της Έλενας Λάσκαρη

Μετά από δεκατρείς μήνες σχετικά ...χαμηλής πτήσης ο πληθωρισμός στην Ελλάδα επιστρέφει τον Οκτώβριο σε επίπεδα υψηλότερα του 3% ενσωματώνοντας τις πιέσεις τιμών που απορρέουν από την κούρσα των διεθνών τιμών των καυσίμων αλλά και των σιτηρών.

Την ίδια ώρα, η Eurostat προβλέπει αναρρίχηση του εναρμονισμένου δείκτη στο 2,6% στην ευρωζώνη, σαφώς πάνω από το όριο της σταθερότητας των τιμών, με ότι αυτό συνεπάγεται για τη νομισματική πολιτική της ΕΚΤ και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο καταγράφει τις έντονα ανατιμητικές τάσεις που απορρέουν από τη στροφή στα βιοκαύσιμα.

Τα πρώτα στοιχεία της ΕΣΥΕ δείχνουν ότι τον Οκτώβριο ο πληθωρισμός στην Ελλάδα κλείνει στο 3,1% (με απόκλιση συν πλην ένα δέκατο μέχρι την τελική επεξεργασία των στοιχείων) έναντι του 2,9% που έκλεισε το Σεπτέμβριο.

Παρά το γεγονός ότι τα βλέμματα όλων είναι στραμμένα στην απίστευτη κούρσα των διεθνών τιμών του μαύρου χρυσού, τους οικονομικούς αναλυτές προβληματίζουν περισσότερο οι ανατιμήσεις στα σιτηρά που συμπαρασύρουν ανοδικά τις τιμές βασικών καταναλωτικών προϊόντων, χωρίς να φαίνονται επί του παρόντος προοπτικές ανακοπής των τάσεων.

”Αν σταματήσουν τα κερδοσκοπικά παιχνίδια και υπό την προϋπόθεση ότι ο φετινός χειμώνας θα είναι φυσιολογικός από την άποψη του καιρού, το πετρέλαιο δεν με ανησυχεί” δηλώνει στο Euro2day, ο γενικός γραμματέας της ΕΣΥΕ Μανώλης Κοντοπυράκης ο οποίος μάλιστα δεν αποκλείει και ”κατρακύλισμα των διεθνών τιμών του πετρελαίου, αφού τα 90 δολάρια δεν δικαιολογούνται ούτε από την πλευρά τη ζήτησης, ούτε από την πλευρά της προσφοράς”. Χθες πάντως η τιμή του ελαφρού αργού υπερέβη τα 94 δολάρια...

Την ίδια ώρα ο προβληματισμός για τις τιμές των σιτηρών και τις πληθωριστικές τους επιπτώσεις αγγίζει τόσο την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα όσο και τη Fed, δίνοντας ιδίως στην Ε.Ε τον τόνο της νομισματικής πολιτικής. Οι τελευταίες εκτιμήσεις της ΕΚΤ, αναφορικά με τον πληθωρισμό, υποδεικνύουν παραμονή του εναρμονισμένου δείκτη σε επίπεδα υψηλότερα του 2% (το όριο σταθερότητας των τιμών –βαρόμετρο για την επιτοκιακή πολιτική) έως το τέλος του 2007.

Ενδεικτικό της τροφοδότησης των πληθωριστικών πιέσεων από την πλευρά των προϊόντων διατροφής είναι το στοιχείο της αύξησης των τιμών στα αναλώσιμα καταναλωτικά προϊόντα κατά 2,3% τον Αύγουστο, μεταβολή που συνιστά την υψηλότερη από το τέλος του 2001...

Μάλιστα η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα σημειώνει ότι οι ανατιμήσεις στα προϊόντα διατροφής και το γενικότερο πληθωριστικό κλίμα στο οποίο συμβάλλουν αναμένεται να πυροδοτήσει εντονότερες μισθολογικές διεκδικήσεις , οδηγώντας σε έναν ανατροφοδοτούμενο κύκλο πιέσεων.

Ο ρόλος των βιοκαυσίμων

Οι καταστροφές της παραγωγής σιτηρών εξαιτίας των καιρικών φαινομένων σε συνδυασμό με την αυξημένη ζήτηση για παραγωγή βιοκαυσίμων έχουν ήδη δώσει τον τόνο στην παγκόσμια αγορά.

