Η ακρίβεια του 2026 δεν αφήνει ίδιο αποτύπωμα σε όλη την οικονομία. Στα δημόσια ταμεία, η άνοδος των τιμών συμπίπτει με ισχυρή αύξηση των εισπράξεων από ΦΠΑ και με ταχύτερη αποκλιμάκωση του λόγου χρέους προς ΑΕΠ. Στα νοικοκυριά, συνοδεύεται από σχεδόν μηδενική αύξηση των πραγματικών αποδοχών και από επιβράδυνση της καταναλωτικής δαπάνης.
Αυτή είναι η εικόνα που προκύπτει από τη Φθινοπωρινή Έκθεση 2026 του Ελληνικού Δημοσιονομικού Συμβουλίου (ΕΔΣ), η οποία συγκεντρώνει στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ, του υπουργείου Οικονομικών και των διεθνών οργανισμών.
Η ενέργεια ξανά στο επίκεντρο
Ο μέσος εναρμονισμένος πληθωρισμός διαμορφώθηκε στο 3,6% στο οκτάμηνο Ιανουαρίου-Αυγούστου, έναντι 3,2% την ίδια περίοδο του 2025. Κορυφώθηκε στο 4,9% τον Μάιο και υποχώρησε στο 3,7% τον Αύγουστο (σ.σ. σήμερα η Eurostat ανακοίνωσε πληθωρισμό 5,6% για την Ελλάδα τον Οκτώβριο).
Ο δομικός πληθωρισμός, εξαιρουμένων της ενέργειας, των τροφίμων, των αλκοολούχων ποτών και του καπνού, διαμορφώθηκε στο 3,2%. Οι ανατιμήσεις, δηλαδή, δεν περιορίζονται στην ενέργεια και στα τρόφιμα.
Η αφετηρία πάντως είναι η ενέργεια. Μετά την κλιμάκωση των εντάσεων στη Μέση Ανατολή, οι τιμές ενέργειας στην Ελλάδα αυξήθηκαν κατά μέσο όρο 10,6% στο οκτάμηνο, έναντι 6,6% στην ευρωζώνη. Τον Απρίλιο η ετήσια άνοδος έφτασε το 21,6% και τον Αύγουστο ήταν ακόμη 15,4%.
Οι πιέσεις είναι ευρείες. Τον Αύγουστο, η κατηγορία «Στέγαση, νερό, ηλεκτρισμός, αέριο και άλλα καύσιμα», η οποία περιλαμβάνει και άλλες δαπάνες στέγασης και ύδρευσης, κατέγραψε αύξηση 9,5%. Οι υπηρεσίες εστίασης και καταλύματος ακρίβυναν 8,1%, εξέλιξη που το ΕΔΣ συνδέει εν μέρει με την ισχυρή τουριστική κίνηση. Το σύνολο των υπηρεσιών ακρίβυνε 4,5%. Στις ανοδικές αναθεωρήσεις των προβλέψεων, το Συμβούλιο κατονομάζει ως οδηγούς τόσο την ενέργεια όσο και το κόστος στέγασης.
Το υπουργείο Οικονομικών αναθεώρησε τον Οκτώβριο την πρόβλεψή του για το 2026 από 3,2% σε 3,6%. Οι προβλέψεις των άλλων φορέων είναι υψηλότερες: η Κομισιόν (Μάιος) βλέπει 3,7%, η Τράπεζα της Ελλάδος 3,8%, ο ΟΟΣΑ (Ιούνιος) και το ΔΝΤ (Οκτώβριος) 4,2%. Για το 2027, το ΔΝΤ τοποθετεί τον πληθωρισμό στο 3,6%, έναντι 2,4% στο Προσχέδιο του Προϋπολογισμού. Στο μεταξύ, η ΕΚΤ αύξησε δύο φορές τα επιτόκια, τον Ιούνιο και τον Σεπτέμβριο, με το επιτόκιο καταθέσεων να φτάνει το 2,50%.
Ο ΦΠΑ «τρέχει»
Τα έσοδα από ΦΠΑ στο α' εξάμηνο ανήλθαν σε 14,58 δισ. ευρώ, αυξημένα κατά 1,69 δισ. (+13,1%) σε ετήσια βάση, και ξεπέρασαν τον στόχο κατά 879 εκατ. ευρώ. Αποτέλεσαν τη βασική πηγή της υπεραπόδοσης των φορολογικών εσόδων, που συνολικά ήταν 1,03 δισ. πάνω από τον στόχο.
Τα μικτά αυτά ποσά περιλαμβάνουν, ωστόσο, έκτακτα έσοδα. Στους φόρους έχουν εγγραφεί περίπου 0,3 δισ. ευρώ ΦΠΑ από τη σύμβαση παραχώρησης της Εγνατίας Οδού, που συνοδεύτηκαν από ισόποση επιστροφή φόρου, καθώς και 135 εκατ. ευρώ από τη δεύτερη δόση για την παραχώρηση του Καζίνο στο Ελληνικό. Αν αφαιρεθούν, η υπεραπόδοση των φορολογικών εσόδων έναντι του στόχου περιορίζεται στα 0,58 δισ. ευρώ.
Το ΕΔΣ αποδίδει το ευνοϊκό δημοσιονομικό αποτέλεσμα κυρίως στην ανάπτυξη και στη βελτίωση της φορολογικής συμμόρφωσης, σημειώνοντας ότι η φοροδιαφυγή μειώθηκε ειδικά στους φόρους κατανάλωσης. Οι υψηλότερες τιμές διευρύνουν την ονομαστική βάση του φόρου, χωρίς να είναι η κύρια εξήγηση.
