Δημογραφικό: Η αύξηση των εισοδημάτων δεν ανακόπτει τη συρρίκνωση

Η ελληνική οικογένεια υφίσταται δομική μεταμόρφωση, η οποία δεν οδηγείται από την οικονομική δυσπραγία. Τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ αποκαλύπτουν ότι η αποδιοργάνωση του παραδοσιακού οικογενειακού πυρήνα συντελείται σε μια περίοδο συστηματικής αύξησης του εθνικού διαθέσιμου εισοδήματος.

Το κατώφλι του κινδύνου φτώχειας αυξήθηκε στα €7.020 το 2025 από €6.510 το 2024, €5.269 το 2020 και €4.608 το 2014. Καθώς το όριο αυτό υπολογίζεται ως το 60% του εθνικού διάμεσου ισοδύναμου εισοδήματος, η σταθερή άνοδός του πιστοποιεί την ενίσχυση της εισοδηματικής βάσης.

Συνεπώς, το εθνικό διάμεσο εισόδημα το 2025 αυξήθηκε κατά 850 ευρώ (7,83%) σε σχέση με το 2024 και ανήλθε σε 11.700 ευρώ (από 10.850 ευρώ). Αυτό σημαίνει ότι το εισόδημα για το 50% του πληθυσμού ήταν μικρότερο από 11.700 ευρώ και για το υπόλοιπο μέρος του πληθυσμού ήταν υψηλότερο από 11.700 ευρώ.

Από τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ προκύπτει ότι η κοινωνική στροφή προς μικρότερες και πιο ευέλικτες μορφές συμβίωσης δεν αποτελεί άμεσο προϊόν φτώχειας, αλλά μια βαθύτερη πολιτισμική και δημογραφική μεταλλαγή.

Η ακτινογραφία των νοικοκυριών στην Απογραφή Πληθυσμού αποδεικνύει την ταχύτητα αυτής της μεταβολής. Τα μονοπρόσωπα νοικοκυριά αυξήθηκαν κατά 32,0% φτάνοντας τα 1.401.443 από 1.061.547 στην προηγούμενη απογραφή. Την ίδια στιγμή, τα πολυμελή νοικοκυριά συρρικνώνονται βίαια. Τα νοικοκυριά με 4 μέλη μειώθηκαν κατά 11,2% στα 645.032, ενώ εκείνα με 5 μέλη και άνω υποχώρησαν κατά 14,8% στα 264.197.

Ο παραδοσιακός οικογενειακός ιστός διασπάται σε μεμονωμένες μονάδες διαβίωσης. Τα νοικοκυριά 2 μελών αυξήθηκαν ελαφρά στα 1.232.487, αποτελώντας τη δεύτερη μεγαλύτερη κατηγορία. Ο συνολικός μόνιμος πληθυσμός υποχώρησε κατά 3,1% στα 10.482.487 άτομα, με τις ηλικίες 0-9 ετών να σημειώνουν πτώση 16,3% και τις ηλικίες 80 ετών και άνω να καταγράφουν αύξηση 31,3%.

Η μεταμόρφωση

Μαζί με τη συρρίκνωση των νοικοκυριών, οι θεσμικοί δεσμοί αναμορφώνονται ριζικά. Τα σύμφωνα συμβίωσης εκτινάχθηκαν στις 14.486 το 2024 από μόλις 581 το 2013, καταγράφοντας αύξηση 2.165,4% μεταξύ των δύο τελευταίων απογραφών. Οι συνολικοί γάμοι υποχώρησαν στους 36.649 το 2024 από 51.256 το 2013.

Οι θρησκευτικοί γάμοι μειώθηκαν στους 19.695 από 25.624, ενώ οι πολιτικοί υποχώρησαν στους 16.954 από 25.632. Οι διαζευγμένοι στην επικράτεια αυξήθηκαν κατά 45,8% φτάνοντας τα 484.237 άτομα, με τα συναινετικά διαζύγια να κυριαρχούν στις 12.805 υποθέσεις. Τα άτομα σε διάσταση αυξήθηκαν κατά 62,0% στα 112.977. Η πλειονότητα των διαζυγίων αφορά γάμους διάρκειας άνω των 10 ετών, οι οποίοι ανήλθαν σε 10.314 το 2024.

Η μεταβολή αυτήν επιτείνει το δημογραφικό αδιέξοδο. Ο δείκτης ολικής γονιμότητας υποχώρησε στο 1,2 το 2024 από 1,3 το 2013, απέχοντας δραματικά από το όριο αναπλήρωσης των γενεών του 2,1. Η μέση ηλικία της μητέρας κατά τη γέννηση αυξήθηκε στα 32,1 έτη από 30,9 το 2013. Οι ετήσιες γεννήσεις βυθίστηκαν στις 68.467 το 2024 από 94.134 το 2013.

