίστοιχη πειθαρχία είναι να αλλάζεις άποψη όταν αλλάζουν τα θεμελιώδη μεγέθη: επιδεινώνονται τα περιθώρια κέρδους, αυξάνεται ο δανεισμός, διαβρώνεται το ανταγωνιστικό πλεονέκτημα ή μεταβάλλονται οι προοπτικές του κλάδου. Η προσκόλληση σε μια θέση μόνο επειδή έχει ήδη αγοραστεί είναι γνωστική παγίδα, όχι συνέπεια.
4. Κίνδυνος και περιθώριο ασφαλείας
Ο καλός μπριτζέρ δεν επιλέγει πάντα την πιο θεαματική γραμμή. Συχνά προτιμά την ασφαλέστερη, αυτή που εξασφαλίζει το συμβόλαιο με μεγαλύτερη πιθανότητα, ανάλογα με το σκορ, τη μορφή του αγώνα και τις εναλλακτικές.
Το αντίστοιχο στις επενδύσεις είναι το περιθώριο ασφαλείας: η αγορά ενός στοιχείου σε τιμή σημαντικά χαμηλότερη από την εκτιμώμενη εσωτερική του αξία, λειτουργεί ως προστατευτικό μαξιλάρι που σε αφήνει κερδισμένο ακόμη κι αν μια εκτίμηση βγει λανθασμένη. Το συμπληρώνουν η διαφοροποίηση του χαρτοφυλακίου, ο έλεγχος της μόχλευσης και η αποφυγή υπερβολικής συγκέντρωσης σε μία ιδέα.
Η επιτυχία δεν μετριέται μόνο από το πόσο κερδίζεις όταν όλα πάνε καλά, αλλά και από το πόσο αντέχεις όταν κάτι πάει στραβά.
5. Υπομονή στις επενδύσεις, Pass (Πάσο) στο Μπριτζ - αποφυγή υπερβολικής δράσης
Ο Buffett συγκρίνει την χρηματιστηριακή αγορά με παιχνίδι στο οποίο δεν είσαι υποχρεωμένος να χτυπήσεις κάθε μπάλα, μπορείς να περιμένεις την κατάλληλη.
Στο μπριτζ δεν χρειάζεται να αγοράζεις σε κάθε διανομή. Συχνά η πιο κερδοφόρα απόφαση είναι το «Pass», ενώ όποιος θέλει να συμμετέχει σε κάθε χέρι καταλήγει γρήγορα με αρνητικό σκορ.
Στην αγορά, η υπομονή να κρατάς ρευστότητα (να πηγαίνεις δηλαδή πάσο) μέχρι να εμφανιστεί ευκαιρία που κατανοείς είναι αντίστοιχη επιλογή, και συχνά η δυσκολότερη.
6. Συνεργασία και εμπιστοσύνη
Το μπριτζ είναι κατεξοχήν παιχνίδι συνεργασίας: οι συμπαίκτες δεν βλέπουν ο ένας τα φύλλα του άλλου, αλλά συντονίζονται μέσω ενός κοινού συστήματος συμφωνιών με την μορφή καρτών αγοράς. Η επιτυχία εξαρτάται από την εμπιστοσύνη, τη συνέπεια και τη σωστή ερμηνεία των μηνυμάτων του συμπαίκτη.
Στις επενδύσεις η διάσταση αυτή εμφανίζεται στη σχέση με τη διοίκηση, στη συνεργασία με αναλυτές και συμβούλους και στη λειτουργία των επενδυτικών ομάδων. Η εμπιστοσύνη, ωστόσο, δεν σημαίνει άκριτη αποδοχή: χρειάζεται σαφής κατανομή ρόλων, κοινό πλαίσιο αξιολόγησης, διαφάνεια και έλεγχο των παραδοχών.
Υπάρχουν πειραματικές και θεωρητικές εργασίες για τη σχέση του μπριτζ με την οικονομική συμπεριφορά, αλλά δεν αποδεικνύουν ότι η ενασχόληση με το παιχνίδι οδηγεί σε καλύτερες αποδόσεις. Δείχνουν μόνο ότι η συνεργατική του φύση αξίζει μελέτη ως παράγοντας στη λήψη αποφάσεων. Το μπριτζ δεν κάνει κανέναν καλύτερο επενδυτή· προσφέρει όμως ένα πεδίο εξάσκησης στις ίδιες δεξιότητες που χρειάζεται και ο επενδυτής: πιθανολογική σκέψη, ανάγνωση ενδείξεων, αναθεώρηση εκτιμήσεων, έλεγχο κινδύνου και συναισθηματική πειθαρχία.
