Την προσπάθεια της Κομισιόν να ισορροπήσει ανάμεσα στη πράσινη μετάβαση και την ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής βιομηχανίας, επιχειρώντας παράλληλα να αμβλύνει τις ανησυχίες των ευρωπαίων πολιτών για το υψηλό ενεργειακό κόστος, αποτυπώνει το χθεσινό μπαράζ κοινοτικών ανακοινώσεων για τη μείωση των τιμών ρεύματος και τις αλλαγές στο Χρηματιστήριο Ρύπων.
Αλλαγές που συνοψίζονται στην επιβράδυνση της μείωσης των εκπομπών από τη βιομηχανία, στα περισσότερα δωρεάν δικαιώματα και την αναθεώρηση των benchmarks για μια σειρά κλάδων, όπως ο χάλυβας, το αλουμίνιο και τα τσιμέντα, μέσα από τη πολυαναμενόμενη πρόταση αναθεώρησης του Ευρωπαϊκού Συστήματος Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών (ETS review), που παρουσιάστηκε και επισήμως χθες από την ΕΕ.
Αν και η βιομηχανία θεωρεί θετική τη κατεύθυνση, δεν λείπουν οι αστερίσκοι, κυρίως ως προς το χρόνο εφαρμογής των μέτρων, όπως σχολιάζει σε ανάρτηση του ο Markus Kamieth, CEO της BASF, του χημικού κολοσσού που τα προηγούμενα χρόνια είχε κλείσει μια σειρά μονάδων στη Γερμανία, λόγω και του υψηλού ενεργειακού κόστους.
«Τα περισσότερα μέτρα θα τεθούν σε ισχύ μόνο μετά το 2030, ωστόσο, οι εταιρείες είναι εκτεθειμένες στο αυξανόμενο κόστος άνθρακα σήμερα. Η δωρεάν κατανομή συνδέεται με επενδυτικά σχέδια και εκτέλεση έργων - παρ' ότι δεν έχουν ακόμη θεσπιστεί οι κατάλληλες συνθήκες», αναφέρει ο γερμανός μάνατζερ που επαναλαμβάνει το κίνδυνο η Ευρώπη να χάσει περαιτέρω έδαφος στον παγκόσμιο ανταγωνισμό - με συνέπειες για τις θέσεις εργασίας, τις επενδύσεις και τη δημιουργία αξίας.
Καταρχήν θετικά αποτιμά τη μεταρρύθμιση και η ένωση των βιομηχανιών αλουμινίου European Aluminium, ωστόσο τονίζει ότι η πραγματική πρόκληση είναι η εφαρμογή μέτρων που θα εξασφαλίσουν ανταγωνιστική και προβλέψιμη καθαρή ενέργεια για τον κλάδο, όπως οι μακροχρόνιες συμβάσεις ηλεκτρικής ενέργειας και η αξιοποίηση των εσόδων του ETS για επενδύσεις απανθρακοποίησης.
Το δεύτερο πακέτο αφορά το νέο Σχέδιο Δράσης για τον Εξηλεκτρισμό (Electrification Action Plan), το οποίο θέτει ως στόχο ο εξηλεκτρισμός να καλύπτει το 46% της τελικής ενεργειακής κατανάλωσης στην ΕΕ έως το 2040, αλλά όπως λέει και η ονομασία του, πρόκειται για ένα ακόμη Αction Plan. Δεν είναι δηλαδή δεσμευτικό, άρα η υλοποίησή του επαφίεται στις κυβερνήσεις των κρατών-μελών.
Το τρίτο ωστόσο πακέτο είναι δεσμευτικό. Αποτελεί Πρόταση Κανονισμού (τροποποίηση του 2019/943), για το πώς θα «ξεφουσκώσουν» οι λογαριασμοί ρεύματος, μειώνοντας μια σειρά από κόστη και προωθώντας τον εξηλεκτρισμό. Αυτό σημαίνει ότι όταν και όποτε καταλήξουν οι διαπραγματεύσεις μεταξύ των κρατών-μελών, θα πάρει το δρόμο για το Ευρωκοινοβούλιο, ώστε να γίνει Κανονισμός και μετά να ενσωματωθεί στα εθνικά δίκαια κάθε χώρας.
Το πόσο εξαρτημένη παραμένει η Ευρώπη από τις εισαγωγές των ορυκτών καυσίμων φαίνεται όχι μόνο από το γεγονός ότι συνεχίζουν να αντιστοιχούν στο 57% της συνολικής της κατανάλωσης, αλλά ότι η άνοδος των τιμών και το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ μεταφράζεται, σύμφωνα με τους τελευταίους υπολογισμούς της Κομισιόν, σε 500 εκατ. ευρώ την ημέρα περισσότερα απ’ ότι πριν το πόλεμο.
