Σε ασφαλιστική κρίση μετατρέπεται η συρρίκνωση του πληθυσμού

Έως το 2100, η Ελλάδα αναμένεται να καταγράψει την 4η μεγαλύτερη μείωση πληθυσμού στην Ευρώπη. Ήδη, εδώ και 15 συνεχόμενα έτη, ο πληθυσμός της χώρας μας  βρίσκεται σε καθοδική τροχιά. Σε κάθε Ελληνίδα, αντιστοιχεί 1,24 παιδί, την ίδια στιγμή που οι μεγαλύτερη σε ηλικία πολίτες, ζουν περισσότερο. Ο πληθυσμός δεν μειώνεται από φυσική φθορά, αλλά από έλλειψη νέων.  

Η επιταχυνόμενη γήρανση του πληθυσμού και η δραματική συρρίκνωση του εργατικού δυναμικού συνθέτουν ένα εκρηκτικό μείγμα για την ελληνική οικονομία, με τις τελευταίες προβολές της Eurostat να επιβεβαιώνουν τη σοβαρότητα της κατάστασης.

Η χώρα μας εισέρχεται σε έναν φαύλο κύκλο: λιγότεροι νέοι, περισσότεροι ηλικιωμένοι, περισσότερες συνταξιοδοτήσεις και μικρότερη βάση εργαζομένων για τη στήριξη του συστήματος.

Οι ειδικοί ξεκαθαρίζουν ότι οι όποιες αποφάσεις θα πρέπει να ληφθούν… χθες. Χωρίς ουσιαστικές παρεμβάσεις στο δημογραφικό, την απασχόληση και τη μετανάστευση, οι προβολές αυτές κινδυνεύουν να εξελιχθούν σε μια από τις μεγαλύτερες οικονομικές προκλήσεις των επόμενων δεκαετιών. Ήδη, το ασφαλιστικό «πιέζεται» από την γήρανση, καθώς χρόνο με το χρόνο, το κύμα συνταξιοδότησης γίνεται μαζικότερο.

Αναλυτικά, σύμφωνα με τα στοιχεία της Eurostat, η Ελλάδα αναμένεται να καταγράψει την 4η μεγαλύτερη μείωση πληθυσμού στην Ευρώπη έως το 2100. Ο πληθυσμός που μειώνεται συνεχώς, διαμορφώθηκε πέρσι στα 10,37 εκατομμύρια και εκτιμάται ότι θα υποχωρήσει περαιτέρω στα 10,36 εκατ. το 2026.

Η πτωτική πορεία αποκτά χαρακτηριστικά δομικής κρίσης: ο πληθυσμός προβλέπεται να μειωθεί στα 10,2 εκατ. το 2030, να πέσει κάτω από τα 10 εκατ. έως το 2035, κάτω από τα 9 εκατ. μέχρι το 2055 και να περιοριστεί δραματικά στα μόλις 7,2 εκατ. έως το τέλος του αιώνα. 

Τα πλέον πρόσφατα διαθέσιμα στοιχεία της Eurostat, για το προσδόκιμο ζωής, συμπληρώνουν τη δημογραφική εικόνα της Ελλάδας, επιβεβαιώνοντας τη σταθερή αύξηση της μακροζωίας, η οποία ενισχύει τη γήρανση του πληθυσμού.  Συγκεκριμένα,  το προσδόκιμο ζωής στη χώρα κινείται σε επίπεδα αντίστοιχα του ευρωπαϊκού μέσου όρου, διαμορφούμενο περίπου στα 81,8 έτη συνολικά, με 79,2 έτη για τους άνδρες και 84,4 έτη για τις γυναίκες. 

Η εικόνα «σκοτεινιάζει» περισσότερο, εάν προστεθούν και τα στοιχεία για τις γεννήσεις καθώς η υπογεννητικότητα επιδεινώνει περαιτέρω τη δημογραφική προβολή. Σύμφωνα με τη Eurostat, το 2024 γεννήθηκαν στην Ε.Ε. 3,55 εκατ. παιδιά, μειωμένα κατά 3,3%, με τον δείκτη γονιμότητας στο ιστορικά χαμηλό 1,34. Η Ελλάδα συγκαταλέγεται στις χώρες με ιδιαίτερα χαμηλές επιδόσεις, 1,24, γεγονός που επιταχύνει τη γήρανση και τη μείωση του πληθυσμού.

Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, ο συνολικός πληθυσμός της Ε.Ε. αναμένεται να κορυφωθεί το 2030 στα 453,3 εκατομμύρια και στη συνέχεια να υποχωρήσει κάτω από τα 400 εκατομμύρια έως το 2100.  

Ωστόσο, για την Ελλάδα το πρόβλημα δεν είναι μόνο ποσοτικό αλλά κυρίως ποιοτικό. Η ταχεία γήρανση του πληθυσμού, με τη συνεχή αύξηση του ποσοστού των ηλικιωμένων και τη συρρίκνωση των νεότερων ηλικιών, δημιουργεί έντονες πιέσεις στο ασφαλιστικό σύστημα και στην αγορά εργασίας. Η εξέλιξη αυτή συνδέεται άμεσα με το πρωτοφανές κύμα συνταξιοδοτήσεων που καταγράφεται τα τελευταία χρόνια.

Σύμφωνα με τα στοιχεία του Πληροφοριακού Συστήματος «ΑΤΛΑΣ», το 2026 διαμορφώνεται ήδη οι συνθήκες για να μιλάμε στο τέλος του έτους, για ρεκόρ σε νέες αιτήσεις συνταξιοδότησης. Μόνο το πρώτο δίμηνο υποβλήθηκαν 36.999 αιτήσεις, αριθμός που ξεπερνά κάθε αντίστοιχη επίδοση από το 2017 και μετά. Η τάση αυτή ακολουθεί την ήδη αυξημένη κινητικότητα των προηγούμενων ετών, με 197.228 αιτήσεις το 2024 και περίπου 199.450 το 2025.

Το φαινόμενο δεν είναι συγκυριακό. Σύμφωνα με αναλύσεις της ΕΝΥΠΕΚΚ, η μαζική έξοδος ενισχύεται από τη συσσώρευση ώριμων συνταξιοδοτικών δικαιωμάτων για ασφαλισμένους γεννημένους μεταξύ 1955 και 1965.

Καθοριστικό ρόλο παίζουν επίσης δύο ακόμη παράγοντες: αφενός ο φόβος για μελλοντική αύξηση των ορίων ηλικίας συνταξιοδότησης μετά το 2030, αφετέρου η δυνατότητα που δίνεται πλέον στους συνταξιούχους να συνεχίζουν να εργάζονται χωρίς περικοπή της σύνταξής τους.