Με στόχο να ενισχυθούν η αξιοπιστία των λογιστικών καταστάσεων των επιχειρήσεων και η διαφάνεια των ισολογισμών, τίθεται σε ισχύ το αργότερο έως τις 29 Ιουνίου και στην Ελλάδα η 8η Ελεγκτική Οδηγία, η οποία παρότι έχει υιοθετηθεί από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο από τις 17 Μαΐου 2006, δεν έχει ακόμα ενσωματωθεί στην ελληνική νομοθεσία.

Με σχετικό νομοσχέδιο που θα καταθέσει το υπουργείο Οικονομίας και Οικονομικών μετά το Πάσχα στη Βουλή εισάγονται ενιαίοι ευρωπαϊκοί κανονισμοί στον τακτικό έλεγχο των οικονομικών καταστάσεων των επιχειρήσεων, ενισχύοντας την αξιοπιστία τους και τη λειτουργία της κεφαλαιαγοράς.

Παράλληλα δημιουργείται μία νέα εθνική εποπτική αρχή, στα πρότυπα της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς, η οποία θα δομηθεί στη βάση της υφιστάμενης Επιτροπής Λογιστικής Τυποποίησης και Ελέγχου (ΕΛΤΕ), απορροφώντας και αρμοδιότητες τις οποίες σήμερα κατέχει το Σώμα Ορκωτών Ελεγκτών (ΣΟΕΛ).

Με τις βασικές διατάξεις του νομοσχεδίου καθιερώνονται εξετάσεις και κανόνες δεοντολογίας για τους ελεγκτές, καθίσταται υποχρεωτική η τήρηση ηλεκτρονικού μητρώου, ορίζεται με σαφήνεια η διενέργεια υποχρεωτικών ελέγχων αποκλειστικά και μόνο με βάση τα διεθνή λογιστικά πρότυπα και γίνεται πιο αυστηρό το σύστημα ελέγχου και πειθαρχικών κυρώσεων των ελεγκτών. Οι ποινές μπορούν να φτάσουν έως και το 1 εκατ. ευρώ για ελεγκτικές εταιρείες και έως 100.000 ευρώ για μεμονωμένους ελεγκτές, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις προβλέπεται και η αφαίρεση άδειας.

*** Ελεγκτές με εξετάσεις

Το νομοσχέδιο προβλέπει τη διενέργεια εξετάσεων για την απόκτηση άδειας ελεγκτή αλλά και τη δυνατότητα «εισαγωγής» ελεγκτών από άλλα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, πάντα κατόπιν εξετάσεων, καθώς η Ε.Ε. θεωρεί ότι ο υποχρεωτικός τακτικός έλεγχος εκτός από υψηλού επιπέδου γνώσεις λογιστικής και ελεγκτικής απαιτεί και επαρκείς γνώσεις σε θέματα όπως το δίκαιο των εταιρειών, το φορολογικό και το κοινωνικό δίκαιο. Οι γνώσεις αυτές θα πρέπει να αποδεικνύονται με εξετάσεις πριν από τη χορήγηση άδειας σε νόμιμο ελεγκτή από άλλο κράτος-μέλος.

Για τους ελεγκτές και τις εταιρείες καθιερώνονται παράλληλα κανόνες επαγγελματικής δεοντολογίας, η παραβίαση των οποίων μπορεί να οδηγήσει έως και στην ανάκληση της άδειας. Οι κανόνες θα καλύπτουν την ευθύνη τους όσον αφορά στο δημόσιο συμφέρον, την ακεραιότητα και την αντικειμενικότητά τους καθώς και την επαγγελματική τους επάρκεια και τη δέουσα επιμέλεια.

Τα κράτη-μέλη εξασφαλίζουν ότι κατά τη διενέργεια του υποχρεωτικού ελέγχου ο ελεγκτής ή/και το ελεγκτικό γραφείο είναι ανεξάρτητοι από την ελεγχόμενη επιχείρηση και δεν συμμετέχουν στις αποφάσεις της.

Διασφαλίζουν επίσης ότι ένας ελεγκτής ή ελεγκτικό γραφείο δεν διενεργεί υποχρεωτικό έλεγχο όταν υφίσταται οποιαδήποτε άμεση ή έμμεση οικονομική ή επαγγελματική σχέση, σχέση απασχόλησης ή άλλη, περιλαμβανομένης της παροχής συμπληρωματικών εξωελεγκτικών υπηρεσιών, μεταξύ του ελεγκτή, του ελεγκτικού γραφείου ή του δικτύου και της ελεγχόμενης οντότητας, εξαιτίας της οποίας ένας αντικειμενικός, συνετός και ενημερωμένος τρίτος θα κατέληγε στο συμπέρασμα ότι διακυβεύεται η ανεξαρτησία του ελεγκτή ή του ελεγκτικού γραφείου.
 
Όταν η ανεξαρτησία του νόμιμου ελεγκτή ή του ελεγκτικού γραφείου απειλείται από καταστάσεις όπως αυτοέλεγχος, ίδιο συμφέρον, ιδιότητα συνηγόρου, οικειότητα, εμπιστοσύνη ή εκφοβισμός, ο νόμιμος ελεγκτής ή το γραφείο εφαρμόζουν διασφαλίσεις προκειμένου να περιορίζουν τους κινδύνους. Εάν η έκταση των κινδύνων συγκρινόμενη με τις εφαρμοζόμενες διασφαλίσεις είναι τέτοια ώστε να κινδυνεύει η ανεξαρτησία τους, ο νόμιμος ελεγκτής ή το ελεγκτικό γραφείο δεν διενεργούν τον υποχρεωτικό έλεγχο.