Σταχυολογώντας τα πιο βασικά σημεία της Πρότασης Κανονισμού, και θυμίζοντας ότι το τελικό κείμενο, όταν θα ολοκληρωθούν οι διαπραγματεύσεις με τις 27 κυβερνήσεις, θα έχει μετά βεβαιότητας πολλές αλλαγές, οι χώρες - μέλη υποχρεώνονται :
- Σε μείωση των φόρων στο ρεύμα όταν είναι υψηλότεροι από εκείνους στο φυσικό αέριο, ως κίνητρο για τον ταχύτερο εξηλεκτρισμό. Δεν καθιερώνεται ενιαίος φορολογικός συντελεστής στο ρεύμα, αλλά ανατρέπεται η μέχρι σήμερα φορολογική μεταχείριση που συχνά ευνοούσε τα ορυκτά καύσιμα. Για τις ενεργοβόρες μάλιστα επιχειρήσεις, το κείμενο προτρέπει τις χώρες ακόμη και σε μηδενικό φόρο.
- Στη μείωση των χρεώσεων δικτύου που αντιπροσωπεύουν κατά μέσο όρο το 24%-29% του μέσου λογαριασμού ρεύματος στην ΕΕ. Ο σύνδεσμος των ευρωπαικών ρυθμιστικών αρχών ACER εκτιμά ότι οι ετήσιες επενδύσεις στα ευρωπαϊκά δίκτυα θα πρέπει να διπλασιαστούν ή και να τριπλασιαστούν, φθάνοντας τα 75-100 δισ. ευρώ ετησίως έως το 2050. Χωρίς παρεμβάσεις στις χρεώσεις δικτύου, το συνολικό τους κόστος που συμπεριλαμβάνεται σε ένα τυπικό λογαριασμό ρεύματος, μπορεί να αυξηθεί έως και 60% το 2050, σε σύγκριση με το 2022.
- Στη διαμόρφωση χρεώσεων δικτύου που να αντανακλούν το πραγματικό κόστος, δηλαδή να είναι χαμηλότερες, όσο μειώνεται η χρήση του. Και για να συμβεί αυτό, πρέπει οι χώρες να δώσουν πραγματικά κίνητρα για τη μεταφορά της κατανάλωσης σε ώρες χαμηλής ζήτησης και φθηνής παραγωγής (πρωινά, μεσημέρια), να καθιερώσουν αντικίνητρα για περιορισμό των αιχμών μέσω υψηλότερων χρεώσεων ισχύος και χρονικών ζωνών, και φυσικά να μπουν πιο δυνατά στο παιχνίδι οι μπαταρίες, αλλά και η απόκρισης ζήτησης (demand response). Είναι η διαδικασία κατά την οποία νοικοκυριά και επιχειρήσεις προσαρμόζουν ανάλογα την κατανάλωση τους, κατόπιν αιτήματος του Διαχειριστή, όταν το δίκτυο αντιμετωπίζει υψηλή ζήτηση ή αστάθεια.
- Στον καθορισμό δεσμευτικών στόχων για έξυπνους μετρητές, οι οποίοι θα πρέπει να έχουν εγκατασταθεί στο 50% των τελικών καταναλωτών έως τα τέλη του 2030 και στο 75% έως τα τέλη του 2033. Για χώρες με κάλυψη κάτω του 30% όταν θα τεθεί σε ισχύ ο Κανονισμός, (περίπτωση Ελλάδας) οι προθεσμίες μετατίθενται κατά έναν χρόνο, στα τέλη του 2031 και του 2034, αντίστοιχα. Σήμερα, δεν υπάρχει δεσμευτικός ρυθμός εγκατάστασης των έξυπνων μετρητών, παρά εναπόκειται στο κάθε κράτος.
Τα «στρατόπεδα» για τους ρύπους και η θέση της Ελλάδας
Ακρως σημαντική είναι και η πρόταση της Κομισιόν για το Χρηματιστήριο Ρύπων (ETS), που θα αποτελέσει τη βάση για διαπραγμάτευση με τις 27 κυβερνήσεις και που από μια αμιγώς τεχνική συζήτηση εξελίχθηκε τους τελευταίους μήνες σε πολιτική μάχη για το μέλλον της ευρωπαϊκής βιομηχανίας, με τις χώρες να διασπώνται σε πολλά και διαφορετικά στρατόπεδα.
