Άθροισμα δράσεων σε όλα τα μέτωπα που ναι μεν κινούνται στη σωστή κατεύθυνση, ωστόσο συνοδεύονται από αστερίσκους και επιφυλάξεις από την αγορά, ως προς το πόσο αποτελεσματικά θα υλοποιηθούν, χωρίς καθυστερήσεις, όπως συνέβη στη περίπτωση των μπαταριών, περιλαμβάνει ο Οδικός Χάρτης που παρουσίασε χθες το ΥΠΕΝ για φθηνότερο κατά 30% ενεργειακό κόστος στη τριετία.
Αν και το μείγμα των παρεμβάσεων αφορά κάθε πιθανό τομέα που μπορεί να επηρεάσει η κυβέρνηση, από την επιτάχυνση της διείσδυσης των ΑΠΕ και της αποθήκευσης, μέχρι την αύξηση των επενδύσεων στα δίκτυα, τα νέα “Εξοικονομώ”, γενναία προγράμματα αντικατάστασης παλαιών συσκευών με νέες, μαζί με την αντιμετώπιση των στρεβλώσεων στην αγορά του ρεύματος, εντούτοις το βασικό ερώτημα είναι πώς ακριβώς αυτό το μείγμα πολιτικών θα μετατραπεί σε 30% φθηνότερους λογαριασμούς.
Το σχέδιο, όπως λέει και η ονομασία του αποτελεί ένα roadmap για τη δημιουργία ευνοϊκών συνθηκών μείωσης των τιμών, χωρίς προφανώς να μπορεί να εγγυηθεί για το αποτέλεσμα, καθώς αυτό προϋποθέτει να κερδηθούν ταυτόχρονα όλα τα παραπάνω μικρά και μεγαλύτερα στοιχήματα, προκειμένου η τιμή χονδρικής να αποκτήσει "μόνιμες άμυνες" στις γεωπολιτικές αναταράξεις.
Στη πραγματικότητα, με τον Οδικό Χάρτη που ανακοίνωσε χθες η ηγεσία του υπουργείου, ανέβασε η ίδια ψηλά τον πήχη, δημιουργώντας προσδοκίες που καλείται τώρα να εκπληρώσει: Από τη δραστική μείωση των ρευματοκλοπών (450 εκατ. ευρώ το χρόνο) και τη συγκράτηση των ληξιπρόθεσμων οφειλών (περίπου 3 δισ. ευρώ), βάρη που αμφότερα επωμίζονται οι συνεπείς, μέχρι την μετακύλιση όλο και περισσότερης φθηνής ενέργειας από τις ΑΠΕ στους καταναλωτές, μέσω της ταχύτερης διείσδυσης των μπαταριών, κάθε ένας από τους 6 άξονες του σχεδίου αποτελεί και μια ξεχωριστή εξαγγελία για την οποία η κυβέρνηση θα κρίνεται.
Κάθε μήνα από εδώ και πέρα, όταν θα δημοσιεύεται ο ευρωπαϊκός δείκτης τιμών ενέργειας HEPI (Household Energy Price Index), η όποια πρόοδος θα αξιολογείται, καθώς χθες το ΥΠΕΝ έθεσε ένα ποσοτικό στόχο για το συνολικό ενεργειακό κόστος.
Το σημείο αναφοράς είναι η μέση τιμή των 237,8 ευρώ / MWh που πλήρωσε κατά το α’ 6μηνο του 2026 ο Ελληνας καταναλωτής σύμφωνα με τα στοιχεία της Eurostat.
Και ο στόχος είναι η τιμή αυτή, που περιλαμβάνει όλες τις ενεργειακές χρεώσεις ενός λογαριασμού, να μειωθεί σταδιακά κατά 30%, στα 166 ευρώ/ MWh, μέχρι το α’ εξάμηνο του 2029. Δηλαδή από τα 24 περίπου λεπτά / KWh να υποχωρήσει στα 17 περίπου λεπτά/ KWh.
Στο ερώτημα για το breakdown του παραπάνω ποσοστού, δηλαδή πόσο θα συνεισφέρει στην επίτευξη του στόχου η κάθε επιμέρους παρέμβαση από όσες περιλαμβάνονται στις χθεσινές ανακοινώσεις, το υπουργείο δεν έδωσε αναλυτικά στοιχεία.
