Την πρώτη σοβαρή επίπτωση στην πραγματική οικονομία, μετά τη σοβούσα κρίση στη χρηματοπιστωτική αγορά, καταγράφει η εγχώρια επιχειρηματικότητα, ανεξαρτήτως μεγέθους και κλάδου δραστηριοποίησης, σύμφωνα με όσα παραδέχονται οι επίσημοι φορείς διαφόρων επαγγελματικών κλάδων.

Σύμφωνα με τις πρώτες ενδείξεις, ο τζίρος των καταστημάτων λιανικής εμφανίζει πτώση της τάξεως του 15%, ποσοστό ήδη ανησυχητικό αν αναλογιστεί κανείς ότι βρισκόμαστε στο παραδοσιακά καλύτερο τρίμηνο της χρονιάς όπου πραγματοποιείται το 60% - 70% των πωλήσεων στις ετιαριές αρκετών κλάδων. Στο ίδιο μήκος κύματος κινούνται και χονδρεμπορικές επιχειρήσεις, οι οποίες καταγράφουν διψήφιο ποσοστό κάμψης των πωλήσεών τους.

Σύμφωνα με πρόσφατη έκθεση του ΙΟΒΕ, στο λιανικό εμπόριο οι τρέχουσες πωλήσεις είναι χαμηλότερες του αναμενομένου και οι προβλέψεις για την επόμενη περίοδο πολύ ηπιότερες σε σχέση με τους προηγούμενους μήνες.

Σημειώνεται ότι καταγράφηκε νέα αισθητή υποχώρηση του δείκτη επιχειρηματικών προσδοκιών τον Οκτώβριο, η έκτη κατά σειρά φέτος. Ο δείκτης διαμορφώνεται στις 88,7 μονάδες, επίδοση που είναι η χαμηλότερη της τελευταίας πενταετίας και προσεγγίζει πλέον το κατώτατο όριο της περιόδου 2001 - 2008 (87,1 μονάδες).

Σε ό,τι αφορά τον τομέα παροχής υπηρεσιών, σύμφωνα με τα στοιχεία του ΙΟΒΕ, αν και η τρέχουσα ζήτηση είναι σταθερή, οι προβλέψεις για την εξέλιξή της στο επόμενο διάστημα είναι αρνητικές. Ο δείκτης επιχειρηματικών προσδοκιών στις υπηρεσίες συνεχίζει να κινείται σε χαμηλά επίπεδα, υποχωρώντας για τέταρτο μήνα, με αποτέλεσμα να διαμορφωθεί τον Οκτώβριο στις 92,2 μονάδες, από 103 μονάδες τον Ιούνιο, επίδοση που είναι η χαμηλότερη των τελευταίων 2,5 ετών, και πλέον υποχωρεί κάτω από τα επίπεδα του μακροχρόνιου μέσου όρου του.

Στον βιομηχανικό τομέα, οι προβλέψεις για την πορεία της παραγωγής και της ζήτησης είναι πολύ χαμηλές και οι νέες παραγγελίες περιορισμένες, με αποτέλεσμα τη διόγκωση των αποθεμάτων.

Σημειώνεται ότι ο δείκτης επιχειρηματικών προσδοκιών στη βιομηχανία σημείωσε κατακόρυφη πτώση τον Οκτώβριο στις 83,9 μονάδες από 92,2 μονάδες τον Σεπτέμβριο, καταγράφοντας ιστορικά χαμηλό ρεκόρ για την περίοδο 2001 - 2008.

Οι θετικές προβλέψεις των επιχειρήσεων για την εξέλιξη της παραγωγής τους προσεχείς μήνες καταγράφουν σημαντική πτώση, με το καθαρό ισοζύγιο απαντήσεων να παραμένει μεν θετικό στο +5, έχοντας ωστόσο υποχωρήσει κατά 13 μονάδες σε σχέση με το αντίστοιχο του Σεπτεμβρίου. Ακόμα δυσμενέστερες εμφανίστηκαν τον Οκτώβριο και οι εκτιμήσεις για το επίπεδο των παραγγελιών και της ζήτησης, με το καθαρό ισοζύγιο να παραμένει αρνητικό καταγράφονας έντονη υποχώρηση κατά 13 μονάδες, στις -29. Εκτιμάται ότι στην ίδια κατεύθυνση με την εγχώρια ζήτηση κινούνται οι παραγγελίες και με τη ζήτηση του εξωτερικού.

Αγωνιούν οι φορείς

Ο πρόεδρος του ΕΒΕΑ, κ. Κωνσταντίνος Μίχαλος, εξέφρασε την αγωνία του για τις εξελίξεις το 2009 όπου και αναμένεται κλιμάκωση της κρίσης και ασφυξία στις επιχειρήσεις. Για κάποιες εξ αυτών αναμένεται αναστολή δραστηριοτήτων.

Ο κ. Μίχαλος σημείωσε ότι εμφανή σημάδια κάμψης υπάρχουν πλέον τόσο στην κατανάλωση όσο και στις επενδύσεις, σημειώνοντας ότι μέχρι πρότινος οι τράπεζες χορηγούσαν δάνεια ύψους 1,85 δισ. ευρώ τον μήνα, ενώ τον Οκτώβριο λόγω της επιδείνωσης των συνθηκών είναι ζήτημα αν οι χορηγήσεις θα φτάσουν τα 500 εκατ. ευρώ.

Την ίδια ώρα τονίζει ότι οι τράπεζες έχουν αυξήσει, εκτός από τα βασικά επιτόκια χορηγήσεων για τις μικρομεσαίες με τζίρο έως 2,5 εκατ. ευρώ, και τα spreads, τα οποία έχουν εκτιναχτεί στο επίπεδο των 4 ή ακόμα και των 5 μονάδων.

