Σε πλήρη εξέλιξη βρίσκεται η κρίση διεθνώς, με τα σημάδια της να αποτυπώνονται και στην πραγματική οικονομία, σύμφωνα με την τριμηνιαία έκθεση του ΙΟΒΕ για την ελληνική οικονομία, όπου αναφέρεται πως οι στόχοι του προϋπολογισμού είναι ανέφικτοι χωρίς πρόσθετα μέτρα.  

Όπως τονίζεται στην έκθεση, στο τελευταίο τρίμηνο του έτους εκδηλώνονται με έντονο τρόπο οι συνέπειες της χρηματοπιστωτικής κρίσης. Η οικονομική δραστηριότητα αποδυναμώνεται σημαντικά το τελευταίο εξάμηνο τόσο στην Ε.Ε. των 27 όσο και στην ευρωζώνη, η οποία βρίσκεται ήδη σε ύφεση (αρνητική μεταβολή του ΑΕΠ για δύο συνεχόμενα τρίμηνα).

Η κρίση του χρηματοπιστωτικού συστήματος των ΗΠΑ μεταφέρθηκε σταδιακά και στην Ε.Ε. κυρίως μέσω των συνδεόμενων τραπεζικών αγορών.

-- Επιδείνωση οικονομικού κλίματος στην Ελλάδα

Το οικονομικό κλίμα στην Ελλάδα έχει επιδεινωθεί σημαντικά εντός του έτους, φαινόμενο που παρουσιάζεται με την ίδια σχεδόν ένταση στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες. Η επιδείνωση του κλίματος κορυφώθηκε μετά το καλοκαίρι και μετά την κατάρρευση μεγάλων χρηματοπιστωτικών εταιριών των ΗΠΑ, με αποτέλεσμα τον Νοέμβριο να καταγραφεί ιστορικό χαμηλό, με εντονότερη την απαισιοδοξία

Οι δυσμενείς επιχειρηματικές προβλέψεις και η μειωμένη καταναλωτική εμπιστοσύνη φαίνεται να είναι περισσότερο αποτέλεσμα της εντεινόμενης αβεβαιότητας για το μέλλον και λιγότερο της επιδείνωσης των πραγματικών μεγεθών, η οποία άλλωστε δεν έχει ακόμη εκδηλωθεί σε όλο της το εύρος. Είναι άλλωστε πρωτοφανής η ταχύτητα με την οποία αναθεωρούνται προς το δυσμενέστερο οι προβλέψεις των διεθνών οργανισμών για τις ευρωπαϊκές οικονομίες, σημειώνεται στην έκθεση του ΙΟΒΕ.

-- Προκλήσεις και δυσκολίες στην οικονομική πολιτική

Η Ελλάδα υφίσταται και αυτή εντονότερα το τελευταίο διάστημα τις συνέπειες της διεθνούς κρίσης, παρόλο που η συμμετοχή στην ευρωζώνη έχει αποδειχτεί ευεργετική έως τώρα. Το σημαντικότερο πρόβλημα είναι η μεγάλη διεύρυνση των επιτοκιακών περιθωρίων δανεισμού (spreads), καθώς η διεθνής αβεβαιότητα προκάλεσε μεγαλύτερη εστίαση των διεθνών αγορών χρήματος και κεφαλαίου στις στρεβλώσεις της ελληνικής οικονομίας, και ιδιαίτερα στα υψηλά ελλείμματα και στο μεγάλο χρέος.

Στο πλαίσιο αυτό, η οικονομική πολιτική πρέπει να ενισχύσει βραχυπρόθεσμα τις προσπάθειες άμβλυνσης των επιπτώσεων αυτής της κρίσης στην ελληνική οικονομία και μεσοπρόθεσμα να επαναφέρει τους υψηλούς ρυθμούς οικονομικής ανάπτυξης.