Κοιτάζοντας τη μεγάλη εικόνα, το σχέδιο δεν περιλαμβάνει μέτρα άμεσης απόδοσης στους λογαριασμούς, παρά μια πολύ μικρή μείωση των χρεώσεων για τις Υπηρεσίες Κοινής Ωφέλειας (ΥΚΩ) και επιχειρεί να “κτίσει” την μείωση του ενεργειακού κόστους πάνω σε δύο άξονες, τη περισσότερη και φθηνότερη ενέργεια στο σύστημα και τη μικρότερη κατανάλωση, έχοντας ως δύναμη πυρός 5 δισ. ευρώ από εθνικούς και κοινοτικούς πόρους. Το Κοινωνικό Κλιματικό Ταμείο (1,7 δισ), το Ταμείο Απανθρακοποίησης Νησιών (2,3 δισ), και η εθνική Ρήτρα Διαφυγής (600 εκατ).
Το στοίχημα που περιέγραψε χθες ο ΥΠΕΝ Σταύρος Παπασταύρου, λέγοντας ότι θέλουμε να σβήσουμε σε ορίζοντα τριετίας την αύξηση κατά 50% που έχει δεχθεί το οικιακό ρεύμα από το 2019, τόσο στην Ελλάδα, όσο και στην ΕΕ”, δεν είναι εύκολο, καθώς προϋποθέτει μια ολιστική προσέγγιση μέσα από ένα πρόγραμμα μόνιμων διαρθρωτικών αλλαγών.
Τα διαρθρωτικά ωστόσο μέτρα αποδίδουν σε βάθος χρόνου, και όχι πάντα με βάση το σχεδιασμό επί χάρτου, πολλώ δε μάλλον όταν το κυβερνητικό πλάνο χρειάζεται και τη συνδρομή της τύχης για να γίνει το πλάνο ανάχωμα στις διεθνείς αναταράξεις.
«Αντιλαμβανόμαστε ότι υπάρχει ένα διεθνές περιβάλλον το οποίο δεν ελέγχουμε. Εστιάζουμε επομένως τις δράσεις μας, στα μέτωπα που ελέγχουμε», ανέφερε για το γεωπολιτικό παράγοντα ο υφυπουργός ΠΕΝ, Ν. Τσάφος, με ό,τι αυτό συνεπάγεται εφόσον ενσκήψουν στη πορεία νέες και μεγάλης διάρκειας ενεργειακές κρίσεις.
Το στοίχημα των ΑΠΕ και των μπαταριών
Στη πρώτη γραμμή του εγχειρήματος βρίσκεται η συνεχιζόμενη ανάπτυξη των ΑΠΕ, που ξεπερνούν τα 18 GW και όσο περισσότερο συμμετέχουν στο μείγμα, τόσο ρίχνουν τη τιμή χονδρικής - η Ελλάδα είναι 3η στον κόσμο στη διείσδυση φωτοβολταικών και 9η στα αιολικά - με το μεγάλο στοίχημα να ακούει στο όνομα μπαταρίες.
Εδώ δεν πρέπει να επαναληφθούν τα λάθη στο σχεδιασμό των πρώτων διαγωνισμών, οι καθυστερήσεις και οι μέχρι τώρα στρεβλώσεις.
Στόχος είναι να μεταφερθεί η φθηνή παραγωγή των μεσημεριανών ωρών στις ακριβές βράδινες ώρες, έτσι ώστε η χαμηλή χονδρική, όπως τα 73 ευρώ/ Μεγαβατώρα που καταγράφηκε στο τελευταίο οκτάμηνο κατά τις περιόδους υψηλής διείσδυσης ΑΠΕ, να επεκταθεί ει δυνατόν στη μεγαλύτερη διάρκεια της ημέρας.
Σημειωτέον ότι στο ίδιο διάστημα, όταν η συμμετοχή των ΑΠΕ ήταν χαμηλή, η μέση χονδρική “έπαιζε’ στα 127 ευρώ/ MWh.
Το ελληνικό σύστημα με μεγάλη καθυστέρηση ετών απέκτησε πρόσφατα τις πρώτες μπαταρίες, στα τέλη του 2026 θα έχουν φτάσει το 1 GW, ενώ σύμφωνα με το ΥΠΕΝ αναμένεται να έχουν αυξηθεί σε 1,5 GW μέχρι τα μέσα του 2027, σε 3–4 GW μέχρι τα τέλη του 2028 και σε 5-7 GW το 2030.