Πτώση πωλήσεων και ασφυξία στην αγορά λόγω της απροθυμίας των τραπεζών για χορηγήσεις δανείων διαπιστώνει και ο σύνδεσμος επιχειρήσεων λιανικής πωλήσεως Ελλάδος. Σύμφωνα με τον πρόεδρο του συνδέσμου, κ. Θ. Βάρδα, "η λιανική αγορά περιμένει την εορταστική περίοδο των Χριστουγέννων αλλά και τις χειμερινές εκπτώσεις προκειμένου να ανασάνει".

Επισημαίνει ότι το 2008 για το λιανεμπόριο ξεκίνησε μουδιασμένα και τα πρώτα σημάδια της υποχώρησης της καταναλωτικής ζήτησης διαφάνηκαν από το α΄ τρίμηνο, εξαιτίας σειράς έκτακτων παραγόντων (συνεχείς διαδηλώσεις στο κέντρο της Αθήνας που λειτουργούσαν απωθητικά για αγορές, κινητοποιήσεις εργαζομένων στα λιμάνια οι οποίες αύξαναν το κόστος, απεργίες των εργαζομένων στην ΤτΕ που στέγνωσαν την αγορά από ρευστό κ.ά.). Η ύφεση ωστόσο στην αγορά αποκαλύφθηκε στο β΄ τρίμηνο του 2008 και εντάθηκε στο γ΄ τρίμηνο με τον περιορισμό της καταναλωτικής κίνησης.

Εκτιμά ωστόσο ότι η κρίση θα κορυφωθεί το 2009 μετά την ολοκλήρωση και των χειμερινών εκπτώσεων.

"Όλα θα επανεκτιμηθούν καθώς οι εταιρίες θα κληθούν να μειώσουν τα κόστη λειτουργίας τους, ώστε να ανταποκριθούν στην καταναλωτική ύφεση. Πρακτικά, θα επαναδιαπραγματευτούν τις τιμές των ενοικίων που πληρώνουν, θα αναδιαρθρώσουν το δίκτυο καταστημάτων και θα περιορίσουν τις ανάγκες τους σε προσωπικό".

Επιδείνωση της κατάστασης μέσα στο 2009 προβλέπει και ο πρόεδρος της ΓΣΕΒΕΕ, κ. Δημήτρης Ασημακόπουλος, ο οποίος εκτιμά ότι θα υπάρξει κατακόρυφη πτώση στον τουρισμό, εξέλιξη η οποία θα επιδράσει αρνητικά σε σειρά παραγωγικούς κλάδους της χώρας ιδιαίτερα στην απασχόληση.

Τον κώδωνα του κινδύνου για τις επιπτώσεις που έχει η κρίση στην πραγματική οικονομία κρούει και ο πρόεδρος της ΕΣΕΕ, κ. Δημήτρης Αρμενάκης, ο οποίος σημειώνει ότι είναι διψήφιο το ποσοστό της πτώσης στον όγκο πωλήσεων χονδρικής, ενώ προβλέπει ότι οδηγούμαστε "μετά μεγάλης ασφαλείας στην ύφεση". Ο κ. Αρμενάκης σημειώνει ότι "τα δύσκολα είναι μπροστά και είναι δεδομένο πως αν δεν βελτιωθεί κάπως η ψυχολογία του καταναλωτή θα πηγαίνουμε από το κακό στο χειρότερο". Και συμπληρώνει: "Δυστυχώς η κρίση αναπαράγει κρίση.

Ο κόσμος κοιτάει να διατηρεί στην τσέπη του ό,τι διαθέτει και να μην το καταναλώνει σε αγορές και αυτό συμβαίνει και για επενδύσεις από επιχειρήσεις. Άρα, όλα αυτά οδηγούν με τα μεγάλης ασφάλειας στην ύφεση". Εκτιμά επίσης: "Τα μέτρα τα οποία θα διατηρήσουν τα επίπεδα των καταναλωτικών συνηθειών είναι το ζητούμενο αυτής της στιγμής.

Σε αυτό θεωρούμε απαραίτητο την ενίσχυση της απασχόλησης και όχι μόνο την επιδότηση της ανεργίας. Γιατί καλύτερα είναι κάποιος να εργάζεται και να αμείβεται παρά να είναι άνεργος και να συντηρείται από το επίδομα. Όχι μόνο ως προς το ύψος αλλά και ως προς αυτή καθεαυτήν την ενέργεια της επιδότησης".

Υπενθυμίζεται ότι η χρονιά για το λιανεμπόριο ξεκίνησε μουδιασμένα και τα πρώτα σημάδια της υποχώρησης της καταναλωτικής ζήτησης διαφάνηκαν από το α΄ τρίμηνο. Οι εισηγμένοι όμιλοι απέδωσαν τη συγκράτηση σε σειρά έκτακτους παράγοντες.
 
Η ύφεση ωστόσο στην αγορά αποκαλύφθηκε στο β΄ τρίμηνο του 2008. Παρόλο που συμπεριλάμβανε την πασχαλινή περίοδο, η κίνηση ήταν πεσμένη, με αποτέλεσμα οι αλυσίδες να εμφανίσουν οριακή αύξηση πωλήσεων ή και μείωση, αν συγκριθούν οι πωλήσεις τους με βάση τον αριθμό καταστημάτων που διέθεταν και το α΄ εξάμηνο του 2007. Στο δε γ΄ τρίμηνο της χρονιάς κορυφώθηκαν οι πιέσεις εξαιτίας της διεθνούς οικονομικής κρίσης.

* Αναδημοσίευση από το φύλλο 557 της εφημερίδας "ΜΕΤΟΧΟΣ & ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ" (21 - 25 Νοεμβρίου 2008).