Παράλληλα εξασφαλίζεται ότι ούτε οι ιδιοκτήτες ή οι μέτοχοι του ελεγκτικού γραφείου ούτε τα μέλη των διοικητικών, διαχειριστικών και εποπτικών οργάνων του ελεγκτικού γραφείου ή συνδεδεμένης επιχείρησης παρεμβαίνουν στη διενέργεια του υποχρεωτικού ελέγχου, με τρόπο που θέτει σε κίνδυνο την ανεξαρτησία και την αντικειμενικότητα του νόμιμου ελεγκτή ο οποίος διενεργεί τον υποχρεωτικό έλεγχο για λογαριασμό του ελεγκτικού γραφείου.

Ρητά ορίζεται ότι οι ελεγκτές μπορούν να ενημερώνουν την ελεγχόμενη επιχείρηση για ζητήματα που ανακύπτουν κατά τον έλεγχο, αλλά πρέπει να απέχουν από όλες τις εσωτερικές διαδικασίες λήψης αποφάσεων της ελεγχόμενης επιχείρησης.

*** Πλήρες μητρώο

Με το άρθρο 15 της οδηγίας που ενσωματώνεται στο νομοσχέδιο, καθιερώνεται η υποχρέωση δημιουργίας ηλεκτρονικού μητρώου ελεγκτών με πληροφορίες ηλεκτρονικά προσβάσιμες στο κοινό. Όλοι οι νόμιμοι ελεγκτές και τα ελεγκτικά γραφεία που έχουν λάβει άδεια θα πρέπει να εγγραφούν σε δημόσιο μητρώο και μόνο σε εξαιρετικές περιπτώσεις, όπου απειλείται η προσωπική ασφάλεια οποιουδήποτε προσώπου, μπορούν να υπάρξουν παρεκκλίσεις σχετικά με την πρόσβαση στις πληροφορίες.

Κάθε ελεγκτής θα αποκτήσει ατομικό αριθμό και στο μητρώο θα περιλαμβάνονται το όνομα, η διεύθυνση, ο αριθμός καταχώρισης αλλά και κατά περίπτωση το όνομα, η διεύθυνση, η διεύθυνση δικτυακού τόπου και ο αριθμός καταχώρισης του γραφείου στο οποίο απασχολείται ο ελεγκτής ή με το οποίο είναι συνδεδεμένος ως εταίρος ή με άλλον τρόπο. Αντίστοιχες προβλέψεις λαμβάνονται και για ελεγκτές από τρίτες χώρες.

Όσον αφορά στα ελεγκτικά γραφεία, το δημόσιο μητρώο περιέχει τουλάχιστον τις ακόλουθες πληροφορίες: όνομα, διεύθυνση και αριθμό καταχώρισης, νομική μορφή, διεύθυνση κέντρου παροχής πληροφοριών, κύριο υπεύθυνο πληροφόρησης και κατά περίπτωση διεύθυνση δικτυακού τόπου, διεύθυνση όλων των γραφείων στο κράτος-μέλος, όνομα και αριθμό καταχώρισης όλων των νόμιμων ελεγκτών που εργάζονται στο ελεγκτικό γραφείο ή είναι συνδεδεμένοι με αυτό ως εταίροι ή αλλιώς, όνομα και εμπορική διεύθυνση όλων των ιδιοκτητών ή μετόχων και όλων των μελών του διοικητικού ή διαχειριστικού οργάνου.

Κατά περίπτωση αναγράφονται και πληροφορίες για συμμετοχή σε δίκτυο και κατάλογο ονομάτων και διευθύνσεων των ελεγκτικών γραφείων που είναι μέλη του δικτύου ή συνδέονται με αυτό, ή ένδειξη του τόπου στον οποίο οι πληροφορίες αυτές είναι διαθέσιμες στο κοινό.

*** Έλεγχοι μόνο με ΔΛΠ

Όπως τονίζεται στο νομοσχέδιο, όλοι οι υποχρεωτικοί έλεγχοι πρέπει να διενεργούνται με βάση τα Διεθνή Λογιστικά Πρότυπα. Μία τεχνική επιτροπή ή ομάδα ελέγχου θα επικουρεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή στην εκτίμηση της τεχνικής καταλληλότητας όλων των διεθνών ελεγκτικών προτύπων, χρησιμοποιώντας παράλληλα το σύστημα δημόσιας εποπτείας των κρατών-μελών. Στο πλαίσιο αυτό, τα κράτη-μέλη μπορούν, για παράδειγμα, να απαιτούν συμπληρωματική έκθεση ελεγκτή προς το εποπτικό συμβούλιο ή να ορίζουν άλλες απαιτήσεις πληροφόρησης και ελέγχου με βάση τους εθνικούς κανόνες εταιρικής διακυβέρνησης.

*** Τι ρυθμίζει το νομοσχέδιο

1. Χορήγηση άδειας σε νόμιμους ελεγκτές και ελεγκτικά γραφεία (προσόντα, εκπαίδευση, εντιμότητα).

2. Ηλεκτρονική καταχώριση των ελεγκτών και των ελεγκτικών εταιρειών.

3. Θέματα επαγγελματικής δεοντολογίας, ανεξαρτησία, εμπιστευτικότητα και επαγγελματικό απόρρητο ορκωτών ελεγκτών.

4. Ποιότητα ελέγχων και εφαρμογή των διεθνών ελεγκτικών προτύπων.

5. Σύστημα ελέγχου και πειθαρχικών κυρώσεων (πειθαρχική διαδικασία - πειθαρχικός έλεγχος).

6. Αρχές οργάνωσης των συστημάτων επίβλεψης και ελέγχου.

7. Διαδικασίες ορισμού τακτικών ελεγκτών, διακοπής συνεργασίας και επικοινωνίας με τους ελεγκτές.