Κρίσιμη είναι η χρηματοδοτική συμβολή από τη εθνική Ρήτρα Διαφυγής, που πρόκειται να διαθέσει 200 εκατ. ευρώ για κεφαλαιακή στήριξη σε συστήματα αποθήκευσης, 50 εκατ. σε ΟΤΑ και επιπλέον 50 εκατ. για αυτοκατανάλωση σε μη οικιακούς καταναλωτές
Οι διασυνδέσεις των νησιών και το παράδοξο με τις ΥΚΩ
Το επόμενο στοίχημα αφορά την επιτάχυνση των διασυνδέσεων των νησιών, επίσης ένα πολυετές εγχείρημα με κόστος περίπου 7 δισ ευρώ, που ναι μεν θα επιταχύνει τη διείσδυση των ΑΠΕ στο ενεργειακό μείγμα, ωστόσο θα επιφέρει αναπόφευκτα αύξηση των ρυθμιζόμενων χρεώσεων. Το αναγνώρισε χθες και η ηγεσία του ΥΠΕΝ.
Τόσο αυτές για το σύστημα όσο και εκείνες για το δίκτυο αθροίζουν στο λογαριασμό ενός μέσου νοικοκυριού με μηνιαία κατανάλωση 300 KWh, γύρω στο 14% του συνολικού ποσού.
Τόσο η Κρήτη, όσο και οι Κυκλάδες έχουν ήδη διασυνδεθεί και η λογική είναι ότι όσο περισσότερα νησιά ενώνονται με το ηπειρωτικό σύστημα, τόσο μειώνονται οι χρεώσεις των Υπηρεσιών Κοινής Ωφέλειας (ΥΚΩ), που καταβάλλονται από κάθε καταναλωτή μέσω του μηνιαίου του λογαριασμού.
Μέσω αυτών, οι ευάλωτες ομάδες και οι νησιώτες που ρευματοδοτούνται με ακριβές πετρελαϊκές μονάδες (το κόστος παραγωγής φτάνει το 1,2 δισ και είναι 3πλάσιο απ' ότι στην ηπειρωτική χώρα), πληρώνουν την ίδια τιμή ρεύματος με την υπόλοιπη Ελλάδα.
Το κυβερνητικό ωστόσο πακέτο προβλέπει μείωση μόνο για τη πρώτη κλίμακα της κατηγορίας των οικιακών παροχών μέχρι 400 KWh το μήνα, που αποτελεί και τη μοναδική άμεση παρέμβαση στον λογαριασμό: Η συγκεκριμένη χρέωση μειώνεται κατά 50% από τον Ιανουάριο του 2027.
Στη πράξη αυτό σημαίνει ότι από τα 6,9 €/MWh, το κόστος πέφτει στα 3,45 €/MWh ή από τα 0,0069 ευρώ / KWh μειώνεται στα 0,00345 ευρώ/ KWh. Επομένως ένα τυπικό νοικοκυριό που με μέση κατανάλωση 300 κιλοβατώτες το μήνα, πλήρωνε 2,07 ευρώ, από τον Ιανουάριο θα πληρώνει 1,035 ευρώ. Δηλαδή η ελάφρυνση είναι 1 ευρώ το μήνα ή 12 ευρώ το χρόνο.
Το παράδοξο είναι ότι με βάση την κατανάλωση της συγκεκριμένης κατηγορίας, η εξοικονόμηση υπολογίζεται σε 50 εκατ. ευρώ το χρόνο, όταν το όφελος που συνεπάγεται για τους καταναλωτές από την ολοκληρωμένη ηλεκτρική διασύνδεση Κρήτης- Αττικής υπολογίζεται από τον ΑΔΜΗΕ μεταξύ 400-600 εκατ. ευρώ το χρόνο.
Ταυτόχρονα, την ίδια στιγμή που οι καταναλωτές καλούνται να αντικαταστήσουν τα συστήματα θέρμανσης πετρελαίου και αέριου με αντλίες θερμότητας, οι χρεώσεις ΥΚΩ για όλες τις υπόλοιπες κατηγορίες παραμένουν αμετάβλητες. Αυτό με τη σειρά του σημαίνει για όσους στραφούν στον εξηλεκτρισμό, ότι θα έχουν αυξημένη κατανάλωση σε ρεύμα, άρα θα μεταβούν σε υψηλότερη κλίμακα χρεώσεων ΥΚΩ.