Στη περίπτωση της Ελλάδας, η χώρα είναι προσανατολισμένη στη γραμμή του ρεαλισμού, όπως φαίνεται και από τη πρωτοβουλία των «10» που συνυπέγραψε με Ιταλία, Πολωνία, Βουλγαρία, Κύπρο, Τσεχία, Εσθονία, Ουγγαρία, Ρουμανία και Σλοβακία.
Συνοψίζεται στη φράση «στηρίζουμε την πράσινη μετάβαση, αλλά όχι όταν αυτή συνεπάγεται αυξημένο ενεργειακό κόστος, απώλεια ανταγωνιστικότητας για τη βιομηχανία και νέες επιβαρύνσεις για τα νοικοκυριά».
Οι συγκεκριμένες χώρες δίνουν μάχη και για το ETS-2, δηλαδή την επιβάρυνση με κόστος CO2 στον κτιριακό τομέα -και δη στα συστήματα θέρμανσης- και στις οδικές μεταφορές, ζητώντας αναβολή της εφαρμογής του.
Απέναντι στο γκρουπ των «10», ένα γκρουπ χωρών όπως οι Δανία, Φινλανδία, Ολλανδία, Σουηδία, Πορτογαλία, Ισπανία, Σλοβενία και Λουξεμβούργο, έχει ταχθεί κατά μιας αποδυνάμωσης ή αναστολής του ETS.
Στο δια ταύτα των βασικών αλλαγών του Συστήματος Εμπορίας Ρύπων, ξεχωρίζουν τα παρακάτω:
Πιο αργή πορεία μείωσης των εκπομπών
Η εισήγηση της Κομισιόν είναι ότι οι βιομηχανίες μπορούν να εκπέμπουν CO2 και μετά το 2040. Το σημερινό πλαίσιο του ETS μιλά ουσιαστικά για μηδενισμό των διαθέσιμων δωρεάν δικαιωμάτων εκπομπών το 2039.
Περισσότερα δωρεάν δικαιώματα σε βιομηχανίες
Αλλά υπό τον όρο ότι θα επενδύουν στην απανθρακοποίηση. Δημιουργείται ένα ειδικό ταμείο άνθρακα, η Τράπεζα Βιομηχανικής Απανθρακοποίησης (Industrial Decarbonisation Bank – IDB), που για τη περίοδο 2027-2030 θα παρέχει 400 εκατομμύρια δωρεάν δικαιώματα εκπομπών (αξίας 30 δισ. ευρώ) τα οποία θα διανέμονται στις επιλέξιμες εταιρείες υπό συγκεκριμένους όρους. Μετά το 2030 θα διαθέσει επιπλέον 400 εκατ. δωρεάν δικαιώματα (αξίας 100 δισ) μέσω ανταγωνιστικών διαδικασιών υποβολής προσφορών.
Αναθεωρούνται τα λεγόμενα benchmarks του ETS
Δηλαδή γίνονται πιο ελαστικές οι τιμές αναφοράς εκπομπών CO2 ανά προϊόν για συνολικά 14 κλάδους (π.χ. χάλυβας, τσιμέντο, αλουμίνιο, λιπάσματα), που είναι καθοριστικός παράγοντας για τα δωρεάν δικαιώματα που λαμβάνουν οι επιλέξιμες βιομηχανίες.
Εδώ και χρόνια η βιομηχανία επέμενε ότι τα benchmarks δεν πρέπει να λειτουργούν ως τιμωρητικό εργαλείο αλλά να στηρίζονται σε ρεαλιστικά δεδομένα, ειδάλλως είναι ορατός ο κίνδυνος η διαδικασία να οδηγήσει σε τιμές αναφοράς χαμηλότερες από τα εφικτά επίπεδα εκπομπών. Τα νέα πιο ελαστικά benchmarks του ETS μεταφράζονται σε ένα πρόσθετο οικονομικό όφελος για τον κλάδο ύψους περίπου 4 δισ. ευρώ για την περίοδο 2026-2030.
Περισσότερα έσοδα από τις δημοπρασίες δικαιωμάτων εκπομπών στην απανθρακοποίηση των βιομηχανιών
Τουλάχιστον αυτή είναι η επιδίωξη της Κομισιόν. Σήμερα τα κράτη-μέλη διατηρούν το μεγαλύτερο μέρος των εσόδων από τις δημοπρασίες, τα οποία και διανέμουν κατά το δοκούν. Η στόχευση των Βρυξελλών προκαλεί αντιδράσεις από τη συντριπτική πλειοψηφία των «27» που δεν θέλουν να χάσουν έλεγχο πάνω σε έναν σημαντικό δημοσιονομικό πόρο.