Στοιχεία του ΔΝΤ δείχνουν ότι σε παγκόσμια κλίμακα, οι τιμές των τροφίμων αυξήθηκαν κατά 10,5% στο διάστημα Ιανουαρίου – Αυγούστου με ”οδηγούς” τις τιμές της σόγιας, των βρώσιμων ελαίων και του σιταριού ενώ στο ίδιο διάστημα σημειωνόταν ταχεία αύξηση της ζήτησης για τα παραπάνω τρόφιμα και καλαμποκιού για την παραγωγή βιοκαυσίμων.

Ειδικά για το καλαμπόκι, παρ΄ ότι στο οκτάμηνο οι τιμές υποχώρησαν κατά 8,5% -ως αποτέλεσμα της αύξησης της παραγωγής κατά 15%- παραμένουν σε επίπεδα κατά 50% υψηλότερα έναντι του αντίστοιχου διαστήματος του 2006.

Ακόμα χειρότερα, πρόσφατη έκθεση του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης προβλέπει ότι οι τιμές των αγροτικών προϊόντων, κυρίως των δημητριακών και των γαλακτοκομικών θα σημειώσουν αύξηση από 20% έως και 50% έως το 2016, ως απόρροια της ταχύτατης ανάπτυξης της βιομηχανίας βιοκαυσίμων και της μεγάλης αύξησης της ζήτησης για είδη διατροφής με ”οδηγό” την Κίνα.

Για την παραγωγή βιοκαυσίμων, το σιτάρι, το καλαμπόκι και τα σπορέλαια αποτελούν την πρώτη ύλη. Η αιθανόλη, που αντιστοιχεί στο 80% των βιοκαυσίμων παγκοσμίως, μπορεί να αναμειχθεί με βενζίνη (υποκαθιστώντας τμήμα αυτής σε ποσοστό 10%) και παράγεται από καλαμπόκι, σιτάρι και ζάχαρη. Το βιοντίζελ αποτελεί υποκατάστατο του ντίζελ και παράγεται από βρώσιμα έλαια κυρίως από σόγια, φοινικέλαιο και σπορέλαια.

Όμως μόνο η αιθανόλη που παράγεται στη Βραζιλία από ζαχαροκάλαμο και καλαμπόκι έχει χαμηλότερο κόστος παραγωγής έναντι της βενζίνης. Στην περίπτωση της αιθανόλης από ζαχαροκάλαμο το κόστος σε όρους σταθμισμένης ενεργειακής απόδοσης είναι κατά 15% χαμηλότερο έναντι της βενζίνης και 25% στην περίπτωση του καλαμποκιού.

Την ίδια ώρα βέβαια, η λύση της αιθανόλης από ζαχαροκάλαμο συνεπάγεται 91% λιγότερες εκπομπές καυσαερίων ανά χιλιόμετρο σε σχέση με τα αυτοκίνητα που χρησιμοποιούν βενζίνη. Γεννώνται έτσι ερωτήματα κόστους –οφέλους για τη χρήση των βιοκαυσίμων που σύμφωνα με στοιχεία του ΔΝΤ δείχνουν ότι με την εξαίρεση της Βραζιλίας και της παραγωγής βιοκαυσίμων από ζαχαροκάλαμο και καλαμπόκι, οι άλλες φιλικές προς το περιβάλλον επιλογές παραγωγής αιθανόλης και βιοντίζελ κοστίζουν πολλαπλάσια έναντι της βενζίνης και του ντίζελ.

Έχουν βεβαίως ουσιαστικά χαμηλότερες βλαπτικές συνέπειες για το περιβάλλον ως προς την εκπομπή καυσαερίων που προκαλούν το φαινόμενο του θερμοκηπίου αλλά και ουσιαστικές πιέσεις στο μέτωπο των ειδών διατροφής.