7. Διαδικασία έναντι αποτελέσματος και συναισθηματική πειθαρχία
Μπορείς να χάσεις μια διανομή παρότι αποφάσισες σωστά, και να κερδίσεις μία έπειτα από λάθος επιλογή που απλώς ευνοήθηκε από την τύχη. Όποιος κρίνει την απόφαση μόνο από το αποτέλεσμα μαθαίνει λάθος μάθημα.
Το ίδιο ισχύει στις αγορές: μια σωστά αναλυμένη επένδυση μπορεί να έχει προσωρινές απώλειες, και μια κερδοφόρα συναλλαγή να οφείλεται στη συγκυρία. Ο σοβαρός επενδυτής αξιολογεί τη διαδικασία: αν οι παραδοχές ήταν λογικές, αν ο κίνδυνος ήταν μετρημένος, αν τηρήθηκε η στρατηγική.
Και στα δύο πεδία η βελτίωση έρχεται από τη συστηματική εκ των υστέρων ανάλυση: στο μπριτζ με τη μελέτη των διανομών και τη σύγκριση με τις εναλλακτικές επιλογές, στις επενδύσεις με την μελέτη και κατανόηση του οικονομικού περιβάλλοντος, την ανάλυση σεναρίων και την αναθεώρηση του χαρτοφυλακίου όταν αυτή απαιτείται. Εξίσου κοινό είναι το κόστος της συναισθηματικής αντίδρασης: μετά από μια αποτυχία, η παρορμητική κίνηση συχνά κοστίζει περισσότερο από την ίδια την αποτυχία.
Συγκριτικός πίνακας: μπριτζ και επενδύσεων
| Έννοια στο μπριτζ | Αντίστοιχη έννοια στις επενδύσεις | Στρατηγικό δίδαγμα |
|---|
| Αγορά (bidding) | Αποτίμηση και θεμελιώδης ανάλυση | Εκτίμησε την αξία πριν αναλάβεις ρίσκο |
| Pass (Πάσο) | Διακράτηση ρευστότητας | Αποχή όταν λείπουν οι ευκαιρίες |
| Κρυφά φύλλα αντιπάλων | Αβεβαιότητα αγοράς και μακροοικονομία | Αποφάσισε με πιθανότητες, όχι βεβαιότητες |
| Νέα φύλλα στο τραπέζι (Νέα Αγορά) | Αναθεώρηση εκτιμήσεων με νέα δεδομένα | Άλλαξε άποψη όταν αλλάζουν τα στοιχεία |
| Ασφαλής επιλογή και εκτέλεση συμβολαίου | Περιθώριο ασφαλείας και διαφοροποίηση | Προστασία από λάθη και δυσμενείς εξελίξεις |
| Συμπαίκτης και σύστημα συμφωνιών | Διοίκηση, ομάδα, κοινό πλαίσιο αξιολόγησης | Εμπιστοσύνη με έλεγχο των παραδοχών |
Ο Warren Buffett στο τραπέζι του μπριτζ
Διάσημος επενδυτής και λάτρης του Μπριτζ είναι ο Warren Buffett επικεφαλής της Berkshire Hathaway, αφιερώνει τουλάχιστον 8 ώρες την εβδομάδα παίζοντας μπριτζ, όπως αποκάλυψε ο ίδιος σε συνέντευξή του στον δημοσιογράφο Thomas Heath της Washington Post (August 4, 2017). Παίζει συχνά με τον Bill Gates, στην Omaha, σε ταξίδια και διαδικτυακά, ενώ η Sharon Osberg, κορυφαία παίκτρια, υπήρξε δασκάλα και συμπαίκτριά του.
Τον ελκύει η πνευματική πρόκληση: κάθε διανομή είναι διαφορετική και κάθε αγορά ή παίξιμο χαρτιού δίνει στοιχεία που πρέπει να ερμηνευθούν, να συνδυαστούν με όσα έχουν ειπωθεί και με όσα παραλείφθηκαν. Η περιγραφή αυτή μοιάζει με οδηγό ανάλυσης μιας επιχείρησης. Η συγγένεια με τη φιλοσοφία του φαίνεται σε τέσσερα σημεία:
- Πιθανολογική σκέψη: δεν αρκεί μια ελκυστική ιστορία, χρειάζονται πιθανότητες και εναλλακτικά σενάρια.
