Νέες διατάξεις που στοχεύουν στην αναζωογόνηση των εγκαταλελειμμένων ή φθινόντων οικισμών περιέχει νομοσχέδιο του υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας (ΥΠΕΝ) που κατατέθηκε στη Βουλή.
Πρόκειται για το ίδιο νομοσχέδιο που προβλέπει την επέκταση της ΕΥΔΑΠ και της ΕΥΑΘ σε νέες περιοχές της χώρας στο πλαίσιο της «Εθνικής Στρατηγικής για τα Ύδατα».
Η πρώτη ανάγνωση του νομοσχεδίου σε επιτροπή της Βουλής αναμένεται την Παρασκευή, ενώ εκτιμάται ότι θα ψηφιστεί μέχρι το τέλος της ερχόμενης εβδομάδας.
Οι νέες ρυθμίσεις
Οι νέες ρυθμίσεις για τα «Ειδικά Σχέδια Περιβαλλοντικής Αναβάθμισης και Ανάπτυξης» (Ε.Σ.ΠΕΡ.Α.Α.) εισάγουν ένα ειδικό εργαλείο πολεοδομικού σχεδιασμού για εξαιρετικά συγκεκριμένες περιπτώσεις εγκαταλελειμμένων ή φθινόντων οικισμών.
Σύμφωνα με non paper του ΥΠΕΝ, το εργαλείο θα λειτουργεί με αυστηρές διαδικασίες και πολλαπλές ασφαλιστικές δικλείδες, ενώ έχει ήδη θεσμοθετηθεί από το 2014 και τώρα τροποποιείται ώστε να μπορεί να ενεργοποιηθεί.
Η ανάγκη επικαιροποίησης προκύπτει από τις σημαντικές μεταβολές στον χωρικό σχεδιασμό της χώρας: η προώθηση των Τοπικών Πολεοδομικών Σχεδίων, η σταδιακή ολοκλήρωση του πολεοδομικού σχεδιασμού και ο περιορισμός της εκτός σχεδίου δόμησης καθιστούν αναγκαία την προσαρμογή των εργαλείων που θα επιτρέψουν την ανάπτυξη με όρους βιωσιμότητας.
«Την ίδια στιγμή, εκατοντάδες εγκαταλελειμμένοι ή φθίνοντες οικισμοί παραμένουν αναξιοποίητοι, με συνέπεια να χάνεται πολύτιμο οικιστικό απόθεμα σε περίοδο στεγαστικής πίεσης, να επιταχύνεται η ερήμωση της υπαίθρου και να περιορίζονται οι δυνατότητες προσέλκυσης κατοίκων και επενδύσεων», αναφέρει το ΥΠΕΝ.
Σκοπός της ρύθμισης είναι να αντιμετωπίσει τη δημογραφική συρρίκνωση και την εγκατάλειψη της ελληνικής υπαίθρου, να τονώσει την τοπική οικονομία, να στηρίξει τη συγκράτηση και προσέλκυση πληθυσμού και να ενισχύσει την περιφερειακή ανάπτυξη, μέσω οργανωμένου πολεοδομικού σχεδιασμού που διασφαλίζει τόσο την προστασία του φυσικού και πολιτιστικού περιβάλλοντος όσο και τη μακροχρόνια βιωσιμότητα των οικισμών.
Η αναζωογόνηση των οικισμών, μέσω οργανωμένων επεκτάσεων που συνδέονται άμεσα με τον υφιστάμενο εγκαταλελειμμένο οικισμό, μπορεί να λειτουργήσει ως μοχλός για την επανενεργοποίηση του οικιστικού του αποθέματος.
Παράλληλα, ενισχύεται η ασφάλεια δικαίου και η περιβαλλοντική προστασία, καθώς τα Ε.Σ.ΠΕΡ.Α.Α. εντάσσονται πλήρως στο νέο πολεοδομικό σχεδιασμό, εφαρμόζονται υπό αυστηρές προϋποθέσεις και συνοδεύονται από συγκεκριμένες εγγυήσεις, όπως περιορισμένη έκταση, υποχρεωτική εισφορά σε γη και χρήμα, έλεγχο γεωλογικής καταλληλότητας, περιβαλλοντική αδειοδότηση και μορφολογικούς κανόνες που εξασφαλίζουν την αισθητική και λειτουργική εναρμόνιση με τον υφιστάμενο οικισμό.
Μόνο με Προεδρικό Διάταγμα
Ειδικότερα, τα Ε.Σ.ΠΕΡ.Α.Α. προϋποθέτουν αυστηρή διαδικασία: απαιτείται εκπόνηση Ειδικού Σχεδίου Περιβαλλοντικής Αναβάθμισης και Ανάπτυξης, το οποίο εγκρίνεται αποκλειστικά με Προεδρικό Διάταγμα, μετά από γνωμοδότηση του ΚΕ.ΣΥ.ΠΟ.Θ.Α. και πλήρη πολεοδομική, περιβαλλοντική και τεχνική αξιολόγηση.
Επίσης, το επίκεντρο παραμένει ο ίδιος ο εγκαταλελειμμένος ή φθίνων οικισμός: το σχέδιο προβλέπει την αναγνώριση και οριοθέτηση του συνεκτικού τμήματος, την καταγραφή των δημόσιων χώρων και των ιστορικών/παραδοσιακών κτισμάτων, την προστασία της αρχιτεκτονικής φυσιογνωμίας και την επιβολή ειδικών μορφολογικών κανόνων.
«Η δυνατότητα ανάπτυξης λειτουργικά συνδεόμενων εκτάσεων δεν νοείται ως αυτοτελής επενδυτική δραστηριότητα, αλλά ως μέσο για τη βιώσιμη επαναλειτουργία του οικισμού, την εξασφάλιση των αναγκαίων υποδομών και την ενίσχυση της μόνιμης κατοίκησης», τονίζεται στο non paper.
Επιπλέον, οι ρυθμίσεις μεταφέρουν κάθε νέα ανάπτυξη από το καθεστώς της διάσπαρτης εκτός σχεδίου δόμησης σε οργανωμένο πολεοδομικό σχεδιασμό με Προεδρικό Διάταγμα, δηλαδή ακριβώς στη μορφή σχεδιασμού που απαιτεί η νομολογία του ΣτΕ για σοβαρές χωρικές μεταβολές.