Ορισμένα από τα πρώτα συμπεράσματα μελετών του ΔΝΤ και άλλων διεθνών οργανισμών, εξηγούν γιατί η παγκόσμια κοινότητα προβληματίζεται σε τέτοιο μέγεθος για το θέμα των βιοκαυσίμων:

• Στην Ε.Ε καταγράφονται αυξήσεις στις τιμές των τροφίμων έως και κατά 25% και στην Αυστραλία φτάνουν το 75% ως αποτέλεσμα της μεταστροφής στα βιοκαύσιμα αλλά και των κλιματικών αλλαγών που έφεραν πρωτοφανής πλημμύρες και ξηρασία.



• Η αύξηση της παραγωγής βιοκαυσίμων ώστε να καλύπτουν το 2015 το 5% της παγκόσμιας ζήτησης καυσίμων συνεπάγεται την ανάγκη διεύρυνσης των καλλιεργήσιμων εκτάσεων κατά 15%. Για την περίπτωση των δασών του Αμαζονίου, οι προβολές δείχνουν ότι στο ίδιο διάστημα το 40% των εκτάσεων θα έχουν γίνει καλλιεργήσιμες καθώς η Βραζιλία βρίσκεται στην πρώτη γραμμή παραγωγής βιοκαυσίμων.

• Η ζήτηση τόσο για τρόφιμα όσο και για καύσιμα αναμένεται να διπλασιαστεί έως το 2050. Σήμερα 25.000 άνθρωποι πεθαίνουν κάθε μέρα εξαιτίας της πείνας και το ερώτημα που προκύπτει για τις προοπτικές της επιβίωσης είναι ευκρινές.

Τι γίνεται στην Ελλάδα

Η χώρα μας δεν αποτελεί εξαίρεση, στην παγκόσμια τάση ανόδου της τιμής των σιτηρών. Οι παραγωγοί καλαμποκιού ”τρίβουν” τα χέρια τους, καθώς από τα 140 ευρώ τον τόνο που πούλησαν πέρυσι τη σοδειά τους φέτος πουλάνε έναντι 220 ευρώ! Ομοίως και στα σιτηρά. Από εκεί που πέρυσι οι υψηλότερες τιμές έφθαναν στα 120 με 130 ευρώ/τόνο, φέτος εκτινάχτηκαν στα 190-210 ευρώ.

Στην αγορά, ήδη οι τιμές του ψωμιού ήταν το πρώτο ”θύμα”. Οι αυξήσεις είναι της τάξεως του 40% καθώς οι τιμές από τα 60 με 65 λεπτά η φρατζόλα, φτάνουν πλέον τα 80 με 85 λεπτά με ελάχιστες εξαιρέσεις.

Γυρνώντας λίγο πίσω στην τροφική αλυσίδα, η άνοδος των τιμών των ζωοτροφών (σύμφωνα με τους κτηνοτρόφους της Β. Ελλάδας που προετοιμάζονται για κινητοποιήσεις αγγίζουν το 100%) οδηγεί σε εκτιμήσεις εκτίναξης της τιμής του αγελαδινού γάλακτος από τα 37,14 λεπτά το λίτρο πέρυσι στην τιμή ρεκόρ για τα τελευταία 15 χρόνια, των 40 λεπτών (τιμή παραγωγού) αλλά και στις τιμές του κρέατος.

Οι επιπτώσεις

Πέραν των άμεσων επιπτώσεων στο κόστος διαβίωσης και το διαθέσιμο εισόδημα των καταναλωτών, η διαφαινόμενη είσοδος του πληθωρισμού σε ανοδικό κανάλι συνιστά μεγάλους πονοκεφάλους για αυτούς που χαράσσουν την οικονομική και τη νομισματική πολιτική. Οι μισθολογικές διεκδικήσεις, οι πληγές στην ανταγωνιστικότητα (ιδίως όταν το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών ...απολαμβάνει ελλείμματος της τάξεως του 14% του ΑΕΠ) αλλά και η απειλή αύξησης του κόστους του χρήματος αποτελούν ουσιαστικές παραμέτρους ανησυχίας.

Παράλληλα, οι πιέσεις στην κατανάλωση στο βαθμό που αποκτήσουν διάρκεια πλήττουν και τις προοπτικές ανάπτυξης. ΄Ηδη δε, η ΕΚΤ τονίζει την ανάγκη αυτοσυγκράτησης των μισθολογικών διεκδικήσεων και είναι με το όπλο παρά πόδα για τα επιτόκια.