Σε συνδυασμό με τους 126.916 θανάτους, το φυσικό ισοζύγιο κατέγραψε αρνητικό ρεκόρ 58.449 ατόμων. Οι γεννήσεις εντός συμφώνου συμβίωσης αυξήθηκαν στις 9.393 το 2024 από μόλις 252 το 2013, ενώ οι γεννήσεις εκτός γάμου διαμορφώθηκαν στις 6.756.

Ο δείκτης γήρανσης εκτινάχθηκε στο 182,0 το 2024 από 138,5 το 2013, ενώ ο δείκτης εξάρτησης αυξήθηκε στο 57,4. Η προσδοκώμενη ζωή κατά τη γέννηση έφτασε τα 79,4 έτη για τους άνδρες και τα 84,4 έτη για τις γυναίκες.

Τα οικονομικά

Η δημογραφική αυτή μετατόπιση εκδηλώνεται ενώ οι βασικοί δείκτες της αγοράς εργασίας σημειώνουν αισθητή βελτίωση. Το ποσοστό ανεργίας υποχώρησε στο 8,9% το 2025 από 10,1% το 2024, 11,1% το 2023 και 26,5% το 2014. Οι απασχολούμενοι αυξήθηκαν στους 4.339.700 το 2025 από 3.536.200 το 2014.

Ο πληθυσμός που διαμένει σε νοικοκυριά χωρίς κανέναν εργαζόμενο μειώθηκε στο 6,5% (348.104 άτομα) στις ηλικίες 18-59 ετών από 18,8% (1.114.444 άτομα) το 2014, ενώ στα παιδιά 0-17 ετών υποχώρησε στο 3,9% από 11,3%. Οι μακροχρόνια άνεργοι μειώθηκαν στο 3,7% στους άνδρες και στο 6,5% στις γυναίκες, ενώ η εργασιακή φτώχεια υποχώρησε στο 9,7% από 13,4% το 2014.

Η ενίσχυση της απασχόλησης συμπιέζει τους δείκτες φτώχειας και ανισότητας. Ο πληθυσμός σε κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικό αποκλεισμό μειώθηκε στο 27,5% το 2025 από 32,6% το 2016. Τα άτομα σε υλική και κοινωνική στέρηση υποχώρησαν στο 14,9% από 18,4% το 2016.

Ο κίνδυνος φτώχειας υπολογιζόμενος με το σταθερό κατώφλι του 2008 κατέρρευσε στο 28,1% το 2025 από 48,0% το 2014, ενώ το βάθος της φτώχειας υποχώρησε στο 21,7% από 31,3%. Ο δείκτης ανισοκατανομή εισοδήματος S80/S20 βελτιώθηκε στο 5,18 από 6,5 το 2014, ενώ ο συντελεστής Gini υποχώρησε στο 31,6% από 34,5%.

Η κατανομή των οικογενειακών δαπανών αποτυπώνει το αυξημένο λειτουργικό βάρος των μικρότερων νοικοκυριών. Τα νοικοκυριά κατευθύνουν το 20,7% του προϋπολογισμού τους στη διατροφή και τα μην αλκοολούχα ποτά. Η στέγαση απορροφά το 14,4% των μηνιαίων αγορών, ενώ οι μεταφορές αντιπροσωπεύουν το 13,3%.

Η υγεία απορροφά το 7,8% των δαπανών, τα ξενοδοχεία και εστιατόρια το 11,8%, και η εκπαίδευση το 3,5%. Η μηνιαία κατανάλωση ελαιολάδου υποχώρησε στα 1,63 λίτρα το 2024 από 3,05 λίτρα το 2015. Στις ανέσεις κατοικίας, το 70,1% δηλώνει πλήρη ιδιοκτησία χωρίς υποχρεώσεις, ενώ το ποσοστό όσων αποπληρώνουν στεγαστικό δάνειο υποχώρησε στο 4,9% από 12,2% το 2013.

Η θέρμανση με φυσικό αέριο αυξήθηκε στο 18,4% από 8,9% το 2013, ενώ η πρόσβαση στο διαδίκτυο έφτασε στο 88,7% των νοικοκυριών. Η στενότητα χώρου επηρεάζει το 28,3% του πληθυσμού. Τα στοιχεία επιβεβαιώνουν ότι η συρρίκνωση της ελληνικής οικογένειας αποτελεί μια βαθύτερη κοινωνική μεταλλαγή που υπερβαίνει την οικονομική συγκυρία.