Τα μέτρα και ο δημοσιονομικός χώρος
Τα έκτακτα ενεργειακά μέτρα του 2026 ανέρχονται σε περίπου 670 εκατ. ευρώ, με κυριότερα την επιδότηση του πετρελαίου κίνησης (216 εκατ.), την έκτακτη ενίσχυση σε οικογένειες με παιδιά (232 εκατ.) και το Fuel Pass (113 εκατ.). Είναι ένα μικρό μέρος των συνολικών δημοσιονομικών παρεμβάσεων του έτους, που φτάνουν τα 4,1 δισ. ευρώ. Για το 2027 προβλέπονται μέτρα ενεργειακής προσαρμογής ύψους 0,2% του ΑΕΠ μέσω της διευρυμένης εθνικής ρήτρας διαφυγής, καθώς και πρόσθετη πίστωση 200 εκατ. ευρώ για ενδεχόμενες ανάγκες επιδότησης του ενεργειακού κόστους στους πρώτους μήνες του έτους.
Το περιθώριο για περισσότερα είναι ήδη στενό. Οι καθαρές πρωτογενείς δαπάνες αυξάνονται φέτος κατά 8%, έναντι συνιστώμενου ορίου 3,6% και σωρευτικά για την περίοδο 2024-2026 κατά 10,8% έναντι ορίου 10,3%. Ακόμη και μετά την ευελιξία της εθνικής ρήτρας διαφυγής για την άμυνα και την ενέργεια, το υπόλοιπο του ενισχυμένου λογαριασμού ελέγχου περιορίζεται σχεδόν στο μηδέν.
Μισθοί στάσιμοι, κατανάλωση σε φρένο
Για τα νοικοκυριά, το ισοζύγιο είναι αρνητικό. Με βάση τις εαρινές προβλέψεις της Κομισιόν, η πραγματική αμοιβή των εργαζομένων αυξήθηκε μόλις 0,1% το 2025, όταν στην ευρωζώνη η αύξηση ήταν 1,8%. Για το 2026 προβλέπεται πάλι 0,1%, έναντι 0,2% στην ευρωζώνη. Το 2024 η εικόνα ήταν αντίστροφη, με +3,6% στην Ελλάδα έναντι +2,1%. Για το 2027, η Κομισιόν αναμένει ανάκαμψη στο +1,8%, έναντι 0,8% στην ευρωζώνη.
Το αποτέλεσμα φαίνεται στην κατανάλωση, τη μεγαλύτερη συνιστώσα του ΑΕΠ με βάρος περίπου δύο τρίτων. Η ιδιωτική κατανάλωση αυξήθηκε 0,9% στο α' εξάμηνο του 2026, από 1,5% την ίδια περίοδο πέρυσι και 1,7% για το σύνολο του 2025. Κατά την Κομισιόν, η αύξηση των τιμών ενέργειας περιορίζει το πραγματικό διαθέσιμο εισόδημα και επιβραδύνει την κατανάλωση, παρά τα μέτρα στήριξης. Ο ΟΟΣΑ είναι πιο αισιόδοξος, εκτιμώντας ότι η απασχόληση, οι φοροελαφρύνσεις και τα μέτρα ενίσχυσης εισοδημάτων θα στηρίξουν την κατανάλωση.
Το Προσχέδιο του Προϋπολογισμού προβλέπει ιδιωτική κατανάλωση 1,4% για το 2026 και 1,5% για το 2027, με βάση την αύξηση του διαθέσιμου εισοδήματος, την αγορά εργασίας και τα δημοσιονομικά μέτρα. Για να επιτευχθεί ο ετήσιος στόχος, η κατανάλωση θα πρέπει να επιταχυνθεί στο β' εξάμηνο σε ρυθμό κοντά στο 2%.
Το ΕΔΣ περιγράφει ως «ενάρετο» τον συνδυασμό δημοσιονομικής σταθερότητας και μέτρων στήριξης και τον αποδίδει κυρίως στην ανάπτυξη, στη βελτίωση της φορολογικής συμμόρφωσης και στην αναβάθμιση της πιστοληπτικής ικανότητας. Τα πρωτογενή πλεονάσματα εκτιμώνται στο 3,6% του ΑΕΠ φέτος και στο 3,3% το 2027. Ένα μέρος της αποκλιμάκωσης του λόγου χρέους, ωστόσο, τροφοδοτείται από την άνοδο των τιμών, την ίδια στιγμή που τα πραγματικά εισοδήματα δεν αυξάνονται.
Η προειδοποίηση του Συμβουλίου αφορά τη διάρκεια του σοκ: αν οι τιμές της ενέργειας παραμείνουν υψηλές, ο κίνδυνος είναι το κόστος να μετακυλιστεί ευρύτερα στις τιμές και να οδηγήσει σε επίμονο πληθωρισμό. Σε ένα τέτοιο σενάριο, οι πιέσεις στην κατανάλωση και στο κόστος δανεισμού θα ήταν δύσκολο να αποφευχθούν.
Σε αυτό το περιβάλλον, καταλήγει το ΕΔΣ, η συγκράτηση των καθαρών πρωτογενών δαπανών εντός των ορίων του δημοσιονομικού πλαισίου είναι προϋπόθεση για να διατηρηθεί ο δημοσιονομικός χώρος που θα χρειαστεί για τη στήριξη των πιο ευάλωτων νοικοκυριών και επιχειρήσεων.