"Από τη μια πλευρά οι καταναλωτές αυτοί επιδοτούνται και από την άλλη τιμωρούνται", όπως σχολιάζει χαρακτηριστικά άνθρωπος της αγοράς.
Ρευματοκλοπές, ληξιπρόθεσμες οφειλές
Στο μέτωπο των ρευματοκλοπών, η ηγεσία του ΥΠΕΝ δεσμεύεται ότι στα τέλη του 2026, τα 2/3 της ενέργειας που διακινείται μέσω του δικτύου του ΔΕΔΔΗΕ θα είναι τηλεμετρούμενη, δηλαδή θα υποστηρίζεται από έξυπνους μετρητές.
Κατ’ επέκταση, θα καταστεί πιο εύκολος ο εντοπισμός των ρευματοκλοπών που επιβαρύνουν τους λογαριασμούς ρεύματος των συνεπών καταναλωτών με 450 εκατ. ευρώ το χρόνο.
Καρκίνωμα εξίσου μεγάλο συνεχίζουν να αποτελούν και οι ληξιπρόθεσμες οφειλές στην αγορά του ρεύματος, που στα τέλη του 2025 ανέρχονταν σε 3 δισ. ευρώ και επιβαρύνουν και αυτές τους συνεπείς πελάτες.
Και σε αυτό το τομέα η ηγεσία του υπουργείου δεσμεύεται ότι το νέο πλαίσιο για τις ληξιπρόθεσμες οφειλές θα συμβάλει στο τέλος του ενεργειακού τουρισμού, καθώς μετά τη συμπλήρωση τριών επισημάνσεων ο κακοπληρωτής δεν θα μπορεί να αλλάξει πάροχο, χωρίς να τακτοποιήσει την οφειλή του. Η αποτελεσματικότητα του μέτρου μένει να φανεί.
Μπαράζ προγραμμάτων για εξοικονόμηση, αντλίες, θερμοσίφωνες
Τη συνταγή για φθηνότερο ρεύμα τα επόμενα χρόνια συμπληρώνει το μπαράζ προγραμμάτων εξοικονόμησης. Τα 200 εκατ. ευρώ από την εθνική Ρήτρα Διαφυγής θα χρηματοδοτήσουν μεταξύ άλλων 32.000 αντλίες θερμότητας και περίπου 68.000 ηλιακούς θερμοσίφωνες, για περίπου 100.000 δικαιούχους.
Ταυτόχρονα το Κοινωνικό Κλιματικό Ταμείο, που αφορά μόνο τους ευάλωτους, αντιστοιχεί σε περίπου 2,1 δισ. ευρώ, με τα 1,7 δισ. ευρώ να κατευθύνεται σε δράσεις ενεργειακής αναβάθμισης, αλλαγή συστημάτων θέρμανσης και θερμοσίφωνες και 324 εκατ. ευρώ σε επίδομα θέρμανσης.
Τα παραπάνω ασφαλώς και αναμένεται να οδηγήσουν σε βάθος χρόνου σε μείωση της κατανάλωσης ενέργειας, άρα και στην ελάφρυνση των λογαριασμών ηλεκτρικής ενέργειας, ωστόσο, όπως παρατηρούν στελέχη της αγοράς, αφορούν μόνο τους δικαιούχους των προγραμμάτων, όχι το σύνολο των καταναλωτών.
Στο παιχνίδι μπαίνει σύντομα και το νέο πλαίσιο αυτοκατανάλωσης, το οποίο σύμφωνα με τον κ. Τσάφο αναμένεται μέσα στην εβδομάδα, ενώ με ενδιαφέρον αναμένεται η ρύθμιση για τα φωτοβολταϊκά στο μπαλκόνι, που εκτιμάται ότι έχει απλοποιηθεί, προκειμένου να καταστεί ελκυστική, και λέγεται ότι περιλαμβάνει πολύ λιγότερες υποχρεώσεις για το κάτοχο τέτοιου συστήματος σε σχέση με το αρχικό κείμενο.