Η επιτυχία αυτής της προσπάθειας εξαρτάται από τις συνθήκες στην παγκόσμια οικονομία, αλλά επηρεάζεται από το μίγμα και τις προϋποθέσεις άσκησης οικονομικής πολιτικής στην Ελλάδα.

Θα πρέπει να σημειωθεί ότι οι δύσκολες συνθήκες προσφέρουν ταυτόχρονα την ευκαιρία για εκπόνηση και υλοποίηση ενός μακρόπνοου προγράμματος ανασυγκρότησης της ελληνικής οικονομίας στη βάση ενός νέου αναπτυξιακού προτύπου, με στόχους την αύξηση της ανταγωνιστικότητας, τη δημοσιονομική προσαρμογή και τη θεσμική ανασυγκρότηση.

-- Δημοσιονομικά όρια και προϋπολογισμός

Σε δημοσιονομικό επίπεδο, οι δυσκολίες είναι αυξημένες. Η εκτέλεση του προϋπολογισμού του 2008 κινείται ήδη εκτός στόχων, οι οποίοι έτσι κι αλλιώς όπως είχε τονίσει το ΙΟΒΕ ήταν ανέφικτοι. Τα έσοδα υπολείπονται των στόχων κατά σχεδόν 2 δισ. ευρώ, ενώ και στην πλευρά των δαπανών σημειώνονται μεγάλες αποκλίσεις από τους αρχικούς στόχους.

Σε ό,τι αφορά τον προϋπολογισμό του 2009, οι προβλέψεις για τα έσοδα και τις δαπάνες είναι επίσης ιδιαίτερα απαισιόδοξες και δύσκολα επιτεύξιμες, χωρίς τη λήψη πρόσθετων μέτρων.

Συμπερασματικά, η επίτευξη των στόχων του προϋπολογισμού του 2009, χωρίς πρόσθετα μέτρα και χωρίς ανατροπή του γενικότερου οικονομικού περιβάλλοντος προς το ευνοϊκότερο, θα είναι πολύ δύσκολη, αν όχι αδύνατη.

Οι δυνατότητες για άσκηση επεκτατικής πολιτικής είναι πλέον πολύ περιορισμένες, όχι λόγω του Συμφώνου Σταθερότητας και Ανάπτυξης, αλλά κυρίως εξαιτίας των περιορισμών του τίθενται από τις χρηματαγορές. Μια γενικευμένη χαλάρωση της δημοσιονομικής πολιτικής θα δώσει αρνητικό σήμα στις αγορές και αυτό θα έχει δυσμενείς συνέπειες στο κόστος χρηματοδότησης της οικονομίας γενικότερα.

Εξάλλου, μια γενικευμένη επεκτατική δημοσιονομική πολιτική, σε μια χώρα με σημαντικό έλλειμμα στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών, μπορεί να επιδεινώσει περαιτέρω το έλλειμμα του ισοζυγίου, χωρίς να τονώσει ανάλογα την εγχώρια οικονομική δραστηριότητα.

-- Επιβράδυνση οικονομικής δραστηριότητας

Οι περισσότεροι δείκτες οικονομικής δραστηριότητας σημειώνουν επιβράδυνση ή ακόμα και υποχώρηση από το καλοκαίρι του 2008, εξέλιξη που αποτυπώνει τις επιπτώσεις της κρίσης στην πραγματική οικονομία.

Η ανεργία διατηρείται στα επίπεδα του 7,2% το τρίτο τρίμηνο του 2008, βελτιωμένη σε σχέση με το 2007 (7,9%), ενώ σταθερότητα παρατηρείται και στην αύξηση της απασχόλησης (1%). Αν και σε ετήσια βάση θα διαμορφωθεί σε επίπεδο κάτω του 8%, οι βραχυπρόθεσμες προβλέψεις δείχνουν ανακοπή της πτωτικής της πορείας και πιθανή ενίσχυσή της στο α΄ τρίμηνο του 2009.

* Διαβάστε την πλήρη έκθεση του ΙΟΒΕ στη δεξιά στήλη "Συνοδευτικό Υλικό".