- Υπομονή: περιμένει ευκαιρίες που κατανοεί και δεν δρα συνεχώς.
- Αποφυγή μόνιμης απώλειας: μια απόφαση κρίνεται και από το τι μπορεί να πάει στραβά.
- Εμπιστοσύνη και ποιότητα συνεργατών: στο μπριτζ και στις επιχειρήσεις η επικοινωνία είναι μέρος της στρατηγικής.
Φυσικά δεν μπορούμε να πούμε ότι το μπριτζ προκάλεσε την επενδυτική επιτυχία του Buffett, ούτε ότι οι καλοί παίκτες γίνονται αυτομάτως καλοί επενδυτές. Η σχέση είναι μεθοδολογική και εννοιολογική. Το μπριτζ εξασκεί δεξιότητες χρήσιμες στις επενδύσεις, αλλά δεν υποκαθιστά τη χρηματοοικονομική και οικονομική γνώση, την ανάλυση αποτίμησης και τη διαχείριση χαρτοφυλακίου. Επιπλέον, το μπριτζ έχει κλειστό σύνολο φύλλων και σαφείς κανόνες, ενώ οι αγορές αλλάζουν και οι αντίπαλοι (άλλοι επενδυτές) προσαρμόζονται.
Συμπέρασμα: το μπριτζ ως σχολείο επενδυτικής σκέψης
Το μπριτζ δεν διδάσκει να προβλέπεις τις αγορές. Είναι όμως εξαιρετικό πεδίο εξάσκησης στην πιθανολογική σκέψη, την αξιοποίηση ενδείξεων, την αναθεώρηση εκτιμήσεων, τη διαχείριση κινδύνου, τη συνεργασία και τον αυτοέλεγχο.
Η βαθύτερη σύνδεση ίσως είναι μία απλή αρχή: δεν ελέγχουμε όσα θα συμβούν, ελέγχουμε όμως πώς προετοιμαζόμαστε, πώς αξιολογούμε τις πληροφορίες και πώς αποφασίζουμε. Ο καλός παίκτης δεν κερδίζει κάθε διανομή· επιδιώκει να παίζει σωστά όσο πιο συχνά μπορεί.
Ο καλός επενδυτής δεν κερδίζει σε κάθε τοποθέτηση· επιδιώκει πειθαρχημένες αποφάσεις που δημιουργούν αξία σε βάθος χρόνου. Όπως στην πράσινη τσόχα δεν κερδίζει αυτός που παίρνει τα περισσότερα ρίσκα, αλλά αυτός που κάνει τα λιγότερα αδικαιολόγητα λάθη, έτσι και στις αγορές, η μακροπρόθεσμη επιτυχία ανήκει σε εκείνους που σκέφτονται αναλυτικά, ενεργούν με ψυχραιμία και σέβονται τους κανόνες των πιθανοτήτων.
* Ο κ. Σεγρεδάκης γεννήθηκε στο Ηράκλειο Κρήτης, είναι απόφοιτος του Οικονομικού Τμήματος του Πανεπιστημίου Πατρών και κάτοχος μεταπτυχιακού τίτλου M.Sc. in Finance. Από το 1998 o κ. Σεγρεδάκης έχει διατελέσει ανώτερο οικονομικό στέλεχος εταιρειών υψηλής κεφαλαιοποίησης εισηγμένων στο Χρηματιστήριο Αθηνών, καθώς επίσης και Διευθυντής Τμήματος Οικονομικής Ανάλυσης σε εταιρίες του χρηματοοικονομικού κλάδου.
Διαθέτει πιστοποίηση Αναλυτή από την Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς, ενώ το 2007 ανακηρύχθηκε ως ο Καλύτερος Έλληνας Αναλυτής, στον ετήσιο διαγωνισμό του Χρηματιστηρίου Αθηνών. Αρκετές μελέτες του έχουν δημοσιευθεί σε έγκυρα ελληνικά και ξένα Journals όπως επίσης σε οικονομικά περιοδικά και τον ημερήσιο τύπο, ενώ έχει παρουσιάσει αρκετές μελέτες του σε Συνέδρια και Ημερίδες. Είναι μέλος του Ομίλου Μπριτζ Ηρακλείου.
Oι απόψεις που διατυπώνονται σε ενυπόγραφο άρθρο γνώμης ανήκουν στον συγγραφέα και δεν αντιπροσωπεύουν αναγκαστικά, μερικώς ή στο σύνολο, απόψεις του Euro2day.gr.